ارزیابی تأثیرات شیوه بهره‌برداری نواری جنگل بر میزان فرسایش خاک (مطالعة موردی: جنگل چفرود گیلان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 محقق بخش تحقیقات جنگلها، مراتع و آبخیزداری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان

2 گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان

3 استادیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

4 دانشگاه گیلان

5 گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران

چکیده

تحقیق حاضر برای نخستین‌بار، نرخ فرسایش خاک را با استفاده از روش رادیوایزوتوپی در جنگل‌های هیرکانی که با شیوة بهره‌برداری نواری در سه دهة قبل برداشت ‌شده است نشان می‌دهد. براساس سوابق موجود، عرصة منتخب در پارسل 703 حوزة چفرود گیلان انتخاب شد. در عملیات میدانی، به‌منظور بررسی پایداری خاک، با صفحة مسطح خراشنده، از اعماق مختلف در منطقة مرجع به‌صورت طبقات 2  تا 30 سانتی‌متری (حداکثر عمق نفوذ سزیم) نمونه‌برداری شد. سپس در مناطق مرجع، برداشت‌شده و بهره‌برداری‌نشده، نمونه‌هایی با توجه به طول نوار و وضعیت توپوگرافی منطقه با دستگاه مغزه‌گیر هسته برداشت شد. نمونه‌ها مطابق دستورالعمل IAEA آماده و مقدار رادیوسزیم آنها در آزمایشگاه سازمان انرژی اتمی شمارش شد. میانگین فعالیت سزیم 137 نقاط نمونه‌برداری مرجع 1/5894 بکرل بر متر مربع محاسبه شد. بنابراین برای دستیابی به اهداف پژوهش، با استفاده از سه مدل توازن جرمی I و  IIو تبدیل تناسبی، مقدار فرسایش در نوار طبیعی برداشت‌نشده این مقدار 2/0، 7/0 و 6/0 تن در هکتار در سال است، درحالی‌ که در نوار برداشت‌شده این مقدار به‌ترتیب 87/8، 80/5 و 77/4 تن در هکتار در سال افزایش یافته است. این فرایند پس از گذشت 29 سال از بهره‌برداری، به‌طور متوسط، موجب هدررفت خاک به مقدار 2/1 میلی‌متر در نوار برداشت‌شده و 9/0 میلی‌متر در قسمت طبیعی در سال شده است. نتایج نشان داد که از این روش می‌توان در بررسی مباحث هیدرولوژی جنگل استفاده کرد. همچنین می‌توان به تأثیر حفاظتی جنگل در کاهش فرسایش و حفظ خاک اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing the Effects of Strip Cutting methods on Soil Erosion (A Case Study: Chafroud Forest)

نویسندگان [English]

  • Shahriar Sobh Zahedi 1
  • Ramin Naghdi 2
  • Mohammad Reza Gharibreza 3
  • Ali Salehi 4
  • Ghavamedin Zahedi 5
1 Researcher of forest, rangeland and watershed section in research and education center agriculture and natural resource of Guilan province
2 Department of Forestry, Faculty of natural resources, University of Guilan
3 Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, I. R. Iran
4 University of Guilan
5 Department of Forestry, Faculty of natural resources. University of Tehran
چکیده [English]

The present study reveals for the first time the rate of soil erosion using radioisotope method in the Hyrcanian forests, which were harvested three decades ago by strip harvesting. Based on the available records, the selected area in compartment 703 of Chafroud Guilan region was selected. In order to study the soil stability in field operations, a scraper plate was used to take samples in different depths of the reference area, from 2 centimeters depth up to 30 cm (maximum penetration depth of cesium). Then, in the reference, harvested and non-harvested areas, some samples were taken by core sampler. Samples were prepared according to IAEA guidelines and then, the quantity of their radiocesium was counted in the laboratory of Atomic Energy Organization. Finally, the mean 137Cs zones of the selected samples were 5894.1 Bq/m2. Therefore, in order to achieve the desired objectives of the study, three models named as MBI, MBII, and Proportional Conversion were used to reveal the erosion rate in which it was discovered that the non-harvested natural strips had some rates of 0.2, 0.7 and 0.6 t-ha-1-y-1, while in the harvested strips the rates were increased up to 8.87, 5.80 and 4.77 t-ha-1-y-1, respectively. Accordingly, it resulted in an average soil loss of 1.2 mm in the harvested strips and 0.9 mm in the natural parts per year and after 29 years of harvesting. Consequently, they can be considered as efficient methods in studying the forest hydrology and they also showed the protective role of forests in reducing the soil erosion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soil redistribution
  • Forest utilization
  • Hyrcanian forest
  • Fallout radionuclide
  • 137Cs