انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 4 2026 02 20 Assessing Forest Structure and Biodiversity in Community Forests and the Spatial Distribution of Local Disturbances ارزیابی ساختار جنگل و تنوع زیستی در جنگل‌های اجتماعی و توزیع مکانی اختلالات محلی 511 530 212576 10.22034/ijf.2024.413621.1942 FA سواک بهاتا دانشجو، دانشگاه لاوال، گروه علوم چوب و جنگل، کبک، کانادا راجیو جوشی استادیار، دانشکده مدیریت منابع طبیعی، دانشکده جنگلداری، دانشگاه کشاورزی و جنگلداری، کاتاری-۵۶۳۱۰، اودایاپور، نپال. سانتوش غیمیره دانشجو، دانشکده جنگلداری، دانشگاه کشاورزی و جنگلداری، هتاودا-۴۴۱۰۷، نپال. Journal Article 2023 08 27 Understanding forest structure, biodiversity, and local disturbance patterns is critical for effective community forest management, yet such integrated assessments remain limited. This study evaluates forest structure, plant biodiversity, and the spatial distribution of local disturbances in three community forests (Banelpokhari, Okhardhara, and Suntalidada) located in Godawari Municipality, Nepal. Using a systematic random sampling design, 90 circular plots were established to measure trees (500 m²), poles (100 m²), saplings (25 m²), and seedlings (10 m²). Biodiversity indices (Shannon–Wiener, evenness, richness, Importance Value Index) were computed, and Sentinel-2A imagery (2017 and 2022) was analyzed using NDVI to assess land cover changes. Results show that <em>Pinus roxburghii</em> was the dominant species across all forests, with the highest IVI (281.25) in Okhardhara CF. Suntalidada CF exhibited the greatest Shannon–Wiener diversity (H' = 3.52), evenness (0.96), and species richness (25). Forest structure revealed the highest stem density in the 0–10 cm diameter and 0–5 m height classes, and the lowest in >40 cm and >20.1 m classes. Key disturbances included road development, encroachment, soil erosion, and illegal logging. From 2017 to 2022, dense forest cover decreased by 9% (Banelpokhari), 19% (Okhardhara), and 11% (Suntalidada), with concurrent increases in sparse vegetation and infrastructure. These findings underscore the need for targeted conservation interventions, adaptive management, and collaborative approaches to mitigate anthropogenic pressures and sustain biodiversity in community-managed forests. <span lang="FA">مطالعه ساختار و تنوع زیستی جنگل‌های اجتماعی، همراه با بررسی آسیب‌پذیری آن‌ها در برابر اختلالات محلی، هم در سطح محلی و هم در سطح جهانی بسیار محدود است. بنابراین، این مطالعه با هدف ارزیابی ساختار جنگل و تنوع زیستی در جنگل‌های اجتماعی و تحلیل توزیع مکانی اختلالات محلی انجام شد. برای این منظور، سه جنگل اجتماعی </span><span lang="FA">–</span><span lang="FA"> بانلپوکاری، اوکارداره و سونتالیدادا </span><span lang="FA">–</span><span lang="FA"> واقع در شهرداری گوداواری، نپال، به عنوان مناطق مطالعاتی انتخاب شدند. تفاوت اصلی میان این سه جنگل اجتماعی در شیوه‌های مدیریت جنگل و میزان وابستگی محلی به منابع جنگلی است. هر سه جنگل اجتماعی در ارتفاعات مشابه قرار دارند که منجر به عوامل محلی مشابه و در نهایت توزیع گونه‌ای و تنوع زیستی مشابه می‌شود. در این پژوهش از روش نمونه‌برداری تصادفی منظم استفاده شد و ۹۰ قطعه نمونه در سه جنگل اجتماعی احداث گردید. این قطعات نمونه شامل مناطق دایره‌ای با مساحت ۵۰۰ متر مربع برای درختان، ۱۰۰ متر مربع برای نهال‌های متوسط و ۲۵ متر مربع برای نهال‌های کوچک بود که قطر و ارتفاع گیاهان در مراحل مختلف رشد اندازه‌گیری شد. همچنین قطعات نمونه کوچک‌تر ۱۰ متر مربعی برای شمارش دانهال‌ها در نظر گرفته شد. اختلالات جنگلی از طریق مشاهدات مستقیم میدانی شناسایی شدند و شامل عواملی مانند توسعه جاده، خطوط انتقال، فرسایش خاک، تجاوز، بیماری، علف‌های هرز، تفریح و قطع غیرقانونی درختان بود. از تصاویر ماهواره‌ای </span><span lang="FA">Sentinel-2A</span><span lang="FA"> برای سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۲۲ استفاده شد. شاخص‌های تنوع زیستی از جمله شاخص ارزش اهمیت (</span><span lang="FA">IVI</span><span lang="FA">) محاسبه شدند. مقادیر شاخص تفاوت نرمال‌شده پوشش گیاهی (</span><span lang="FA">NDVI</span><span lang="FA">) از تصاویر استخراج و متعاقباً برای نقشه‌برداری طبقه‌بندی استفاده شدند.</span><span dir="LTR" lang="FA"> </span><span lang="FA">نتایج نشان داد که </span><span lang="FA">Pinus roxburghii</span><span lang="FA"> شایع‌ترین گونه در هر سه جنگل اجتماعی بود. به طور خاص، جنگل اجتماعی اوکارداره بالاترین </span><span lang="FA">IVI</span><span lang="FA"> <span> </span>را برای </span><span lang="FA">P. roxburghii</span><span lang="FA"> </span><span lang="FA"><span> </span>با مقدار ۲۸۱.۲۵ نشان داد. در مورد شاخص تنوع شانون-وینر (H')، جنگل اجتماعی سونتالیدادا بالاترین تنوع (۳.۵۲) را نشان داد که جنگل اجتماعی اوکارداره (۳.۲۲) و جنگل اجتماعی بانلپوکاری با کمترین تنوع (۱.۹۵) در رتبه‌های بعدی قرار داشتند. همچنین، جنگل اجتماعی سونتالیدادا بالاترین سطح یکنواختی (۰.۹۶) و غنای گونه‌ای (۲۵) را نشان داد. در مورد ساختار جنگل، بیشترین تراکم در کلاس قطری ۰-۱۰ سانتی‌متر و کلاس ارتفاعی ۰-۵ متر مشاهده شد. در مقابل، کمترین تراکم در کلاس قطری بیش از ۴۰ سانتی‌متر و کلاس ارتفاعی بالای ۲۰.۱ متر یافت شد. در هر سه جنگل اجتماعی، عوامل مؤثر بر ساختار جنگل و تنوع زیستی شامل توسعه جاده، خطوط انتقال، فرسایش خاک، تجاوز، بیماری، علف‌های هرز، تفریح و قطع غیرقانونی درختان بود. مساحت جنگل متراکم در جنگل‌های اجتماعی بانلپوکاری، اوکارداره و سونتالیدادا در سال ۲۰۱۷ به ترتیب ۷۱.۹۲ هکتار، ۷۲.۲۰ هکتار و ۱۰۴.۶۹ هکتار اندازه‌گیری شد. با این حال، تا سال ۲۰۲۲، این مناطق به جنگل‌های پراکنده تبدیل شده بودند که به ترتیب ۶۵.۶۳ هکتار، ۵۶.۸۳ هکتار و ۹۲.۳۴ هکتار اندازه‌گیری شدند. این نشان‌دهنده نرخ کاهش تقریبی ۹</span><span lang="FA">٪</span><span lang="FA">، ۱۹</span><span lang="FA">٪</span><span lang="FA"> و ۱۱</span><span lang="FA">٪</span><span lang="FA"> برای سه جنگل اجتماعی در طول دوره پنج‌ساله است.</span> https://www.ijf-isaforestry.ir/article_212576_3c9fac38445503307b83e0e47e9149ce.pdf