انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Determination of stem form factor of white poplar (Populus alba L.) using a non-destructive sampling in the Chaharmahal and Bakhtiari province of Iran تعیین ضریب شکل تنۀ صنوبر کبوده (Populus alba L.) در استان چهارمحال و بختیاری به‌روش غیرمخرب 17 31 218806 10.22034/ijf.2025.497977.2030 FA رضا اخوان دانشیار پژوهش، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-3420-7301 فاطمه احمدلو استادیار پژوهش، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران محمود طالبی مربی پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد، ایران Journal Article 2025 01 11 <strong>Introduction:</strong> Estimating the volume stock of poplar plantations plays an important role in understanding the current status and sustainable management of these resources in order to planning production and improve management decisions for the development of wood farming in the Chaharmahal and Bakhtiari province of Iran. The stem form factor is one of the most important characteristics for determining the exact volume of trees. The aim of this research is to determine the stem real form factor for white poplar<em> </em>(<em>Populus alba </em>L.) and compare it with the natural and artificial form factors. <br><strong>Material and Methods:</strong> To conduct this research, initially, the major poplar plantation stands were identified in the province by field surveys. Then, in 10 different stands of poplar plantation with white poplar<em> </em>species, a total of 67 trees were selected using stratified random sampling method based on diameter classes from 10 to 30 cm. After selecting the sample trees, their diameter at breast height, 0.1 height and mid-height and total height, as well as the location of 2-m sections from the stem collar upward, along the stem, were determined and measured using a Leica D810 laser-based device, without tree felling. Then, the real volume of each tree stem was obtained from the sum of the volume of 2- m logs using the Smalian’s formula to be used in calculating various stem form factors. To check for a significant difference between the stem real form factor with the other two form factors (natural and artificial), a paired t-test was used.<br><strong>Results:</strong> The results indicated that the real, natural and artificial stem form factors of white poplar in<em> </em>this province<em> </em>were 0.44, 0.47 and 0.39, respectively. Furthermore, the results of the paired t-test showed that there was a significant difference at the 99% confidence level between the form factors of artificial and natural with real. Also, based on the calculated slenderness coefficient, the studied poplar plantations were unstable in all diameter classes. <br><strong>Conclusion:</strong> According to the results of this study, it can be concluded that the natural and artificial form factors cannot be used as a substitute for the real form factor for white poplar<em> </em>species in this province. The findings of this research can provide valuable basic information for determining the exact standing and saleable volume of each poplar tree, planning and management decisions in wood farming and related industries development in Chaharmahal and Bakhtiari province. <strong><span lang="FA">مقدمه:</span></strong><span lang="FA"> برآورد موجودی حجمی صنوبرکاری‌ها اهمیت زیادی در شناخت وضعیت موجود و مدیریت پایدار این منابع به‌منظور برنامه‌ریزی تولید و بهبود تصمیم‌گیری‌های مدیریتی برای توسعۀ زراعت چوب دارد. ضریب شکل تنه یکی از مهم‌ترین مشخصه‌های تعیین حجم دقیق درختان است. هدف این پژوهش تعیین ضریب شکل واقعی تنه برای گونۀ صنوبر کبوده (</span><em><span dir="LTR">Populus alba </span></em><span dir="LTR">L.</span><span lang="FA">) در استان چهارمحال و بختیاری و مقایسۀ آن با ضریب شکل‌های طبیعی و مصنوعی است. </span><br><strong><span lang="FA">مواد و روش‌ها</span></strong><strong><span dir="LTR">:</span></strong> <span lang="FA">برای اجرای این تحقیق، ابتدا با عملیات</span> <span lang="FA">میدانی،</span> <span lang="FA">توده‌های عمدۀ صنوبرکاری در استان چهارمحال و بختیاری شناسایی شدند. سپس در 10 تودۀ مختلف صنوبرکاری با گونۀ صنوبر کبوده در مجموع 67 اصله درخت به‌روش نمونه‌برداری طبقه‌ای</span><span lang="FA">–</span><span lang="FA"> تصادفی (</span><span dir="LTR">Stratified random sampling</span><span lang="FA">) براساس طبقات قطری درختان انتخاب شدند. پس از انتخاب درختان نمونه، قطر برابرسینه و ارتفاع کل آنها اندازه‌گیری و از محل بُن تنۀ هر درخت نمونه، محل قطعات دومتری و قطر در 1/0 ارتفاع و میانه ارتفاع درخت با استفاده از دستگاه لیزری لایکا مدل </span><span dir="LTR">D810</span> <span lang="FA">مشخص و سپس قطر آن ارتفاع با استفاده از همین دستگاه به‌صورت سرپا و بدون قطع درخت اندازه‌گیری شد. در مرحلۀ بعد، حجم کل واقعی تنۀ هر درخت از مجموع حجم بینه‌های 2 متری با استفاده از رابطۀ اسمالیان به‌دست آمد تا در محاسبۀ انواع ضریب شکل تنه استفاده شود. برای بررسی وجود تفاوت معنی‌دار بین ضریب شکل واقعی تنه با دو ضریب شکل دیگر (طبیعی و مصنوعی) از آزمون </span><span dir="LTR">t</span> <span lang="FA">جفتی استفاده شد.</span><br><strong><span lang="FA">یافته‌ها:</span></strong><span lang="FA"> نتایج نشان داد که ضریب شکل‌های واقعی، طبیعی و مصنوعی تنۀ صنوبر کبوده در این استان به‌ترتیب 44/0، 47/0 و 39/0 است. همچنین نتایج آزمون </span><span dir="LTR">t</span><span lang="FA"> جفتی نشان داد که تفاوت معنی‌داری در سطح اطمینان 99 درصد بین ضریب شکل‌های مصنوعی و طبیعی با واقعی وجود دارد. براساس ضریب قدکشیدگی محاسبه‌شده، صنوبرکاری‌های بررسی‌شده در همۀ طبقات قطری حالت ناپایدار داشتند.</span><br><strong><span lang="FA">نتیجه‌گیری:</span></strong><span lang="FA"> از یافته‌های این پژوهش می‌توان نتیجه‌گیری کرد که ضریب شکل‌های طبیعی و مصنوعی نمی‌توانند جایگزین ضریب شکل واقعی برای گونۀ صنوبرکبوده در این استان باشند. </span><span lang="AR-SA">یافته‌های این پژوهش می‌تواند اطلاعات مبنایی باارزشی برای استفاده در تعیین حجم دقیق سرپا و قابل فروش هر پایه صنوبر، برنامه‌ریزی‌ها و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در زمینۀ توسعه زراعت چوب و توسعۀ صنایع مرتبط در استان چهارمحال و بختیاری باشد. </span> https://www.ijf-isaforestry.ir/article_218806_f0b7d142723e2737fad2dcc0a407651e.pdf