انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 16 شماره 5 انگلیسی (ویژه نامه به زبان انگلیسی) 2025 02 19 Tree Growth Responses to Climatic Factors: Lessons from Semi-Arid Zagros Oak Forests, Western Iran پاسخ رشد درختان به عوامل اقلیمی: درس‌هایی از جنگل‌های نیمه‌خشک بلوط زاگرس، غرب ایران 99 114 222057 10.22034/ijf.2025.509829.2046 FA الهام مطهرفرد دانشجوی دکتری،گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران علی مهدوی استاد، گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران 0000-0002-5867-3457 رضا اخوان دانشیار بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-3420-7301 اصغر فلاح استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، مازندران، ایران رضا امیدی پور استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران استاکتون ماکسل استاد، دپارتمان علوم مکانی، دانشگاه ردفورد، ویرجینیا، آمریکا Journal Article 2024 05 30 The Zagros forest ecosystem, the largest forested region in Iran, is dominated by Quercus species and characterized by a semi-arid Mediterranean climate. Over the past two decades, increasing temperatures and evapotranspiration have imposed significant stress even on the drought-tolerant Quercus species. In this study, we investigated the climate-growth relationships of Quercus brantii Lindl., a dominant tree species in the western Iranian forest ecosystem. We collected 29 cross-sections from Q. brantii at the Melehpanjab and Pashmin sites for dendrochronological analysis. Generalized additive models (GAMs) were employed to identify radial growth responses and non-linear relationships and to monthly climatic variables, including precipitation and temperature, over the past 18 years (2005-2022). The model explained 66.7% of the variation in ring width. Our findings highlight the sensitivity of Q. brantii to climatic variability, with key drivers of growth being precipitation from October to May (PrcOct_May), precipitation from October to March (PrcOct_Mar), temperature from October to December (TempOct_Sep), and potential evapotranspiration (PET) during spring and summer. Radial growth increased following moist periods (e.g., 2005–2007) but declined during dry periods (e.g., 2007–2010). Q. brantii exhibited a positive response to water availability prior to the growing season, and precipitation - year interactions were significant during moist periods. However, radial growth showed a negative response to elevated temperatures (particularly when average annual temperature exceeded above 22.5°C) and limited summer precipitation, which acted as a critical growth constraint. Tree growth was enhanced by PET during spring (April and May), while low soil moisture in June (linear trend) and July (non-linear trend) restricted growth. In conclusion, moisture availability emerged as the most critical factor influencing the growth of Zagros oak forests, with precipitation acting as the key constraint. Additionally, the application of GAMs provides valuable insights into estimating optimal precipitation and temperature conditions for Q. brantii in this region. بومسازگان جنگلی زاگرس، بزرگترین ناحیه جنگلی ایران، بوسیلۀ گونههای بلوط (Quercus) غالب بوده و با اقلیم نیمه خشک مدیترانه ای مشخص میشود. در طول دو دهۀ گذشته، افزایش دما و تبخیر- تعرق، فشارهای قابل توجهی را حتی روی گونههای بلوط که بردبار به خشکی هستند، تحمیل کرده است. در این مطالعه، روابط رشد- اقلیم بلوط ایرانی Quercus brantii Lind. که گونۀ غالب بومسازگان جنگلی غرب ایران است را مورد بررسی قرار گرفت. برای تحلیلهای گاهشناسی، 29 مقطع عرضی از درختان بلوط Q. brantii در دو رویشگاه ملهپنجاب و پشمین جمعآوری شد. مدلهای جمعی تعمیم یافته (GAMs) برای شناسایی روابط غیرخطی و پاسخهای رشد درخت به متغیرهای اقلیمی ماهانه شامل دما، بارندگی در 18 سال گذشته (2005-2022 میلادی) استفاده شد. مدل 7/66 درصد تغییرات پهنای حلقههای سالانه را توضیح داد. یافتههای ما حساسیت Q. brantii به تغییرات اقلیمی را نشان می‌دهد، با این نکته که عوامل کلیدی محرک رشد شامل بارندگی از اکتبر سال قبل تا می سال جاری (PrcOct_May)، بارندگی از اکتبر سال قبل تا مارس سال جاری (PrcOct_Mar)، دما از اکتبر سال قبل تا دسامبر سال جاری (TempOct_Sep) و تبخیر و تعرق پتانسیل (PET) در طول بهار و تابستان بودند. رشد شعاعی پس از دورههای مرطوب (مانند 2005-2007 میلادی) افزایش یافت ولی در طول دورههای خشک (مانند 2007-2010 میلادی) کاهش رشد شعاعی اتفاق افتاد. Q. brantii پاسخ مثبتی به دسترسی به آب قبل از فصل رشد نشان داد، و تعامل بین بارندگی و سال رویش در طول دورههای مرطوب، معنیدار بود. با این حال، پاسخ رشد شعاعی درخت به افزایش دما منفی بود (مخصوصاً دمای بیش از 5/22 درجه سانتیگراد و از اکتبر سال قبل تا سپتامبر سال جاری) و بارندگی محدود در طول تابستان بهعنوان یک عامل محدودکننده حیاتی برای رشد درخت عمل کرد. رشد درخت بوسیلۀ PET در فصل بهار (ماههای آوریل و مه) بهبود یافت، درحالیکه، کمبود رطوبت خاک درماه ژوئن (با روند خطی) و ماه ژوئیه (با روند غیرخطی) رشد را محدود کرد. بهطور کلی، دسترسی به رطوبت به‌عنوان مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر رشد جنگل‌های بلوط زاگرس شناسایی شد، جایی که بارندگی بهعنوان عامل محدودکننده اصلی عمل میکند. علاوه براین، استفاده از GAMs بینشهای ارزشمندی را برای تخمین شرایط بهینۀ بارندگی و دما برای رشد Q. brantii در این منطقه فراهم میکند.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_222057_a0d15d3954406735b4b38f45ea6a3972.pdf