انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Radial Growth Variation of Declined and Healthy Brantˊs Oak (Quercus brantii Lindl.) trees in the Zagros Forests (Chaharmahal and Bakhtiari Province) تغییرات رویش شعاعی درختان سالم و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) جنگل‌های زاگرس (استان چهارمحال و بختیاری) 327 346 224727 10.22034/ijf.2025.502754.2036 FA فیروزه حاتمی دانشجوی دکتری، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران وحید اعتماد دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایرانن کامبیز پورطهماسی استاد، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-1858-7765 یعقوب ایران‌منش دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران فاطمه نجفی‌هرسینی محقق پسادکتری، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2025 01 29 Introduction: Oak decline as a global phenomenon has significantly impacted forest ecosystems in many parts of the world. In this regard, the Zagros forests in western Iran have not been spared from this crisis, and their drying and decline have increased, especially in the Brantˊs oak (Quercus brantii Lindl.). Given the importance of the dieback phenomenon on the growth of oak forests, the present study aimed to investigate changes of Q. brantii growth, including the average growth and pointer years of declining growth using dendrochronology in Chaharmahal and Bakhtiari Province. Materials and Methods: This research was conducted in two declined habitats (Tangezendan & Abzalo) in the Monj area of Lordegan city of Chaharmahal and Bakhtiari province, in a way that in each site, three groups of healthy, intermediate, and declined trees coexisted. In each site 30 trees were selected (10 trees from each group). Various quantitative and qualitative characteristics, including diameter at breast height, height, trunk shape, and the health status of crown and trunk, were recorded. Two cores were extracted from the breast height of each tree using an increment borer. After transporting the samples to the laboratory, the surface of each core was prepared with different sandpapers (200-2000). Then high-quality panoramic images of each sample were captured individually using the Skippy program, tree-ring widths (TRWs) were measured with CooRecorder software from bark to pith. After aligning the obtained time series for each group of sites, separate average growth curves were derived and the average growth of the trees in the region was calculated. Results: Comparing radial growth of healthy, intermediate, and declined trees of Q. brantii in the two sites of Tangezendan and Abzalo, it was shown that all trees in the region displayed a very similar trend of growth and had periods of decline as well as peaks in their growth years. In Tangezendan, the average growth periods for healthy, intermediate, and declined trees were 314, 209, and 236 years, respectively. For the Abzalo trees, the periods were 147, 209, and 187 years. In general, all groups of trees initially had an increasing growth trend, reached a peak at some point, and then declined again. Maximum growth of healthy and intermediate trees at both sites was in the years 1968-1993, while for decline it occurred over a much shorter period from 1968-1983. The average radial growth of Q. brantii was observed at 0.82 mm. Considering the presence of healthy, intermediate, and declined tree groups, a study of the change in radial growth in 30-year periods demonstrated that wherever intermediate and declined tree radial growth began to change in both habitats during the period from 1962 to 1992, there was a significant decline in the last 30 years over the diametrically opposed class. Diameter and age curves showed that trees in Abzalo were younger, having an average of 36.83 cm diameter and 110 years of age, in contrast with those in Tangezendan, with diameters of 40.45 cm and 136 years. Conclusion: The growth trend is the same between the average growth’s curves obtained, and hence it states that trees that face dieback, although during some periods growth is reduced, resist the deterioration factors and manage to keep up with growth. In all the average growth curves studied, there is a significant decreasing phase in tree growth trends for the period 1993-2000, indicating that the trees at this stage have lost their growth capacity. Despite the favorable growth conditions during 2002-2007, trees entered another decreasing phase for the period 2008-2018, while the lowest increment rate was determined in 2018. The radial growth obtained in this area with Brant's oak, amounting to 0.82 mm, also proved the decrease in tree growth in recent years. The chronological change in growth over the past 30 years of those tree groups showed a decline in the growth of trees studied during this study was 18.75, 34.7, and 35.8% for healthy, intermediate, and declined trees of Tangezeandan, respectively, and 34.96, 38.46, and 32.98% for Abzalo, respectively. While looking at the trend in the recent change in growth reduction for various groups of trees in Abzalo, higher risk in this habitat related to desiccation in comparison with other habitats can be marked. These are possibly due to some kind of climatic factor or human or livestock resource utilization within the region and need further study. مقدمه: زوال بلوط پدیده‌ای جهانی است که آثار چشمگیری بر اکوسیستم‌های جنگلی در بسیاری از نقاط جهان داشته است. جنگل‌های زاگرس نیز از این بحران در امان نمانده و طی سالیان اخیر درختان زیادی به‌ویژه بلوط ایرانی (<span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">Quercus brantii <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">Lindl.) دچار زوال شده‌اند. با توجه به اهمیت پدیدۀ زوال و تأثیر آن بر رویش درختان جنگلی<span lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 90%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: Arial; letter-spacing: -.2pt;">، پژوهش پیش‌ رو با هدف ارزیابی روند تغییرات رویش درختان بلوط ایرانی، تعیین میانگین رویش درختان و سال‌های نمادین کاهش رویش، با استفاده از دانش گاه‌شناسی درختی در استان چهارمحال و بختیاری انجام گرفت. مواد و روش‌ها: دو رویشگاه متأثر از پدیدۀ زوال با نام‌های تنگ‌زندان و آب‌زالو در منطقۀ منج شهرستان لردگان استان چهارمحال و بختیاری با این پیشفرض انتخاب شدند که در هر رویشگاه سه گروه از درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافته وجود داشته باشد. پس از انتخاب 30 درخت در هر رویشگاه (از هر گروه 10 درخت) و ثبت مشخصات کمی و کیفی درختان شامل قطر برابرسینه، ارتفاع، شکل تنه و وضعیت سلامت تاج و تنه، از ارتفاع برابرسینۀ هر درخت دو نمونۀ مغزی عمود بر هم توسط متۀ رویش‌سنج تهیه شد. نمونه‌ها پس از انتقال به آزمایشگاه توسط درجات مختلف سنباده (2000-200) آماده‌سازی شدند. از هر یک از نمونه‌ها به‌صورت جداگانه توسط برنامۀ <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt;">Skippy که حاوی دوربین مجهزی برای تصویربرداری پیوسته است، تصاویر پانورامای باکیفیت تهیه شد. تصاویر توسط نرم‌افزار <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">CooRecorder تحلیل و پهنای حلقه‌های درختی در آنها با دقت از سمت پوست به مغز اندازه‌گیری شد. پس از تطابق سری‌های زمانی به‌دست‌آمده برای هر یک از گروه‌های درختی رویشگاه‌ها، منحنی میانگین رویش جداگانه و میانگین رویش درختان منطقه به‌ دست آمد. یافته‌ها: از نظر رویش شعاعی، همۀ درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی دو رویشگاه الگوی رفتاری رویش مشابهی داشتند و در سال‌های رویش خود دارای دوره‌های افت و اوج بودند. طول دورۀ میانگین رویش درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ رویشگاه تنگ‌زندان به‌ترتیب 314، 209 و 236 سال به دست آمد، درحالی ‌که برای رویشگاه آب‌زالو 147، 209 و 187 سال بود. به‌طور کلی، رویش درختان در همۀ گروه‌های درختی در ابتدا کاهشی بود، به بیشینۀ مقدار خود رسید و در نهایت دوباره کاهش ‌یافت. بیشینۀ رویشی درختان سالم و حد واسط دو رویشگاه مربوط به سال‌های 1993-1968 بود که در گروه درختان زوال‌یافته با طول دورۀ کمتر، در سال‌های 1983-1968 قرار داشت. میانگین رویش شعاعی درختان بلوط ایرانی در مناطق تحت بررسی 82/0 میلی‌متر محاسبه شد. بررسی رویش شعاعی گروه‌های درختی سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ این منطقه در دوره‌های زمانی 30ساله نشان داد که این تغییرات در هر دو رویشگاه از سال 1962 تا 1992 شروع شد و در 30 سال آخر رویش کاهش چشمگیری ‌یافت. منحنی قطر و سن درختان دو رویشگاه نیز نشان داد که درختان رویشگاه آب‌زالو با میانگین قطر و سن به‌ترتیب 83/36 سانتی‌متر و 110 سال جوان‌تر از درختان رویشگاه تنگ زندان با قطر 45/40 سانتی‌متر و 136 سال بودند. نتیجه‌گیری: روند مشابه میانگین منحنی‌های رویش به‌دست‌آمده در این پژوهش نشان داد که درختان متأثر از پدیدۀ زوال نیز با وجود دوره‌های کاهش رویش سعی دارند همچنان مقاومت کنند و رویش خود را ادامه دهند. روند رشد درختان در همۀ میانگین منحنی‌های رویش بررسی‌شده در دامنۀ زمانی 2000-1993 وارد مرحلۀ کاهش زیادی می‌شود، به‌طوری ‌که درختان در این مرحله توان رویش خود را از دست می‌دهند و با وجود شرایط مساعد رویشی سال‌های 2007-2002، دوباره در دورۀ زمانی 2018-2008 وارد مرحلۀ کاهشی دیگری می‌شوند که در سال 2018 کمترین رویش خود را نشان می‌دهند. میانگین رویش شعاعی به‌دست‌آمده نیز بیانگر کاهش روند رویش درختان طی سال‌های اخیر است. بررسی تغییرات رویش 30 سال اخیر این گروه‌های درختی بیانگر کاهش رویش درختان بررسی‌شده در این پژوهش بود که برای گروه‌های درختی سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ رویشگاه تنگ‌زندان به‌ترتیب 75/18، 7/34 و 8/35 درصد و برای رویشگاه آب‌زالو 96/34، 46/38 و 98/32 درصد بود. با توجه به روند نزدیک تغییرات کاهش رویش گروه‌های مختلف درختی رویشگاه آب‌زالو می‌توان به خطر زیاد خشکیدگی در این رویشگاه نسبت به رویشگاه تنگ‌زندان اشاره کرد که ممکن است به‌دلیل عوامل اقلیمی، برداشت‌های انسانی یا چرای دام در منطقه باشد و نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224727_b329810124d8b5de0a373ea67889aac0.pdf