انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Evaluating habitat changes and fragmentation in mangrove forests using Landsat satellite images (Case study: Hara Protected Area) ارزیابی تغییرات و ازهم‌گسیختگی زیستگاه در جنگل‌های مانگرو با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست (مطالعۀ موردی: منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا)‌ 409 430 231424 10.22034/ijf.2025.515225.2049 FA پروانه سبحانی استادیار گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکدۀ منابع طبیعی، خرم‌آباد، ایران 0000-0001-9878-3768 افشین دانه کار استاد گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکدۀ منابع طبیعی، کرج، ایران 0000-0003-0641-9286 Journal Article 2025 04 08 Introduction: Human-driven land-use/land-cover (LULC) changes represent one of the most recognized threats to mangrove forests. These changes reduce habitat integrity and animal biodiversity within these natural and distinctive ecosystems. Habitat fragmentation is the main cause of ecosystem destruction and reduces the habitat's capacity to provide many valuable ecosystem services. This study aimed to evaluate long-term trends (1989–2023) in habitat fragmentation and alteration within the mangrove forests of the Hara Protected Area. Materials and Methods: We assessed the spatial–temporal changes in LULC/mangrove forest cover using multispectral Landsat imagery across the 1989–2023 period. In addition, to evaluate habitat structural change, we analyzed landscape metrics and their effects on the protection zones (Zones 1 and 2) within the study area. Results: Results indicate that the Hara Protected Area exhibits a decreasing trend in 2023 relative to 1989. Overall, the primary drivers of LULC changes and mangrove forest decline include infrastructure development (e.g., piers and commercial/recreational ports), population growth and urban expansion, excessive tourism, overexploitation of the area’s carrying capacity, aquaculture development, and deforestation. Landscape-structure metrics (specifically the SPLIT and Patch Density, PD) increased at the mangrove forest class and aquatic patches, indicating greater fragmentation and dispersion of patches. In contrast, these metrics showed a decreasing trend at tidal flat and barren land classes. Notably, SPLIT and PD also increased within the protected zones (Zone 1 and Zone 2), signaling rising fragmentation and patch dispersion, thus reflecting reduced habitat integrity, altered patch size, and increased patch numbers and spatial dispersion. Conclusion: The findings can inform managers and planners aiming to regulate factors shaping LULC/cover changes in these natural mangrove systems. Accordingly, proposed projects and any infrastructure development in the area should be aligned with management plans (zoning) and environmental assessments. Moreover, LULC changes should be confined beyond the administrative boundaries of the area to minimize reductions in ecosystem integrity and fragmentation within the mangroves. مقدمه: تغییرات کاربری اراضی/ پوشش ناشی از توسعۀ فعالیت‌های انسانی، از مهم‌ترین تهدیدهای شناخته‌شده در جنگل‌های مانگرو است. این تغییرات سبب کاهش یکپارچگی زیستگاه و تنوع زیستی جانوری در این رویشگاه‌های طبیعی و منحصربه‌فرد شده است. ازهم‌گسیختگی زیستگاه، عامل اصلی تخریب اکوسیستم است و ظرفیت زیستگاه را برای ارائۀ بسیاری از خدمات اکوسیستمی ارزشمند کاهش می‌دهد.‌ پژوهش حاضر با هدف ارزیابی روند تغییرات و ازهم‌گسیختگی زیستگاه در یک دورۀ زمانی بلندمدت (2023-1989) در جنگل‌های مانگروی منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا صورت گرفت. مواد و روش‌ها: در این پژوهش به بررسی تغییرات مکانی- زمانی طبقات کاربری اراضی/پوشش جنگل‌های مانگرو با استفاده از تصاویر چندطیفی مجموعۀ لندست در دورۀ زمانی 1989-2023 پرداخته شد. افزون‌بر این، به‌منظور ارزیابی روند تغییرات ساختار زیستگاه، سنجه‌های سیمای سرزمین و تأثیرات آن بر سطح پهنه‌های حفاظتی (زون‌های 1 و 2) در این منطقه بررسی شد. یافته‌ها: مطابق نتایج، منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا در سال 2023 روند کاهشی در مقایسه با سال 1989 نشان می‌دهد. به‌طور کلی مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر روند افزایش تغییرات کاربری اراضی و کاهش جنگل‌های مانگرو عبارت است از توسعۀ زیرساخت‌ها از جمله اسکله‌ها و بندرهای تفریحی و تجاری، رشد جمعیت و توسعۀ سکونتگاه‌ها، افزایش بی‌رویۀ فعالیت‌های گردشگری، بهره‌وری فراتر از حد توان منطقه، توسعۀ آبزی‌پروری و جنگل‌زدایی. ارزیابی سنجه‌های سیمای سرزمین نشان داد که سنجه‌های جداشدگی (‌SPLIT‌) و تراکم لکه (‌PD‌) در سطح کلاس جنگل‌های مانگرو و پهنه‌های آبی افزایش یافته است که نشان‌دهندۀ افزایش ازهم‌گسیختگی و پراکندگی لکه‌ها است، درحالی‌ که در سطح کلاس‌های پهنۀ جزر و مدی و اراضی لخت، این سنجه‌ها دارای روند کاهشی‌اند. سنجه‌های جداشدگی و تراکم لکه در پهنه‌های حفاظتی (زون 1 و 2) نیز افزایش یافته است که نشان‌دهندۀ افزایش ازهم‌گسیختگی (جداشدگی) و پراکندگی لکه‌ها و کاهش یکپارچگی در ساختار زیستگاه، اندازۀ لکه‌ها و از طرف دیگر افزایش تعداد و پراکندگی آنهاست. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش می‌تواند به مدیران و برنامه‌ریزان در کنترل عوامل تأثیرگذار بر روند تغییرات کاربری اراضی/ پوشش در این رویشگاه‌های طبیعی کمک کند. در این زمینه، اجرای پروژه‌های پیشنهادی و احداث هر گونه زیرساخت و توسعه در این منطقه باید با توجه به طرح‌های مدیریتی (زون‌بندی) و ارزیابی‌های محیط زیستی انجام گیرد. از سویی، تغییرات کاربری‌ها باید در خارج از مرز مدیریتی منطقه محدود شود تا کاهش یکپارچگی و ازهم‌گسیختگی زیستگاه، در جنگل‌ها به حداقل برسد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_231424_d4b448aa9eb0076910531596fcc9c9ce.pdf