انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Effect of IBA Hormone and Planting Medium on the Rooting of Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz Cuttings تأثیر هورمون IBA و بستر کاشت بر ریشه‌زایی قلمه‌های شیرخشت (Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz) 469 484 237516 10.22034/ijf.2025.490148.2019 FA داود کرتولی نژاد دانشیار گروه جنگلداری مناطق خشک، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، 0000-0001-8556-2747 Journal Article 2024 11 25 Introduction: Species of Cotoneaster are deciduous shrubs belonging to the Rosaceae family, distributed exclusively in the Northern Hemisphere, predominantly across the steppes and grasslands of temperate Eurasia. The shrub species Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz. demonstrates remarkable drought resistance, attributed to its extensive root system and small leaves densely covered with fine pubescent trichomes. This species frequently appears as a pioneer shrub on the dry and semi-arid slopes within the southern Alborz ecosystems, particularly in the lower rangelands associated with juniper communities. Traditional propagation methods for most Cotoneaster species are often hindered by the presence of double seed dormancy (both physical and physiological) and the low rooting efficiency observed in cuttings. Materials and Methods: In this study, cuttings were prepared from two-year-old branches of C. kotschyi in the highland forests of the Kordmir vilage and were planted under uniform greenhouse conditions with uniform temperature and humidity regimes. Four levels of IBA hormone treatments (0, 1000, 2000, and 3000 ppm), along with seven different rooting media (sand, perlite, humus:perlite, vermicompost:perlite, sand:perlite, vermicompost:sand:perlite, and soil of the region), were applied to evaluate the rooting response of this species. Notably, all substrate components in the rooting media were combined in equal proportions. A factorial experiment based on a completely randomized design (CRD) with two factors—root-inducing hormone and rooting medium—was used with four replications. Hardwood cuttings approximately 25 cm in length were obtained from healthy, mature shrubs and, after disinfection with a 2% Benomyl fungicide solution, were treated with different hormone concentrations and planted in the respective media. Results: In this study, the concentration of 2000 ppm Indole-3-butyric acid (IBA) hormone induced the highest shoot growth of cuttings (6.7 cm), root length (17.2 cm), number of lateral roots (27), and survival rate of cuttings (72%). The 3000 ppm hormone concentration produced the highest percentage of rooted cuttings (76.7%) , while exhibiting no statistically significant differences in most of the aforementioned variables compared to the 2000 ppm treatment. The best rooting medium treatment in the present study was the combination of vermicompost:sand:perlite (1:1:1), which resulted in the highest average shoot growth (6.11 cm), longest root length (15.5 cm), number of lateral roots (24.8), percentage of rooted cuttings (63.3%) , and survival rate of cuttings (88.3%). Regarding the hormone treatments, different levels did not show significant differences among themselves, but all were significantly different from the control. The vermicompost:perlite (1:1) rooting medium treatment ranked second in most of the evaluated variables. Conclusion: Based on the results of the present study, the 2000 and 3000 ppm concentrations of Indole-3-butyric acid, in combination with the vermicompost:sand:perlite (1:1:1) rooting medium, had the greatest effect on rooting, growth, and survival variables of the cuttings. Therefore, the use of these treatments is recommended for the propagation of Cotoneaster shrubs native to Iran, which are generally low-maintenance and drought-tolerant, particularly for the restoration of mountain rangelands and for use in urban landscape. مقدمه: شیرخشت‌ها گونه‌های درختچه‌ای خزان‌کنندۀ خانوادۀ Rosaceae هستند که پراکنش آنها تنها در نیمکرۀ شمالی و بیشتر در استپ‌ها و مراتع مناطق معتدلۀ اوراسیا است. درختچۀ شیرخشت گونۀ Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz به‌دلیل سیستم ریشه‌ای گسترده و داشتن برگ‌های ریز پوشیده از کرک‌های فراوان و انبوه، گونه‌ای مقاوم به خشکی است که در اغلب دامنه‌های خشک و نیمه‌خشک اکوسیستم‌های البرز جنوبی به‌عنوان درختچه‌ای پیشاهنگ در مراتع پایین‌دست جوامع ارس ظاهر می‌شوند. تکثیر سنتی اغلب گونه‌های جنس شیرخشت به‌دلیل داشتن خواب مضاعف بذر (فیزیکی و فیزیولوژیکی) و مقدار کم ریشه‌دهی در قلمه، با مشکلاتی همراه است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، از شاخه‌های دوسالۀ شیرخشت C. kotschyi در ارتفاعات جنگل‌های روستای کردمیر، قلمه تهیه شده و در شرایط گلخانه‌ای با دما و رژیم رطوبتی یکسان کاشته شد. چهار سطح مختلف از تیمارهای هورمونی IBA (0، 1000، 2000 و 3000 پی‌پی‌ام) به‌همراه هفت تیمار مختلف بستر کاشت (ماسه، پرلیت، خاکبرگ+پرلیت، ورمی‌کمپوست+پرلیت، ماسه+پرلیت، ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت و خاک منطقه) برای بررسی ریشه‌زایی قلمۀ گونه شیرخشت مزبور اعمال شد. شایان ذکر است که همۀ نسبت‌های ترکیبی بستر کاشت مساوی بودند. در این بررسی از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو فاکتور هورمون محرک ریشه‌زایی و بستر کاشت در چهار تکرار استفاده شد. قلمه‌هایی چوبی از شاخه‌های دوساله به طول تقریبی 25 سانتی‌متر از درختچه‌های بالغ و سالم تهیه شدند. قلمه‌ها پس از ضدعفونی با محلول قارچ‌کش بنومیل 2 درصد در غلظت‌های مختلف هورمون تیمار شدند و در بسترهای کشت قرار گرفتند. یافته‌ها: در این تحقیق غلظت 2000 پی‌پی‌ام هورمون ایندول 3-بوتیریک‌اسید، بیشترین رویش ارتفاعی قلمه (7/6 سانتی‌متر)، طول ریشه (2/17 سانتی‌متر)، تعداد ریشۀ فرعی (27) و زنده‌مانی قلمه‌ها (72 درصد) را ایجاد کرد. غلظت 3000 پی‌پی‌ام هورمون بیشترین قلمه‌های ریشه‌دارشده (7/76 درصد) را ایجاد کرد و در برخی از متغیرهای یادشده، اختلاف آماری معنی‌داری با تیمار غلظت هورمون 2000 پی‌پی‌ام نداشت. بهترین تیمار بستر کاشت در تحقیق حاضر تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت (1:1:1) بود که بیشترین میانگین رویش ارتفاعی قلمه (11/6 سانتی‌متر)، طول بلندترین ریشه (5/15 سانتی‌متر)، تعداد ریشۀ فرعی (8/24)، قلمه‌های ریشه‌دار‌شده (3/63 درصد) و زنده‌مانی قلمه‌ها (3/88 درصد) را ایجاد کرد. از نظر تیمارهای نام‌برده، سطوح مختلف تیمار هورمون ریشه‌زایی اختلاف معنی‌داری با یکدیگر نداشتند، اما همگی اختلاف معنی‌داری با شاهد نشان دادند. تیمار بستر کاشت ورمی‌کمپوست+ پرلیت (1:1) نیز از نظر بیشتر متغیرهای آزمون‌شده در جایگاه بعدی قرار داشت. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر، غلظت‌های 2000 و 3000 پی‌پی‌ام هورمون ایندول 3-بوتیریک‌اسید در ترکیب با بستر کاشت ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت (1:1:1) بیشترین تأثیر را در متغیرهای ریشه‌زایی، رویش و زنده‌مانی قلمه‌ها داشتند. بنابراین استفاده از این تیمارها برای تکثیر درختچه‌های شیرخشت ایران که اغلب گونه‌های کم‌نیاز و مقاوم به خشکی هستند، برای احیای رویشگاه‌های کوهستانی و کاشت در فضای سبز توصیه می‌شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_237516_dfedeb8cea51f7a77f34c5e02781b09f.pdf