انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 4 2026 02 20 GIS-Based Evaluation of Fire Station Accessibility in Zawita, Duhok ارزیابی مبتنی بر سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) از دسترسی‌پذیری ایستگاه‌های آتش‌نشانی در زاویته، دهوک 581 596 243808 10.22034/ijf.2026.543401.2065 FA آری عبدالخالق عبدالقادر دانشجوی دکتری علوم جنگل، گروه جنگلداری، دانشکده علوم مهندسی کشاورزی، دانشگاه دهوک، عراق 0009-0002-1872-2020 عبدالخالق آل طائی استاد، گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه موصل، عراق 0000-0002-6413-1478 محمدامین یاسین طه استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده علوم مهندسی کشاورزی، دانشگاه دهوک، عراق 0000-0002-6828-0665 Journal Article 2025 08 26 Wildfires present a major threat to the ecologically valuable forests of the Zawita District in northern Iraq, where anthropogenic activities (human-caused) and limited firefighting capability create additional threats. While there is an actual fire station (F1) in the district, its coverage is limited. Thus, this study sought to test whether the addition of a new fire station (F2) in the center of the district would improve suppression efficiency. Using GIS-based network analysis software (ArcGIS 10.8), we modeled road accessibility and travel time to 33 forest zones based on assumptions regarding asphalt and forest road conditions. Travel times for firefighting trucks were calculated for both F1 and F2 conditions under a critical response time of 15–20 min. We developed a third-degree polynomial regression model and validated the relationship between response time and burnt area, with excellent fit (R² = 0.9999 calibration; R² = 0.9984 validation). Predicting burnt areas for both F1 and F2 scenarios for all forest zones enabled quantifying their relative effectiveness. F1 covered 72% (305 km²) of the study area over the 20-minute time frame, while F2 covered 70% (293 km²). While F1 had one more zone in the critical time frame compared to F2 (27 vs. 26), our regression model shows that F2 produced quicker responses in the key central zones, which led to a net reduction of 288000 m2 of burnt area in the district. The polynomial model demonstrated that brief delays in response time had an exponential effect on fire damage, emphasizing the need for better and strategically placed stations. The suggested model incorporates both stations (F1 + F2) to achieve the best trade-off in overall geography and improved accessibility from a central location. This recommendation corresponds to increased capacity for wildfire suppression, less loss of forests, and serves as a precedent for disaster planning in similar ecologically sensitive, resource-poor areas. آتش‌سوزی‌های جنگلی تهدیدی جدی برای جنگل‌های باارزش بوم‌شناختی منطقۀ زاویتا در شمال عراق به شمار می‌روند، جایی که فعالیت‌های انسانی و توان محدود در مهار آتش، خطرهای بیشتری ایجاد می‌کند. با وجود استقرار یک ایستگاه آتش‌نشانی (F1) در این منطقه، پوشش خدماتی آن محدود است. از این‌رو، در این پژوهش بررسی شد که آیا افزودن یک ایستگاه آتش‌نشانی جدید (F2) در مرکز منطقه می‌تواند کارایی اطفای حریق را بهبود بخشد یا خیر. با استفاده از نرم‌افزار تحلیل شبکۀ مبتنی بر GIS (ArcGIS 10.8)، دسترسی جاده‌ای و زمان سفر به ۳۳ ناحیۀ جنگلی براساس فرضیه‌های مربوط به وضعیت جاده‌های آسفالته و جنگلی مدل‌سازی شد. زمان‌های سفر خودروهای آتش‌نشانی برای هر دو سناریوی F1 و F2 تحت بازۀ زمانی بحرانی پاسخ‌دهی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه محاسبه شد. یک مدل رگرسیون چندجمله‌ای از درجۀ سوم توسعه داده شد و رابطۀ میان زمان پاسخ‌دهی و مساحت سوخته‌شده با برازش بسیار عالی (R² = 0.9999 برای کالیبراسیون و R² = 0.9984 برای اعتبارسنجی) تأیید شد. پیش‌بینی مساحت‌های سوخته‌شده برای هر دو سناریوی F1 و F2 در همۀ نواحی جنگلی امکان ارزیابی اثربخشی نسبی آنها را فراهم کرد. ایستگاه F1 در بازۀ زمانی ۲۰ دقیقه‌ای حدود ۷۲ درصد (معادل ۳۰۵ کیلومتر مربع) از محدودۀ پژوهش را پوشش داد، درحالی که F2 حدود ۷۰ درصد (معادل ۲۹۳ کیلومتر مربع) را پوشش داد. هرچند ایستگاه F1 یک ناحیه بیشتر از F2 را در بازۀ بحرانی پوشش می‌داد (۲۷ در برابر ۲۶ ناحیه)، نتایج مدل رگرسیون نشان داد که F2 در نواحی مرکزی کلیدی پاسخ سریع‌تری ارائه داد و در نتیجه سبب کاهش خالص ۲۸۸ هزار مترمربع از مساحت سوخته در منطقه شد. مدل چندجمله‌ای نشان داد که تأخیرهای کوتاه در زمان پاسخ‌دهی تأثیری نمایی بر شدت خسارت آتش‌سوزی دارند که بر ضرورت ایجاد ایستگاه‌های بیشتر و جانمایی راهبردی آنها تأکید می‌کند. مدل پیشنهادی شامل پیکربندی هر دو ایستگاه (F1 + F2) است تا بهترین تعادل میان پوشش جغرافیایی و دسترسی از موقعیت مرکزی حاصل شود. این پیشنهاد سبب افزایش توان اطفای حریق، کاهش از دست رفتن جنگل‌ها و ایجاد الگویی برای برنامه‌ریزی مدیریت بحران در مناطق مشابه دارای حساسیت بوم‌شناختی و منابع محدود می‌شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_243808_05f57dfbcb8a28ddea924dcb1080c7ed.pdf