انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Assessing soil physicochemical characteristics of stands affected by declining Iranian oak in Kohgilouye and Boyerahmad forests بررسی خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک توده‌های متأثر از زوال بلوط ایرانی در جنگل‌های کهگیلویه و بویراحمد 159 172 214189 10.22034/ijf.2024.440562.1971 FA محمد متینی زاده دانشیار، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-2452-6819 الهام نوری کارشناس ارشد پژوهش،‌ مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0001-9349-9549 طاهره علی زاده کارشناس ارشد پژوهش،‌ مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0009-0009-0665-5159 مهدی پورهاشمی استاد، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران فاطمه فرجی دکتری جنگلداری،‌ دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران فرهاد خاکساریان کارشناس ارشد پژوهش،‌ مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2024 02 03 Introduction: Oak decline in Zagros has been evaluated from different aspects and this event is the most important challenge for Zagros forest ecosystems in the last decade. Several factors cause decline, among the most important of which we can mention climatic factors and human interventions, which provide the basis for a decline in these trees and lead to changes in soil characteristics which is one of the most important bases of ecosystems. In this study, an attempt was made to set up and implement a standard framework related to this issue in Zagros forests using standard methods in global soil monitoring in arid and semi-arid regions. Material and Methods: Two sites were determined in the northern slope of Sisakht and Sarab-Taveh in Kohgiluyeh and Boyer Ahmad provinces. The species of Quercus brantii Lindl., in the affected by decline stand five healthy and five declined trees, and in the control stand five healthy trees were selected. A profile was dug in each sample plot and on the south side and under a canopy of each tree a composite sample was prepared from two soil depths of 0-30 and 30-60 cm. The soil samples were then taken to laboratory to measure physical and chemical characteristics. Results: The amount of clay particles in the control sample was greater than in the degraded sample (46.68% and 31.46%, respectively), and the soil textures for the control and degraded samples were clay and loam-clay, respectively. According to the results on the north slope in Zagros forest, soil values such as electrical conductivity parameters (0.58 ds/m), available phosphorus, and exchangeable potassium (20 and 820 ppm respectively) and Caco3 (37.34%) increased significantly in the affected by decline stand and dissolved calcium and magnesium (16.84 and 23 ppm, respectively) organic carbon and total nitrogen (2.7 and 0.27% respectively) were higher in control stand. Also, in the affected by decline stand, the amount of organic carbon, exchangeable potassium, and total nitrogen in the soil at the depth of 30-60 cm was higher than at the depth of 0-30 cm. But, in the control stand and at a depth of 0-30 cm, it was significantly more than at a depth of 30-60 cm. Finally, based on the standard scoring table by the LADA method, the visual characteristics of the two affected by decline stand and control were in good condition, and according to the laboratory scores, they were in an average condition. Conclusion: In the control sample, more moisture and nutrients can be retained in the soil with a clay texture. In addition, the input of forest litter into the soil is lower in the degraded plots and, as a result, most of the measured physical and chemical parameters of the soil, especially in the first depth, were lower compared to the healthy stand. In general, in the affected by decline and control stands of Q.brantii in the northern slope of the Zagros forests, Kohgiluyeh and Boyer Ahmad, were in good condition. مقدمه: زوال بلوط در زاگرس از جهت‌های مختلف ارزیابی شده است. این اتفاق مهم‌ترین چالش بوم‌سازگان‌های جنگلی زاگرس در دهۀ اخیر محسوب می‌شود. عوامل متعددی سبب خشکیدگی می‌شوند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به عوامل اقلیمی و دخالت‌های انسانی اشاره کرد. این عوامل زمینه را برای زوال این درختان فراهم می‌کنند و سبب تغییراتی در ویژگی‌های خاک که از مهم‌ترین منابع پایه بوم‌سازگان‌هاست می‌شوند. در این پژوهش تلاش شد با استفاده از روش‌های منطبق بر استاندارد در پایش جهانی خاک در مناطق خشک و نیمه‌خشک، چارچوب کاری استانداردی در زمینۀ این موضوع در جنگل‌های زاگرس تنظیم و اجرا شود. مواد و روش‌ها: دو رویشگاه در دامنۀ شمالی سی‌سخت و سراب‌تاوه در استان کهگیلویه و بویراحمد مشخص شد. از بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) در تودۀ متأثر از زوال، پنج درخت سالم و پنج درخت خشکیده و در تودۀ شاهد فقط پنج درخت سالم انتخاب شد. در هر قطعه‌ نمونه یک پروفیل حفر و زیر تاج هر درخت از دو عمق خاک صفر تا 30 و 30 تا 60 سانتی‌متر یک نمونۀ ترکیبی تهیه شد. سپس نمونه‌های خاک برای اندازه‌گیری متغیرهای فیزیکی و شیمیایی به آزمایشگاه منتقل شدند. نتایج: مقادیر ذرات رس در قطعه ‌نمونۀ شاهد بیشتر از قطعه ‌نمونۀ زوال بود (به‌ترتیب 68/46 و 46/31 درصد) و بافت خاک برای توده‌های شاهد و زوال به‌ترتیب رسی و لومی- رسی بود. بررسی‌ها در شیب شمالی جنگل‌های تحت بررسی نشان داد که متغیرهای هدایت الکتریکی (58/0 دسی‌زیمنس بر متر)، فسفر قابل ‌جذب و پتاسیم تبادلی (به‌ترتیب 20 و 820 میلی‌گرم در کیلوگرم) و کربنات کلسیم (34/37 درصد) در تودۀ متأثر از زوال و کلسیم و منیزیم محلول (به‌ترتیب 84/16 و 23 میلی‌گرم در کیلوگرم)، کربن آلی و نیتروژن کل (به‌ترتیب 7/2 و 27/0 درصد) در تودۀ شاهد بیشتر بودند. در تودۀ متأثر از زوال، مقادیر پتاسیم تبادلی و نیتروژن کل خاک در عمق 60-30 سانتی‌متر بیشتر از عمق 30-0 سانتی‌متر بود، حال‌ آنکه مقادیر این عناصر در تودۀ شاهد در عمق 30-0 سانتی‌متر به‌طور معنی‌داری بیشتر از عمق 60-30 سانتی‌متر بود. ویژگی‌های بصری دو تودۀ متأثر از زوال و شاهد براساس روش لادا، در وضعیت خوب و براساس امتیازهای آزمایشگاهی در وضعیت متوسط قرار داشتند. نتیجه‌گیری: خاک با بافت رسی در قطعه ‌نمونۀ شاهد به حفظ بیشتر رطوبت و مواد غذایی کمک کرده است و از طرفی در توده‌های تحت تأثیر زوال، لاشبرگ ورودی به خاک کم است و در نتیجه بیشتر مقادیر پارامترهای اندازه‌گیری‌شدۀ فیزیکی و شیمیایی خاک به‌خصوص در عمق اول در مقایسه با تودۀ سالم کمتر بوده است. با توجه به ارزیابی لادا به‌طور کلی، دو تودۀ متأثر از زوال و شاهد بلوط ایرانی در شیب شمالی جنگل‌های کهگیلویه و بویراحمد از شرایط مناسب و خوبی برخوردار بودند.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_214189_f5d23b3ded15ae431a1ae42919abbd9a.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Investigating the capability of Landsat -8 and Sentinel- 2 satellites in estimating the quantitative characteristics of stands in the Hyrcanian broadleaved forests of Golestan province بررسی قابلیت داده‌های ماهواره‌های لندست 8 و سنتینل 2 در برآورد مشخصه‌های کمّی توده در جنگل‌های پهن‌برگ استان گلستان 173 189 224718 10.22034/ijf.2025.453472.1985 FA سیده زهرا سید موسوی دانش‌آموخته دکتری مدیریت جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران 0009-0003-8563-9232 اصغر فلاح استاد گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری 0000-0002-3300-3975 جهانگیر محمدی دانشیار گروه مدیریت جنگل، دانشکدۀ علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان روشنک درویش زاده دانشیار گروه علوم اطلاعات جغرافیایی و رصد زمین (ITC)، دانشگاه توئنته، هلند Journal Article 2024 05 13 Introduction: Obtaining timely information on the qualitative and quantitative characteristics of forests is useful in ecosystem management, designing management and protection plans. Considering the role of Hyrcanian forests in maintaining biological diversity, adjusting climate, environmental and economic values, and protecting water and soil, and the high cost and time-consuming nature of measuring the quantitative characteristics of the forests through field methods, remote sensing application and modeling provide a lot of information in this field so that there is less need to do field work. The purpose of this research is to investigate the capability of Landsat-8 and Sentinel-2 satellites in estimating quantitative characteristics of stands in broadleaved forests of Golestan province. Materials and methods: In this study, 230 circular sample plots with an area of 1000 square meters were measured using a systematic sampling method and a 100x100 meter grid in five sites of Kordkoy, Shasat Kalateh, Zarrin Gol, Sukhdari and Loveh. The geographic center of each plot was recorded using a Differential Global Positioning System (DGPS) device. In each plot the species, the DBH was more than 12.5 cm and the height of the trees were measured. Then the number of trees density (n. ha-1), volume (m3. ha-1), basal area (m2. ha-1) located in each sample plot were calculated. After processing the images and creating plant indices (NDVI، RVI، EVI،GNDVI،PCA،SAVI، IPVI and DVI), the numerical values corresponding to the ground sample plots were extracted from the spectral bands. Uncertainty analysis of the results was also carried out using the Monte Carlo method. Data modeling was carried out using two methods: multiple linear regression and the Random Forest algorithm. In this study, a total of 230 sample plots were used, with 175 plots (75%) allocated for model development, and the remaining 55 plots (25%) employed for validation purposes within the data mining algorithms. Results: The results of estimating the quantitative characteristics of basal area (m2. ha-1) and volume (m3. ha-1) using linear multivariate regression showed that the percentage of root mean square error was 50.72 and 47.06 using Landsat-8 data, respectively and 48.66 and 45/89 using Sentinel- 2 data. The results also showed that the root mean square error percentage for the characteristics of basal area (m2. ha-1) and volume (m3. ha-1) are 44.53 and 41.28 percent with Using Landsat-8 data, respectively, and 44.21 and 39.66 using Sentinel-2 data and random forest algorithm. Conclusion: In general, the results of the study indicated that the Random Forest algorithm, combined with Sentinel-2 data, provided approximately 6 to 11 percent better estimates of basal area (m2. ha-1) and volume (m3. ha-1) quantitative characteristics compared to the linear regression method using Landsat 8 data. Furthermore, the uncertainty analysis showed that the mean estimated values of basal area and volume were within the confidence interval (2.5–97.5%), suggesting that the chosen model was appropriate. In summary, the approach used in this study demonstrated a moderate capability in estimating quantitative basal area and volume of the forest. مقدمه: کسب اطلاعات بهنگام از وضعیت کمی و کیفی جنگل‌ها در مدیریت اکوسیستم، طراحی طرح‌های مدیریتی و حفاظتی لازم است. با توجه به نقش جنگل‌های هیرکانی در حفظ تنوع زیستی، تعدیل آب‌وهوا، ارزش‌های محیط زیستی و اقتصادی و حفاظت از آب و خاک و هزینۀ زیاد و زمان‌بر بودن اندازه‌گیری مشخصه‌های کمّی توده جنگل از طریق روش‌های میدانی، استفاده از داده‌های سنجش از دور و مدل‌سازی اطلاعات زیادی را در این زمینه فراهم می‌کنند، به‌طوری که نیاز کمتری به انجام دادن کارهای میدانی است. هدف از این پژوهش بررسی قابلیت ماهواره‌های لندست 8 و سنتینل 2 در برآورد مشخصه‌های کمّی رویه زمینی در هکتار و حجم در هکتار در بخش‌هایی جنگل‌های پهن‌برگ استان گلستان است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش برای برداشت اطلاعات زمینی 230 قطعه ‌نمونۀ دایره‌ای به مساحت 1000 متر مربع با روش نمونه‌برداری سیستماتیک و شبکۀ 100×100 متر در پنج رویشگاه کردکوی، شصت کلاته، زرین گل، سرخداری و لوه پیاده شد. مرکز جغرافیایی هر قطعه ‌نمونه با استفاده از دستگاه سیستم موقعیت‌یاب جهانی تفاضلی (DGPS) ثبت شد. در هر قطعه نمونه نوع گونه، قطر برابرسینه بیشتر از 5/12سانتی‌متر و ارتفاع درختان اندازه‌گیری شد. سپس حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار در هر قطعه ‌نمونه محاسبه شد. پس از پردازش تصاویر و تهیۀ شاخص‌های گیاهی (NDVI، RVI، EVI،GNDVI،PCA،SAVI، IPVIو DVI)، ارزش‌های رقومی متناظر با قطعات نمونۀ زمینی از باندهای طیفی استخراج شد. تحلیل عدم قطعیت نتایج نیز با استفاده از روش مونت‌کارلو انجام گرفت. مدل‌سازی داده‌ها به دو روش رگرسیون چندمتغیرۀ خطی و الگوریتم جنگل‌ تصادفی انجام گرفت. در این تحقیق برای برآورد مشخصه‌های کمّی از مجموع 230 قطعه نمونه، 175 قطعه نمونه (75 درصد) در فرایند مدل‌سازی به کار گرفته شده و 55 قطعه نمونه (25 درصد) به‌منظور اعتبارسنجی در الگوریتم‌های داده‌کاوی استفاده شدند. یافته‌ها: براساس نتایج حاصل از برآورد مشخصه‌های کمّی رویه زمینی و حجم در هکتار با استفاده از رگرسیون چندمتغیرۀ خطی و داده‌های لندست 8، درصد مجذور میانگین مربعات خطا به‌ترتیب 72/50 و 06/47 و برای داده‌های سنتینل 2 به‌ترتیب 66/48 و 89/45 حاصل شد. نتایج حاصل از برآورد دو مشخصۀ یادشده با استفاده از الگوریتم جنگل‌ تصادفی و داده‌های لندست 8 به‌ترتیب 53/44 و 28/41 درصد و برای داده‌های سنتینل 2 به‌ترتیب 21/44 و 66/39 حاصل شد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج تحقیق نشان داد که الگوریتم جنگل‌ تصادفی و داده‌های سنتینل 2 در برآورد مشخصه‌های کمّی رویه زمینی و حجم در هکتار نتایج بهتری به میزان حدود 6 تا 11 درصد نسبت به روش رگرسیون خطی و داده‌های لندست 8 ارائه داد. نتایج آنالیز عدم قطعیت نیز نشان داد که میانگین برآورد‌شدۀ مشخصه‌های کمّی حجم و رویه زمینی در هکتار در محدودۀ حدود اطمینان (5/97–5/2) قرار دارد که نشان‌دهندۀ انتخاب مناسب مدل است. در مجموع می‌توان گفت رویکرد استفاده‌شده در این تحقیق حاکی از قابلیت متوسط در برآورد مشخصه‌های کمّی رویه زمینی و حجم در هکتار جنگل است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224718_7d2910de5d0ea1e25e6ed458846a39b9.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 The impact of physiographic factors on the biometric characteristics of wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.) trees in Kurdistan Province تأثیر عوامل فیزیوگرافی بر ویژگی‌های زیست‌سنجی درختان بنه (Pistacia atlantica Desf.) در استان کردستان 191 210 214160 10.22034/ijf.2025.485628.2013 FA سامان شریفی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم و مهندسی جنگل، گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. لقمان قهرمانی دانشیار، گروه جنگلداری دانشگاه کردستان و مرکز پژوهش و توسعۀ جنگلداری زاگرس شمالی دکتر هدایت غضنفری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. 0000-0002-3721-8084 مهدی پورهاشمی استاد، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. مهتاب پیرباوقار دانشیار، گروه جنگلداری دانشگاه کردستان و مرکز پژوهش و توسعۀ جنگلداری زاگرس شمالی دکتر هدایت غضنفری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2024 11 02 Introduction: Physiographic factors such as altitude, slope, and aspect play a crucial role in shaping vegetation patterns and species distribution. This study aimed to investigate the impact of these factors on the biometric characteristics of Pistacia atlantica trees in Kurdistan Province, Iran. Material and Methods: This study was conducted in an 1860-hectare forest area in Sanandaj. The study area was divided into 36 homogeneous physiographic units based on altitude, slope, and aspect maps. For each landform unit, four random points (four repetitions) were determined digitally and their coordinates were entered to GPS for positioning. At each random sample point, seven of the nearest wild pistachio trees (with diameter at beast height ≥ 5 cm) were selected as sample trees (totally 1008 wild pistachio individuals). For each sample tree, the diameter at the breast height, total height, trunk height, crown height, the major diameter of the crown and its perpendicular diameter, and crown vitality were recorded. The distribution of wild pistachio trees in the diameter classes was drawn and the statistics of biometric indices of sample trees were calculated by separating physiographic factors and without considering physiographic factors (total). The effect of physiographic factors on the biometric indices of wild pistachio trees was investigated using a factorial experiment with a completely randomized design (considering the altitude, the slope, and the aspect as the test factors). The comparison of mean diameter at breast height, trunk height, crown area, slenderness coefficient of wild pistachio trees and treatment combinations (after rejecting the assumption that they are the same based on the result of analysis of variance) was done using Tukey's post hoc test. Results: The results showed that altitude was the most significant factor affecting tree diameter. Generally, tree diameter increased with increasing altitude. Pistachio trees showed no significant differences in total and crown heights across physiographic factor classes. Slope influenced trunk height, with trees on gentler slopes having greater trunk heights. Additionally, crown area was influenced by a combination of slope and aspect, while crown vitality was influenced by both aspect and elevation. In terms of slenderness coefficient (the ratio of total height to diameter at 1.3 m above ground), the effect of altitude is statistically significant. Conclusion: This study demonstrated that physiographic factors significantly influence the growth and development of wild pistachio trees. Understanding these influences can be beneficial for developing sustainable management strategies for pistachio forests. By identifying the limiting factors for tree growth, appropriate management measures can be designed to improve habitat conditions and enhance the sustainability of this valuable species. Further studies in different regions with varying climatic and ecological conditions are needed to generalize the findings of this study. مقدمه: عوامل فیزیوگرافی (ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت دامنه)، اثر مهمی در شکل‌گیری رویشگاه‌ها و توزیع و رشد گونه‌های گیاهی دارند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر این عوامل بر ویژگی‌های زیست‌سنجی درختان بنه در استان کردستان بود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در منطقه‌ای به مساحت 1860 هکتار از جنگل‌های سنندج انجام گرفت. منطقۀ پژوهش، با استفاده از روی هم‌گذاری نقشه‌های ارتفاع از سطح دریا، جهت دامنه و شیب، به 36 واحد همگن فیزیوگرافی تقسیم شد. برای هر یکان شکل زمین، چهار نقطۀ نمونه‌برداری تصادفی (معادل چهار تکرار) به‌صورت رقومی طراحی و مختصات آنها برای موقعیت‌یابی به GPS وارد شد. در هر نقطه نمونه‌برداری، هفت اصله از نزدیک‌ترین درختان بنه به آن نقطه با قطر برابرسینۀ مساوی و بیش از 5 سانتی‌متر (در کل 1008 اصله درخت بنه)، به‌عنوان درختان نمونه انتخاب شدند. برای درختان نمونه، قطر برابرسینه، ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، قطر بزرگ تاج و قطر عمود بر آن اندازه‌گیری و وضعیت شادابی تاج ثبت شد. پراکنش قطری درختان بنۀ اندازه‌گیری‌شده به‌تفکیک عوامل فیزیوگرافی ترسیم و آماره‌های قطر، ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، شادابی تاج و ضریب قدکشیدگی، به‌تفکیک واحدهای فیزیوگرافی و کل (بدون در نظر گرفتن شرایط فیزیوگرافی) محاسبه شد. بررسی تأثیر عوامل فیزیوگرافی بر نمایه‌های زیست‌سنجی درختان بنه با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی (با در نظر گرفتن ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت دامنه به‌عنوان فاکتورهای آزمایش) انجام گرفت. مقایسۀ میانگین قطر برابرسینه، ارتفاع تنه، سطح تاج و ضریب قدکشیدگی درختان بنه در ترکیبات تیماری عوامل فیزیوگرافی (ترکیب سطوح فاکتورهای آزمایش) پس از رد فرضیۀ یکسان بودن آنها براساس نتایج تجزیۀ واریانس، با استفاده از آزمون تبعی توکی انجام گرفت. یافته‌ها: براساس نتایج، ارتفاع از سطح دریا مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر قطر درختان بنه بود. به‌طور کلی، با افزایش ارتفاع، قطر درختان نیز افزایش یافت. از نظر ارتفاع کل و ارتفاع تاج، اختلاف معنی‌داری بین درختان بنه در طبقه‌های فاکتورهای فیزیوگرافی مشاهده نشد. فاکتور شیب بر ارتفاع تنه تأثیرگذار بود، به‌طوری ‌که درختان در دامنه‌های با شیب کمتر، ارتفاع تنۀ بیشتری داشتند. افزون بر این، سطح تاج درختان بنه تحت تأثیر ترکیبی از شیب و جهت دامنه قرار داشت و شادابی تاج نیز تحت تأثیر همزمان جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا قرار داشت. ضریب قدکشیدگی درختان بنه، به‌طور معنی‌داری تحت تأثیر ارتفاع از سطح دریا قرار داشت. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که عوامل فیزیوگرافی به‌طور چشمگیری بر رشدونمو درختان بنه تأثیرگذارند. درک این تأثیرات می‌تواند در برنامه‌ریزی برای مدیریت پایدار جنگل‌های بنه بسیار مفید باشد. با شناسایی عوامل محدودکنندۀ رشد درختان بنه، می‌توان اقدامات مدیریتی مناسبی را برای بهبود وضعیت رویشگاه‌ها و افزایش پایداری این گونۀ ارزشمند طراحی کرد. برای تعمیم نتایج این پژوهش به مناطق دیگر، به پژوهش‌های مشابه در مناطق مختلف با شرایط اقلیمی و اکولوژیکی متفاوت نیاز است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_214160_70288fd20444490fc001c84c2bb3a0e9.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Effects of sewage sludge fertilization on soil properties and growth responses of three-year-old Populus alba trees تأثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر ویژگی‌های خاک و پاسخ‌های رویشی درختان صنوبر کبوده (Populus alba L.) سه‌ساله 211 224 214681 10.22034/ijf.2025.493216.2024 FA آزاده صالحی استادیار پژوهشی، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، تهران، ایران. سارا تیموری استادیار پژوهشی، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، تهران، ایران. پدرام غدیری پور کارشناس پژوهش، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، تهران، ایران. Journal Article 2024 12 23 Introduction: In tree plantations, like other agricultural activities, the use of chemical and organic fertilizers can lead to an increase in wood production. Sewage sludge, as an important by-product resulting from wastewater treatment processes, is a type of organic waste that can increase the organic matter and the concentration of the macro and micro nutrients in the soil, and play a significant role in improving plant growth and performance. Considering safe and sustainable disposal of sewage sludge is one of the important environmental concerns, and as well as improving the physico-chemical properties of soil, the present study aims to investigate the effect of application of the sewage sludge from South Wastewater Treatment Plant of Tehran on soil properties and performance of three-year poplar trees (Populus alba L. "20/45"). Material and Methods: The present study was carried out in a completely randomized block design, with three treatments of sewage sludge (0, 10, and 20 kg m-2) and three plots 16 m2 (9 trees in each plot with planting spacing: 2×2 m) in each block, in the Alborz Research Center of Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran. At the end of each growing season, the growth and increment variables (height and diameter at breast height) of all trees were measured and wood production was calculated. In the middle of the third growing season, tree (root, stem and leaf) and soil samples were taken from each treatment in three replicates. In the laboratory, the physico-chemical properties of soil and nutrients and concentration of heavy metals in tree organs were determined. Results: Fertilization with sewage sludge had a significant positive effect on the organic matter and the concentration of nitrogen (N), phosphorus (P), sulfur (S), zinc (Zn) (P ≤ 0.01) and copper (Cu) (P ≤ 0.05) in the soil. So that in the treatment of 20 kg m-2of sewage sludge, soil organic carbon showed an increase of 381.8% compared to the control soil. Likewise, the treatment of 20 kg m-2of sewage sludge led to a significant increase in the concentrations of some heavy metals such as nickel (Ni), chromium (Cr) (P ≤ 0.05) and lead (Pb) (P ≤ 0.01) in the soil. The results showed that sewage sludge application had a positive significant impact on growth performance of poplar trees. So that the treatment of 20 kg m-2of sewage sludge led to an increase of 19, 20 and 63.5% in diameter, height, and volume per hectare of poplar trees, respectively, compared to the control treatment. The analysis of plant samples showed that sewage sludge application significantly increased the concentration of N, P and Zn (P ≤ 0.01) in root, stem and leaf and Cu and Ni (P ≤ 0.05) in root and leaf of poplar trees. Conclusion: Considering an increasing growth performance of three-year-old poplar trees in the soil fertilized with sewage sludge and no significant differences between the applied levels of sewage sludge, and increasing level of some heavy metals in the treatment of 20 kg m-2of sewage sludge, this study suggests that a reasonable rate (10 kg m-2) of sludge application can provide soil amendment and additional nutrients for fast-growing trees without any threat to the food chain and pollution of soil by heavy metals. Of course, considering a rotation of six to eight years for poplar plantations, it is necessary to investigate the effect of sewage sludge application at least until the end of the sixth year on soil characteristics and growth performance of poplar trees. مقدمه: در زراعت چوب همانند دیگر فعالیت‌های زراعی، مصرف انواع کود شیمیایی و آلی می‌تواند سبب افزایش تولید در واحد سطح شود. لجن فاضلاب به‌عنوان محصول فرعی مهم ناشی از فرایند تصفیۀ فاضلاب، نوعی پسماند آلی است که می‌تواند سبب افزایش مادۀ آلی و عناصر غذایی خاک شده و در افزایش رشد و عملکرد گیاه اثر بسزایی داشته باشد. با توجه به ضرورت مدیریت و دفع مناسب لجن فاضلاب تولیدشده در تصفیه‌خانه‌ها و بهبود خصوصیات فیزیکی- شیمیایی خاک در نتیجۀ کاربرد لجن فاضلاب به‌عنوان نوعی پسماند آلی، هدف این پژوهش، بررسی تأثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر ویژگی‌های خاک و عملکرد رویشی درختان صنوبر کبوده سه‌ساله (Populus alba L. “20/45”) بود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی (سه بلوک) با تیمار لجن فاضلاب در سه سطح (0، 10 و 20 کیلوگرم بر متر مربع) و سه پلات 16 متر مربعی (نه اصله درخت با فواصل کاشت 2×2 متر در هر پلات) در هر بلوک در ایستگاه تحقیقاتی البرز مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور انجام گرفت. در پایان هر فصل رویش به‌مدت سه سال، در هر تیمار متغیرهای رویشی (قطر برابرسینه و ارتفاع کل) همۀ درختان اندازه‌گیری و عملکرد تولید چوب محاسبه شد. در اواسط فصل رویش سوم، نمونه‌های گیاهی (ریشه، ساقه و برگ) و نمونه‌های خاک از هر تیمار در سه تکرار جمع‌آوری شد. در آزمایشگاه ویژگی‌های فیزیکی- شیمیایی خاک و غلظت عناصر غذایی و فلزات سنگین اندام‌های گیاهی تعیین شد. یافته‌ها: کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار کربن آلی و سطح عناصر غذایی نیتروژن، فسفر، سولفور، روی (01/0 P ≤) و مس (05/0 P ≤) در خاک شد. به‌طوری ‌که در تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب، کربن آلی خاک نسبت به تیمار شاهد افزایش 8/381 درصدی نشان داد. همچنین تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت نیکل، کروم (05/0 P ≤) و سرب (01/0 P ≤) در خاک نسبت به تیمار شاهد شد. نتایج بررسی متغیرهای رویشی درختان صنوبر کبوده سه‌ساله نشان داد که کوددهی با لجن فاضلاب بر متغیرهای قطر برابرسینه، ارتفاع و حجم در هکتار درختان صنوبر تأثیر مثبت معنی‌داری داشت، به‌طوری ‌که تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب به‌ترتیب سبب افزایش 19، 20 و 5/63 درصدی قطر برابرسینه، ارتفاع و حجم در هکتار درختان نسبت به تیمار شاهد شد. کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت عناصر غذایی نیتروژن و فسفر در اندام‌های ریشه، ساقه و برگ درختان صنوبر شد. تأثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر غلظت برخی عناصر غذایی کمیاب شامل روی در اندام‌های ریشه، ساقه و برگ (01/0 P ≤) و مس در اندام‌های ریشه و برگ (05/0 P ≤) نیز معنی‌دار بود. همچنین کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت فلز نیکل در اندام‌های ریشه و برگ (05/0 P ≤) درختان صنوبر شد. نتیجه‌گیری: با توجه به افزایش عملکرد رویشی درختان صنوبر کبوده در خاک کوددهی‌شده با لجن فاضلاب پس از گذشت سه سال و نبود تفاوت معنی‌دار بین سطوح کاربردی لجن فاضلاب از یک‌سو و افزایش سطح برخی فلزات سنگین خاک در تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب از سوی دیگر، برای صنوبرکاری با درختان کبوده در شرایطی مشابه با شرایط پژوهش حاضر، کوددهی با تیمار 10 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب توصیه می‌شود. البته با توجه به دورۀ بهره‌برداری حداقل شش تا هشت سال برای صنوبرکاری‌ها،‌ باید تأثیر کاربرد لجن فاضلاب حداقل تا پایان سال ششم از نظر تأثیر بر ویژگی‌های خاک و عملکرد رویشی درختان صنوبر بررسی شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_214681_9e256bf68c69ad1f263871fd2b98d5df.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Assessing temporal change of vegetation cover using the Landsat time series and its relationship with weather variables in Kermanshah metropolis بررسی تغییرات زمانی پوشش گیاهی با استفاده از سری‌ زمانی تصویرهای لندست و رابطۀ آن با متغیرهای آب‌وهوایی در کلانشهر کرمانشاه 225 239 224722 10.22034/ijf.2025.487949.2016 FA نگین رضایی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج. علی اصغر درویش صفت استاد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج. پرویز فاتحی استادیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج. Journal Article 2024 11 10 Introduction: The amount and state of vegetation in urban areas, especially in metropolises, play a crucial role in the urban ecosystem functions and life quality of its residents.Therefore, it is important to investigate its quantitative and qualitative changes at a local scale, especially within and around big cities. The aim of this research is to investigate the temporal changes of the total vegetation cover using Normalized Vegetation Index (NDVI) and Enhanced Vegetation Index (EVI) indices of Landsat images over the Kermanshah metropolis and its eight districts during 1377-1400 period and its relationship with the weather parameters. Material and Methods: Three to four Landsat images acquired during the spring season of each study year were downloaded for each year. After checking the geometric accuracy, the atmospheric correction was applied and vegetation indices, i.e. NDVI and EVI were generated. Using the city boundary map, the mean values of the mentioned vegetation indices within the city boundary were calculated as the total vegetation cover. From the images of each year, the image corresponding to the peak greenness was selected based on the maximum vegetation index values, and a time series of 24 peak greenness images was generated for each vegetation index. Time series analyses were applied using a parametric method i.e. Ordinary Least Squares (OLS) regression and non-parametric, i.e. Thiel-Sen and Mann-Kendall approaches. These analyses were repeated in each district, also, the weather data (i.e. precipitation and temperature) were used to explore their relationship with the changes in vegetation indices. Results: In most years, the Ordibehesht (i.e. mid-April to mid-May) images showed the highest vegetation cover values. Based on the NDVI, it can be stated that the overall vegetation cover in Kermanshah metropolis has experienced a weak decreasing trend with slopes of -0.0013 and -0.001 obtained using the parametric Ordinary Least Squares (OLS) regression and the non-parametric Theil–Sen method, The results of the EVI index was similar. Based on the Mann–Kendall test (α = 0.05), with Mann–Kendall statistics of -1.27 and -0.52, the trends were not significant. According to the NDVI analysis, District 4, exhibited a non-significant increasing trend, while the other regions showed non-significant decreasing trends; only District 6 had a significant decreasing trend. The EVI analysis produced results similar to NDVI, with the difference that, in addition to District 4, District 5 also showed an increasing vegetation cover trend, and none of the decreasing trends were significant. The analysis of the relationship between changes in NDVI and EVI and weather variables with mean temperature and total precipitation one month and one year before the date of peak vegetation showed a positive correlation between vegetation cover changes and total precipitation, and a negative correlation with mean temperature. Weather data from one month before showed a stronger correlation with vegetation cover changes than data from one year before. Conclusion: According to the results, the highest vegetation fraction and greenness is observed in Ordibehesht (i.e. mid-April to mid-May). A negative trend in vegetation greenness was observed, although, it was not statistically significant, that can be a warning alarm for city managers to implement a comprehensive plan to develop and preserve the vegetation fractions. District 4, also District 5 showed an increase in vegetation greenness. Historical Landsat satellite images are valuable data for investigating the qualitative changes of vegetation over long-term periods. Weather parameters are not always the main drives of vegetation changes, especially in urban areas that are strongly influenced by human activities, i.e. irrigation green space and construction activities. There is a space to explain mechanisms to investigate the role of these factors in the continuation of such studies. مقدمه: مقدار و وضعیت پوشش‌ گیاهی مناطق شهری به‌ویژه در کلانشهرها اثر بسیار مهمی در عملکرد اکوسیستم شهری و کیفیت زندگی ساکنان آن دارد. از این‌رو بررسی تغییرات کمی و کیفی آن در مقیاس محلی به‌خصوص در داخل و اطراف شهرهای بزرگ حائز اهمیت است. هدف این پژوهش بررسی تغییرات زمانی پوشش‌ گیاهی کل، به کمک شاخص‌هایNDVI و EVI تصویرهای لندست در کلانشهر کرمانشاه و مناطق هشتگانۀ آن در دامنۀ زمانی 1400-1377 و همچنین اثر شرایط اقلیمی بر آن است. مواد و روش‌ها: برای هر سال از دامنۀ زمانی پژوهش سه تا چهار تصویر لندست از بهار دریافت شد. پس از بررسی و ارزیابی دقت هندسی، تصحیح اتمسفری بروش FLAASH انجام گرفت و شاخص‌های گیاهیNDVI و EVI محاسبه شدند. با استفاده از نقشۀ محدودۀ شهر، میانگین شاخص‌های گیاهی یاد‌شده در محدودۀ شهر به‌عنوان پوشش گیاهی کل محاسبه شد و تصویر زمان اوج سرسبزی از بین تصویرهای هر سال برپایۀ بیشترین مقدار شاخص‌های گیاهی انتخاب و یک سری‌ زمانی برای هر یک از شاخص‌های گیاهی شامل 24 تصویر اوج سرسبزی تشکیل شد. تجزیه‌وتحلیل‌های سری‌ زمانی به روش‌های پارامتری رگرسیون حداقل مربعات معمولی و ناپارامتری تیل-سن و معنی‌داری من-کندال انجام گرفت. این تجزیه‌وتحلیل‌ها در یکایک مناطق شهری تکرار شد. همچنین داده‌های آب‌و‌هوایی ایستگاه هواشناسی تهیه و رابطۀ آنها با تغییرات شاخص‌های گیاهی بررسی شد. یافته‌ها: در بیشتر سال‌ها تصویر اردیبهشت‌ماه دارای بیشترین مقدار پوشش‌ گیاهی بوده است. براساس شاخصNDVI می‌توان گفت پوشش‌ گیاهی کل در کلانشهر کرمانشاه به روش‌های پارامتری رگرسیون حداقل مربعات (OLS) و ناپارامتری تیل-سن به‌ترتیب با شیب‌های 0013/0- و 001/0- روند کاهشی ضعیفی داشته‌اند. شاخص EVI نیز نتایج مشابهی ارائه داده است. براساس آزمون من-کندال (05/0= α) (به‌ترتیب با آماره‌های من-کندال 27/1- و 52/0-) روندها غیر معنی‌دار بوده‌اند. براساس نتایج تحلیل شاخص NDVI، منطقۀ 4 دارای روند افزایشی غیر معنی‌دار بود، ولی بقیه مناطق روندی کاهشی غیر معنی‌دار داشتند و تنها در منطقۀ 6 روند کاهشی معنی‌دار بود. نتایج تحلیل شاخص EVI در مناطق مشابه شاخص NDVI بود، با این تفاوت که افزون‌بر منطقۀ 4، منطقۀ 5 نیز نشان از روند افزایش پوشش‌ گیاهی داشت و روند کاهشی هیچ یک از مناطق معنی‌دار نبود. بررسی ارتباط میان تغییرات شاخص‌های NDVI، EVI و مشخصه‌های آب‌و‌هوایی شامل میانگین دما و مجموع بارش‌های مربوط به یک ماه قبل و یک سال قبل از تاریخ حداکثر پوشش‌ گیاهی، نشان‌دهندۀ همبستگی مثبت میان تغییرات پوشش‌ گیاهی و مجموع بارش و همبستگی منفی با میانگین دما بود. داده‌های آب‌و‌هوایی یک ماه قبل همبستگی بیشتری با تغییرات پوشش‌ گیاهی نسبت به داده‌های آب‌وهوایی یک سال قبل داشت. نتیجه‌گیری: براساس نتایج، دانش و تجربۀ حاصل از تحقیق می‌توان بیان داشت که بیشترین مقدار پوشش‌ گیاهی و سرسبزی در بیشتر سال‌ها در شهر کرمانشاه در اردیبهشت‌ماه بوده است. روند کاهش پوشش‌ گیاهی در کلانشهر کرمانشاه مشاهده شد. این روند ضعیف و غیر معنی‌دار است، ولی هشداری برای مدیران شهری به‌منظور برنامه‌ریزی برای حفظ و توسعۀ بهتر پوشش گیاهی محسوب می‌شود، البته پوشش گیاهی مناطق 4 و 5 دارای روندی افزایشی بوده است. تصویرهای تاریخی ماهوارۀ لندست داده‌های باارزشی برای بررسی تغییرات کیفی پوشش‌ گیاهی در دوره‌های بلندمدت است. پارامترهای آب‌وهوایی همواره عامل اصلی تغییرات پوشش‌ گیاهی نیست، به‌ویژه در مناطق شهری که به‌شدت تحت ‌تأثیر عوامل انسانی و آبیاری فضای سبز است. جا دارد که سازوکارهایی برای بررسی نقش این عوامل در ادامۀ چنین پژوهش‌هایی تبیین شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224722_3868c0de0694e2eb066f0284ce592de0.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Allometric equations for biomass and carbon stock of Prunus arabica (Olivier) Meikle and Prunus elaeagrifolia (Spach) Fritsch in the Kareh-bas forest of Chaharmahal and Bakhtiari Province معادلات آلومتری زی‌توده و اندوختۀ کربن دو گونه بادام طاووسی (Prunus arabica (Olivier) Meikle) و بادام برگ‌سنجدی (Prunus elaeagrifolia (Spach) Fritsch) در جنگل‌های کره‌بس چهارمحال و بختیاری 241 258 224724 10.22034/ijf.2025.495245.2027 FA سهراب غفاری دانشجوی دکتری، گروه علوم جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد یعقوب ایرانمنش دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان محمدکاظم پارساپور پژوهشگر پسادکتری، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد حمیدرضا ریاحی بختیاری استادیار پژوهش، گروه علوم جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد Journal Article 2024 12 29 Introduction: Forests play a vital role as ecosystems in combating climate change and reducing greenhouse gases. Due to their high significance in carbon storage and exposure to anthropogenic threats, effective conservation and management of forests are essential. Accurate estimation of biomass and carbon storage, especially in Zagros forests, is crucial for designing management strategies. This study investigates and estimates the biomass and carbon stock of two important forest species, Prunus arabica (Olivier) Meikle and Prunus elaeagrifolia (Spach) Fritsch, and presents suitable allometric models for these species for the first time. The models offer non-destructive and precise estimates using measurable tree characteristics. Material and Methods: This research was conducted in the natural habitat of the wild almond in Kareh-Bas, Khanmirza County, Chaharmahal and Bakhtiari Province. Thirty sample plots (1000 square meters) were established in the area and 30 individuals (15 individuals of each species) were selected using stratifed random sampling from different crown classes and their quantitative parameters including average crown diameter, diameter of the thickest shoot, number of shoots and total height were measured. The selected shrubs were cut and weighed in the field and sampling was carried out to determine dry weight and carbon percentage. Carbon percentage was measured in the laboratory and by combustion method. Univariate and multivariate models were used to develop allometric equations and their validation was investigated.Results: The results indicated that for Prunus arabica, single-variable (univariate) power models using average crown diameter had the highest coefficient of determination (0.98) and the lowest prediction error (16.4%). Additionally, two-variable models combining average crown diameter with the diameter of the thickest shoot and either height or diameter also yielded similar results, attaining a coefficient of determination of 0.93. For Prunus elaeagrifolia, the best models included univariate power models based on average crown diameter with a coefficient of determination of 0.93 and an error of 16.1%. All multivariate models for this species were also deemed valid, with a coefficient of determination around 0.80 and an approximate error in them is high. Conclusion: This study emphasizes the importance of biomass as a key indicator in assessing the productivity and health of forest ecosystems and its role in evaluating carbon reserves and management of reduction of greenhouse gases. Allometric models, particularly power equations, are effective for accurately estimating biomass and carbon storage in Prunus arabica and Prunus elaeagrifolia species. Average crown diameter and the diameter of the thickest shoot were identified as the best predictors of biomass. The study also highlights the need for multivariate equations in specific ecosystems, particularly in the Zagros forests, which are influenced by human activities. Overall, the results demonstrate the high potential of allometric models to improve the accuracy of biomass and carbon estimates in forests. The results of this study contribute to a greater scientific understanding of biomass and carbon dynamics, which can inform optimized management and conservation policies, ecosystem valuation, and the minimization of damage from destructive practices. مقدمه: جنگل‌ها از بوم‌سازگان‌های پیچیده و حیاتی هستند که در فرایند مدیریت تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بسیار اثرگذارند. حفظ و مدیریت جنگل‌ها با توجه به اهمیت آنها در ذخیره‌سازی کربن و قرار داشتن در معرض تهدیدهای ناشی از فعالیت‌های انسانی ضروری است. برآورد دقیق زی‌توده و ذخیرۀ کربن، به‌ویژه در جنگل‌های زاگرس، برای طراحی راهبردهای مدیریتی اهمیت دارد. این تحقیق به بررسی و برآورد زی‌توده و ذخیرۀ کربن دو گونۀ مهم جنگلی، بادام طاووسی (Prunus arabica (Olivier) Meikle) و بادام برگ‌سنجدی (Prunus elaeagrifolia (Spach) Fritsch) می‌پردازد و برای نخستین بار مناسب‌ترین مدل‌های آلومتریک را برای این گونه‌ها ارائه می‌دهد. این مدل‌ها با استفاده از ویژگی‌های سنجش‌پذیر درختان، برآوردهای بسیار دقیقی ارائه می‌دهند. مواد و روش‌ها: این تحقیق در رویشگاه طبیعی بادام جنگلی کره‌بس در شهرستان خانمیرزا در استان چهارمحال و بختیاری انجام گرفت. با پیاده کردن 30 قطعه ‌نمونۀ 1000 متر مربعی در منطقه به روش نمونه‌برداری تصادفی طبقه‌ای، 30 پایه (15 پایه از هر گونه) از طبقات مختلف تاجی انتخاب و پارامترهای کمّی آنها شامل قطر متوسط تاج، قطر قطورترین جست، تعداد جست و ارتفاع کل اندازه‌گیری شد. درختچه‌های انتخاب‌شده، قطع و در عرصه توزین شدند و نمونه‌برداری برای تعیین وزن خشک و درصد کربن انجام گرفت. درصد کربن در آزمایشگاه به روش احتراق اندازه‌گیری شد. مدل‌های یک و چندمتغیره برای ایجاد معادلات آلومتریک استفاده و اعتبارسنجی شدند. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که در بادام طاووسی، مدل‌های تک‌متغیرۀ توانی با متغیر قطر متوسط تاج دارای بیشترین ضریب تبیین (98/0) و کمترین خطای پیش‌بینی (4/16 درصد) بودند. همچنین مدل‌های دومتغیره با ترکیب قطر متوسط تاج و قطر قطورترین جست و نیز متغیرهای ارتفاع و قطر قطورترین جست نتایج مشابهی ارائه دادند و ضریب تبیین آنها به 93/0 رسید. در مورد بادام برگ‌سنجدی، بهترین مدل معادلۀ تک‌متغیرۀ توانی برمبنای قطر متوسط تاج با ضریب تبیین 93/0 و خطای 1/16 درصد بود. افزون‌بر این، همۀ مدل‌های دومتغیرۀ این گونه نیز با ضریب تبیین حدود 80/0 بودند، اما مقدار خطای برآوردی در آنها زیاد بود. نتیجه‌گیری: این پژوهش به اهمیت زی‌توده به‌منزلۀ شاخصی اساسی در سنجش بهره‌وری و سلامت بوم‌سازگان‌های جنگلی و نقش آن در ارزیابی ذخایر کربن و مدیریت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید دارد. مدل‌های آلومتریک، به‌ویژه معادلات توانی، برای برآورد دقیق زی‌توده و اندوختۀ کربن در گونه‌های بادام طاووسی و برگ‌سنجدی به‌خوبی استفاده می‌شوند. قطر متوسط تاج و قطر قطورترین جست، بهترین پیش‌بینی‌کننده‌ها برای زی‌توده شناسایی شدند. همچنین معادلات چندمتغیره در بوم‌سازگان‌های خاص، به‌ویژه جنگل‌های زاگرس که تحت تأثیر فعالیت‌های انسانی قرار دارند توصیه می‌شود. در کل، نتایج نشان‌دهندۀ توان زیاد مدل‌های آلومتریک برای بهبود دقت برآوردهای زی‌توده و کربن در مناطق جنگلی است. نتایج این پژوهش به افزایش دانش علمی دربارۀ دینامیک زی‌توده و کربن کمک می‌کند و می‌تواند در بهینه‌سازی سیاست‌های مدیریتی، حفاظتی و ارزشگذاری این بوم‌سازگان‌ها مؤثر باشد و آسیب‌های ناشی از روش‌های تخریبی را به حداقل برساند.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224724_81fd65e01c10c3b59fdf735e90104265.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Woody species diversity estimation using interpolation techniques and satellite imagery (Case study: Marivan Forests) برآورد شاخص تنوع گونه‌ای چوبی با استفاده از روش‌های مختلف درون‌یابی و تصاویر ماهواره‌ای (مطالعۀ موردی: جنگل‌های مریوان) 259 276 224719 10.22034/ijf.2025.485786.2014 FA مهتاب پیرباوقار دانشیار گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و مرکز پژوهش و توسعۀ جنگلداری زاگرس شمالی دکتر هدایت غضنفری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2024 11 04 Introduction: Information about the spatial distribution of plant species diversity is essential for forest managers to identify vulnerable habitats. Comparing different interpolation methods and selecting the best method for estimating the woody species diversity index provides valuable information to forest managers. In this way suitable areas can be identified for reserves and other protected areas. Material and Methods: In this research, various interpolation methods were investigated to estimate the Shannon Wiener species diversity index, as one of the most important indices of woody species diversity. Ninety-Five square sample plots with an area of 1600 square meters were used to calculate the Shannon Wiener species diversity index in a part of the forests of Marivan. Spatial interpolation methods such as inverse weighted distance (IDW), kriging, and co-kriging were used to estimate the species diversity index. The correlation coefficient between NDVI, RVI, SAVI, and NDWI spectral indices obtained from Sentinel-2 satellite images and the Shannon Wiener species diversity index was calculated, and finally, the SAVI spectral index was used as an auxiliary variable for the co-kriging method due to its higher correlation coefficient. Results: The structural variance using the kriging and co-kriging methods was 76.8% and 91.4%, respectively, indicating a strong spatial structure of the species diversity index variable in the study area. Based on the analyzed statistics, if the species diversity index variable is used alone, the ordinary kriging method provided the best results and the lowest error compared to IDW (RMSEr = 27.043). In the case of using the SAVI spectral index auxiliary variable and the ordinary co-kriging method, an RMSEr of 26.422% was obtained, which slightly improved the Shannon-Wiener species diversity index estimation results. The influence range was 240 meters in the kriging and 4110 meters in the co-kriging method and the use of auxiliary variables. Using the SAVI spectral index has led to an increase in the range of influence and spatial correlation can be observed over greater distances. Conclusion: This research showed that it is possible to estimate the Shannon-Wiener species diversity index using different methods of IDW, kriging, and co-kriging in the research area and other areas with a similar situation with acceptable accuracy. The best results were obtained by using the co-kriging method and using the SAVI spectral index as an auxiliary variable. Also, the smallest coefficient of variation of predicted levels was observed in the ordinary co-kriging method. مقدمه: آگاهی از پراکنش مکانی تنوع گونه‌های گیاهی برای مدیران جنگل به‌منظور شناسایی زیستگاه‌های آسیب‌پذیر ضروری است. مقایسۀ روش‌های مختلف درون‌یابی و انتخاب بهترین روش برآورد شاخص تنوع گونه‌ای چوبی اطلاعات باارزشی در اختیار مدیران جنگل قرار می‌دهد. بدین ترتیب می‌توان مناطق مناسبی را برای ذخیره‌گاه‌ها و دیگر مناطق حفاظت‌شده معرفی کرد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، روش‌های مختلف درون‌یابی برای برآورد شاخص تنوع گونه‌ای شانون- وینر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تنوع گونه‌های چوبی بررسی شد. از 95 قطعه نمونۀ مربع‌شکل با مساحت 1600 متر مربع برای محاسبۀ شاخص تنوع زیستی شانون- وینر در بخشی از جنگل‌های شهرستان مریوان استفاده شد. روش‌های درون‌یابی مکانی همانند معکوس فاصلۀ وزنی (IDW)، کریجینگ و کوکریجینگ برای برآورد شاخص تنوع گونه‌ای بررسی شدند. همبستگی شاخص‌های طیفی NDVI، RVI، SAVI و NDWI حاصل از تصاویر ماهواره‌ای سنتینل 2 با شاخص تنوع گونه‌ای شانون- وینر بررسی شد و در نهایت از شاخص طیفی SAVI به‌دلیل ضریب همبستگی بیشتر به‌عنوان متغیر کمکی برای روش کوکریجینگ استفاده شد. یافته‌ها: واریانس ساختار در استفاده از روش‌های کریجینگ و کوکریجینگ به‌ترتیب 8/76 و 4/91 درصد به دست آمد که بر ساختار مکانی قوی متغیر شاخص تنوع گونه‌ای در منطقۀ پژوهش دلالت دارد. براساس آماره‌های تحت بررسی، با استفاده از متغیر شاخص تنوع گونه‌ای به‌تنهایی، روش کریجینگ معمولی نسبت به روش معکوس فاصلۀ وزنی، بهترین نتیجه و کمترین مقدار خطا را ارائه داد (043/27 = RMSEr). با استفاده از متغیر کمکی شاخص طیفی SAVI و کاربرد روش کوکریجینگ معمولی، نتایج برآورد شاخص تنوع گونه‌ای شانون- وینر اندکی بهبود یافت (422/26 = RMSEr). دامنۀ تأثیر در روش کریجینگ 240 متر و در روش کوکریجینگ و استفاده از متغیر کمکی، 4110 متر به دست آمد. استفاده از شاخص طیفی SAVI، سبب افزایش دامنۀ تأثیر شده و همبستگی مکانی تا فواصل بیشتری مشاهده می‌شود. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که امکان برآورد شاخص تنوع گونه‌ای شانون- وینر با استفاده از روش‌های مختلف درون‌یابی معکوس فاصلۀ وزنی، کریجینگ و کوکریجینگ در منطقه اجرای پژوهش و مناطق مشابه با دقت مناسب وجــود دارد. بهترین نتایج با استفاده از روش کوکریجینگ و استفاده از شاخص طیفی SAVI به‌عنوان متغیر کمکی به دست آمد. همچنین کوچک‌ترین ضریب تغییرات سطوح پیش‌بینی‌شده در روش کوکریجینگ معمولی مشاهده شد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224719_7a3a15ed0dc174c4f7ec6704282a7b73.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Aboveground carbon storage and its economic evaluation in plantations of Quercus castaneifolia C.A. Mey., Alnus subcordata C.A. Mey. and Acer velutinum Bioss. in Darabkola, Sari ذخیرۀ کربن روی زمینی و برآورد اقتصادی آن در جنگلکاری‌های بلندمازو، توسکای ییلاقی و پلت در دارابکلای ساری 277 292 229670 10.22034/ijf.2025.498274.2031 FA محمد یعقوبی سیس دانشجوی کارشناسی ارشد علوم زیستی جنگل، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان علیرضا مشکی دانشیار گروه جنگل‌داری مناطق خشک، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان مریم اسدیان دکتری علوم جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری مریم ملاشاهی استادیار گروه جنگلداری مناطق خشک، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان Journal Article 2025 01 11 Introduction: One of the key strategies for reducing the negative effects of climate change is to increase carbon storage in plant biomass through afforestation with suitable species. An accurate economic estimate of carbon sequestration in afforestation projects can be useful for attracting investments and financial support from both the public and private sectors for these projects. The aim of the present study is to economically evaluate carbon storage in the aboveground biomass (trunk, crown, and litter) of 28-year-old plantations of Quercus castaneifolia CA Mey., Alnus subcordata CA Mey. and Acer velutinum Bioss. in the Darabkola educational-research forest in Sari. Material and Methods: In this study, after identifying and locating the desired stands, five square sample plots of 400 square meters were established, and the diameter at breast height (DBH) and height of all trees were measured. Additionally, litter samples were collected from the central part of each sample plot, and the average depth of litter was measured at five random points. The biomass calculation for each tree was performed using allometric equations. Finally, after calculating the carbon storage of the trees (differentiated by trunk and crown) and the carbon storage of the litter, the amount of carbon dioxide (CO2) equivalent absorbed by them was determined, and the economic value of carbon sequestration for these plantations was calculated in dollars. Results: Based on the results, the depth of litter in the three stands of Quercus castaneifolia, Alnus subcordata, and Acer velutinum was 4.54, 3.98, and 3.52 cm, respectively, while the weight of the litter was 17.02, 15.11, and 8.38 t/ha, respectively. The average CO2 storage of each tree in Quercus castaneifolia, Alnus subcordata, and Acer velutinum was 390, 580 and 520 kg, respectively. Additionally, the three studied stands had a volume of 220.94, 312.92, and 318.15 m3/ha, respectively, which over a period of 28 years stored 101.50, 80.75, and 98.01 t/ha of carbon in their trunks, crowns, and litter. This indicates the absorption of CO2 equivalent to 372, 296, and 360 t/ha for these three species. The economic value of removing this amount of CO2from the atmosphere and storing it in aboveground biomass (aerial parts and litter) is estimated to be $27,937, $22,225, and $26,977 per hectare for the Quercus castaneifolia, Alnus subcordata, and Acer velutinum stands, respectively. Conclusion: In general, Quercus castaneifolia and Acer velutinum have stored higher amounts of aboveground carbon per unit area compared to Alnus subcordata. However, when calculating the individual tree’s contribution to carbon storage in each stand, Alnus subcordata, and Acer velutinum trees show greater potential in this regard compared to Quercus castaneifolia. Therefore, considering these results, Acer velutinum is recommended as a more suitable option for future carbon storage projects. In the future, further studies are needed to investigate the carbon storage in the underground organs and soil under the coverage of these species. مقدمه: یکی از راهکارهای مهم کاهش اثرهای منفی تغییر اقلیم، افزایش ذخیرۀ کربن در زی‌تودۀ گیاهی از طریق جنگلکاری با گونه‌های مناسب است. برآورد دقیق اقتصادی ذخیرۀ کربن در پروژه‌های جنگلکاری می‌تواند در جذب سرمایه‌گذاری‌ها و حمایت‌های مالی بخش دولتی و خصوصی برای این پروژه‌ها مفید باشد. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی اقتصادی ذخیرۀ کربن در زی‌تودۀ روی زمینی (تنه، تاج و لاشریزه‌ها) در جنگلکاری‌های بیست‌وهشت‌سالۀ بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A. Mey.)، توسکای ییلاقی (Alnus subcordata C.A. Mey.) و پلت (Acer velutinum Bioss.) در جنگل آموزشی- پژوهشی دارابکلای ساری بود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، پس از شناسایی و مکان‌یابی توده‌های مدنظر، در هر توده پنج قطعه نمونۀ مربع‌شکل 400 متر مربعی پیاده‌سازی شده و در هر کدام، قطر برابرسینه و ارتفاع همۀ درختان اندازه‌گیری شد. نمونه‌های لاشریزه از بخش مرکزی هر قطعه نمونه، در قطعه نمونه‌های 50×50 سانتی‌متر مربعی برداشت و متوسط ضخامت لاشریزه در پنج نقطۀ تصادفی اندازه‌گیری شد. محاسبۀ زی‌تودۀ هر یک از درختان با استفاده از معادلات آلومتریک انجام گرفت. در نهایت، پس از محاسبۀ ذخیرۀ کربن درختان (به تفکیک تنه و تاج) و لاشریزه و محاسبۀ مقدار معادل گاز دی‌اکسید کربن جذب‌شده توسط آنها، ارزش اقتصادی جذب کربن این جنگلکاری‌ها به دلار محاسبه شد. یافته‌ها: براساس نتایج، ضخامت لاشریزه در سه تودۀ بلندمازو، توسکای ییلاقی و پلت به‌ترتیب 54/4، 98/3 و 52/3 سانتی‌متر و زی‌تودۀ لاشریزه‌ها به‌ترتیب 02/17، 11/15 و 38/8 تن در هکتار بود. میانگین دی‌اکسید کربن جذب‌شدۀ هریک از درختان در توده‌های بلندمازو، توسکا و پلت به‌ترتیب 390، 580 و 520 کیلوگرم بود. حجم توده‌های بلندمازو، توسکای ییلاقی و پلت به‌ترتیب 94/220، 92/312 و 15/318 متر مکعب در هکتار بود که در مجموع و در طی 28 سال به‌ترتیب 50/101، 75/80 و 01/98 تن کربن در هکتار در تنه، تاج و لاشریزه‌های خود ذخیره کرده‌اند که نشان‌دهندۀ جذب گاز دی‌اکسید کربن معادل 372، 296 و 360 تن در هر هکتار برای این سه گونه است. ارزش اقتصادی حذف این مقدار گاز دی‌اکسید کربن از جو و ذخیرۀ آن در رویه ‌زمینی (اندام‌های هوایی و لاشریزه‌ها) در توده‌های بلندمازو، توسکای ییلاقی و پلت به‌ترتیب 27937، 22225 و 26977 دلار در هکتار است. نتیجه‌گیری: در مجموع، توده‌های جنگلکاری‌شدۀ بلندمازو و پلت مقادیر بیشتری کربن روی ‌زمینی در واحد سطح را نسبت به توسکای ییلاقی ذخیره کرده‌اند. اما با محاسبۀ سهم تک‌درخت در هر توده در ذخیرۀ کربن روی زمینی، درختان توسکا و پلت پتانسیل بیشتری در این زمینه نسبت به بلندمازو دارند. بنابراین با در نظر گرفتن مجموع این نتایج، گونۀ پلت، گزینۀ مناسب‌تری برای پروژه‌های ذخیرۀ کربن در آینده پیشنهاد می‌شود. در آینده، پژوهش‌های بیشتری برای بررسی ذخیرۀ کربن اندام‌های زیرزمینی و خاک تحت پوشش این گونه‌ها ضروری است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_229670_7e3d1a96d39026b3df4636aee07f923c.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 Soil biological properties variations in Persian oak stands (Quercus brantii Lindl.) with different dieback intensities تغییرات ویژگی‌های زیستی خاک در توده های بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) با شدت‌های مختلف خشکیدگی 293 308 214155 10.22034/ijf.2025.446800.1978 FA نسیم قلاوند دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی آب و خاک، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران مسعود بازگیر دانشیار، گروه مهندسی آب و خاک، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران مهناز کرمیان دکتری علوم جنگل، گروه علوم جنگل، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران محمود رستمی نیا دانشیار، گروه مهندسی آب و خاک، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران Journal Article 2024 03 16 Background and Objectives: Zagros forests are one of the five ecological regions of Iran and are considered to be one of the largest oak habitats in the world. This study was conducted with the aim of compare some chemical and biological properties of the soil and calculating the soil quality index in different degrees of crown dieback of Persian oak trees in a part of their natural habitat in South Zagros and Ilam province. Materials and Methods: According to the objectives of the study, soil sampling in the factorial design [ 4 classes of crown dieback (below 15%, 15-35%, 35-60%, more than 60%) × 2 vegetative forms (Quercus brantii coppice and Quercus brantii standard) × 2 Sampling soil depth (0-10 cm and 10-30 cm) × 3 repetitions ]. The two-way analysis of variance was used to evaluate the main impact of drought levels, forms, depth and their interactions on soil properties and Duncan test was employed to compare the means at the 5% level were done in SPSS software version 23. Result: The two-way analysis of variance showed that the effect of dieback, vegetative form, soil depth and their interaction effects on substrate-induced respiration (SIR) and alkaline phosphatase enzyme were insignificant, but on total nitrogen (TN), urease enzyme, microbial biomass carbon (MBC) and microbial quotient (qmic) were significant. The comparison of mean showed that with the increase in the severity of the crown dieback of the trees, the fertility and soil quality indicators such as organic carbon (OC), total nitrogen (TN), basal respiration (BR) and urease enzyme decrease, so that the amount of organic carbon in healthy trees and dried trees were equal to 1.5% and 0.74%, respectively. Total nitrogen decreased from healthy trees from 0.16% to 0.06% in dieback Quercus brantii standard, and 0.12% to 0.07% in Quercus brantii coppice. Basal respiration from 19.58 to 15.95 (mg CO2 g-1), urease enzyme from 133.56 to 75.42 (µgrNH4-N/gr-1 soil dry. 2h-1) of Quercus brantii standard and 199.08 to 40.50 (µgrNH4-N/gr-1 soil dry. 2h-1) in Quercus brantii coppice. Conclusion: According to the results In the current research, it is not possible to find a specific pattern for all the measured properties (e.g MBC and qmic), but due to the higher OC, TN, MBC, qmic and soil quality index (SQI) in Quercus brantii standard, In order to deal with the dieback phenomenon of Persian oak and its effect on soil fertility, it is necessary to consider more with afforestation and other management measures of this vegetative form. سابقه و هدف: جنگل‌های زاگرس یکی از پنج منطقه اکولوژیکی ایران و از گسترده‌ترین رویشگاه‌های بلوط در دنیا محسوب می‌شوند که در سال‌های اخیر با پدیده خشکیدگی بلوط ایرانی مواجه شده و هر روز بر وسعت آن افزوده می‌شود. این تحقیق با هدف مقایسه برخی خصوصیات شیمیایی و زیستی خاک و محاسبه شاخص کیفیت خاک در درجه‌های مختلف خشکیدگی تاج درختان بلوط ایرانی در بخشی از رویشگاه طبیعی آنها در زاگرس جنوبی و استان ایلام انجام شده است. مواد و روش‌ها: با توجه به اهداف پژوهش، نمونه‌برداری خاک در قالب طرح فاکتوریل ] 4 طبقه خشکیدگی تاج (زیر 15 درصد، 15-35 درصد، 35-60 درصد، بیشتر از 60 درصد) × 2 فرم رویشی (بلوط دانه‌زاد و بلوط شاخه‌زاد) × 2 عمق نمونه‌برداری (0-10 سانتی‌متر و 10-30 سانتی‌متر) × 3 تکرار [ انجام گرفت. از آنالیز واریانس دوطرفه (GLM) جهت بررسی اثرات اصلی طبقات خشکیدگی، فرم رویشی، عمق نمونه‌برداری و همچنین اثرات متقابل بین آنها بر مشخصه‌های خاک استفاده و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن در سطح 5 درصد و نرم‌افزار SPSS 23 انجام شد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس دو طرفه نشان داد که اثر خشکیدگی، فرم گونه، عمق نمونه‌برداری و اثرات متقابل آنها بر تنفس برانگیخته و آنزیم فسفاتاز قلیایی بدون معنی اما بر نیتروژن کل، آنزیم اوره‌از، کربن زی‌توده میکروبی و بهره میکروبی معنی‌دار بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که با افزایش شدت خشکیدگی درختان، شاخص‌های حاصلخیزی و کیفیت خاک مانند کربن آلی، نیتروژن کل، تنفس پایه و آنزیم اوره‌آز کاهش پیدا می‌کنند به‌طوری که مقدار کربن آلی درختان سالم و درختان خشکیده به‌ترتیب برابر با 5/1 درصد و 74/0 درصد بود. نیتروژن کل از درختان سالم به خشکیده بلوط دانه‌زاد 16/0 درصد به 06/0 درصد، و در بلوط شاخه‌زاد 12/0 درصد به 07/0 درصد کاهش یافت. تنفس پایه از از 58/19 به 95/15 میلی‌گرم دی‌اکسید کربن در هر گرم، آنزیم اوره‌آز از 56/133 به 42/75 میکروگرم آمونیوم آزاد شده در هر گرم خاک بلوط دانه‌زاد و 08/199 به 40/50 میکروگرم آمونیوم آزاد شده در هر گرم خاک در بلوط شاخه‌زاد کاهش یافتند. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، در تحقیق حاضر نمی‌توان الگوی معینی برای تمام مشخصه‌های اندازه‌گیری شده (مانند کربن زی‌توده میکروبی و بهره میکروبی) پیدا کرد اما با توجه به بیشتر بودن کربن آلی، نیتروژن کل، کربن زی‌توده میکروبی، بهره میکروبی و شاخص کیفیت خاک در فرم رویشی دانه‌زاد، لازم است به‌منظور مقابله با پدیده خشکیدگی بلوط ایرانی و اثر آن بر حاصلخیزی خاک، با جنگلکاری و دیگر اقدامات مدیریتی این فرم رویشی بیشتر مد نظر قرار بگیرد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_214155_9eb66b37189ce9415675642beb01b821.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 2 2025 08 23 A Study on Success and Failure Factors in Northern Zagros Afforestation Projects: Environmental, Managerial, and Social Dimensions عوامل موفقیت و شکست طرح‌های جنگلکاری زاگرس شمالی: پژوهشی مبتنی بر جنبه‌های محیط‌زیستی، مدیریتی و اجتماعی 309 326 221871 10.22034/ijf.2025.490922.2021 FA پریناز صالحی دانشجوی دکتری مدیریت جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران عباس بانج شفیعی استاد گروه علوم و مهندسی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران هادی بیگی حیدرلو استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-7070-6178 Journal Article 2024 12 07 Introduction and Objective: The Zagros forests, particularly in Sardasht County, West Azerbaijan Province, are increasingly threatened due to their unique ecological characteristics and critical role in soil and water conservation. One proposed approach to mitigating these challenges is afforestation using native and non-native species. However, many of these projects have struggled due to barriers such as limited community involvement and economic constraints. This study aims to identify and analyze the key factors influencing the success and failure of afforestation initiatives in Sardasht's forests. Unlike previous research, which primarily focused on technical and environmental aspects, this study takes a closer look at social and managerial dimensions, offering practical recommendations for improving afforestation efforts. Moreover, predictive models have been developed to assess project success rates with high accuracy. Material and Methods: Afforestation project data were obtained from the Sardasht County Natural Resources and Watershed Management Office. Seven villages with varying project outcomes were selected based on official records and expert evaluations—four with successful projects and three with unsuccessful ones. To gather data, a 45-question survey was distributed among local residents and forestry experts. The collected data were analyzed using SPSS (version 26) with various statistical techniques, including exploratory factor analysis (EFA) and logistic regression. EFA was employed to identify and categorize key determinants of project success and failure, while logistic regression assessed the relationships between socio-economic and environmental variables and project success rates. Results: The results highlight multiple factors influencing afforestation project outcomes. Initially, data quality was evaluated, and its suitability was confirmed using KMO and Bartlett’s tests. After varimax rotation, strong correlations were observed among variables, leading to the exclusion of those with low factor loadings. Based on the correlation matrix, 28 indicators were consolidated into two primary factors: "Participation and Protection" (46.19%) and "Distance from Human Settlements" (27.12%), collectively explaining 73.31% of the variance. Logistic regression analysis showed that the model was statistically significant at the 5% probability level. Key factors contributing to afforestation success included the absence of livestock, implementation of community empowerment programs, enforcement of laws and penalties against illegal activities, regular irrigation, silvicultural and restoration efforts, and a lower household density in afforested areas. Additionally, model validation using the ROC curve revealed an area under the curve (AUC) exceeding 80%, demonstrating high predictive accuracy. Conclusion: This study underscores the importance of education, local community engagement, and effective monitoring in ensuring the success of afforestation projects. Economic empowerment programs, controlled livestock grazing, and stricter law enforcement also play vital roles in maintaining long-term project sustainability. Furthermore, proximity to human settlements is a key consideration when selecting afforestation sites. These findings provide valuable insights for policymakers to design more effective strategies and support mechanisms for forest restoration. However, the study's limited sample size may affect the generalizability of its conclusions. Additionally, while this research primarily focused on social and managerial aspects, technical and environmental factors were not extensively examined. Future studies should address these limitations by incorporating larger datasets and additional variables. مقدمه: جنگل‌های زاگرس، به‌ویژه در شهرستان سردشت واقع در استان آذربایجان غربی، به‌دلیل ویژگی‌های بوم‌شناختی خاص و نقش کلیدی در حفاظت از خاک و منابع آبی با تهدیدهای فزاینده‌ای مواجه‌اند. یکی از راهکارهای پیشنهادی برای مقابله با این چالش‌ها، اجرای پروژه‌های جنگلکاری با گونه‌های بومی و غیربومی است. با این‌حال، بسیاری از این طرح‌ها به‌دلیل موانعی مانند عدم مشارکت جوامع محلی و مشکلات اقتصادی با شکست روبه‌رو شده‌اند. هدف اصلی این پژوهش شناسایی و تحلیل عوامل تأثیرگذار بر موفقیت و شکست طرح‌های جنگلکاری در جنگل‌های شهرستان سردشت است. برخلاف پژوهش‌های پیشین که عمدتاً بر جنبه‌های فنی و محیط‌زیستی متمرکز بودند این تحقیق به‌طور ویژه به ابعاد اجتماعی و مدیریتی پرداخته و راهکارهایی عملی برای بهبود طرح‌های جنگلکاری ارائه داده است. علاوه بر شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر موفقیت طرح‌ها، مدل‌های پیش‌بینی دقیقی نیز برای ارزیابی مقدار موفقیت این طرح‌ها تدوین شده است. مواد و روش‌ها: اطلاعات مربوط به طرح‌های جنگلکاری از اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سردشت جمع‌آوری شد. سپس روستاهایی با نتایج مختلف در اجرای این طرح‌ها (در مجموع هفت روستا) بر اساس مدارک و شواهد موجود در این اداره و ارزیابی کارشناسان آن در خصوص موفقیت (چهار روستا) یا عدم موفقیت (سه روستا) طرح‌ها انتخاب شدند. به‌منظور گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای شامل ۴۵ سؤال طراحی و در میان ساکنان روستاها و کارشناسان توزیع شد. داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار SPSS (نسخه ۲۶) و به‌کارگیری روش‌های آماری مختلف، از جمله تحلیل عاملی اکتشافی و رگرسیون لجستیک، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. تحلیل عاملی اکتشافی به‌منظور شناسایی و دسته‌بندی عوامل کلیدی مؤثر بر موفقیت و شکست طرح‌های جنگلکاری استفاده شد، درحالی‌که رگرسیون لجستیک برای بررسی رابطه بین این عوامل (شامل متغیرهای اقتصادی-اجتماعی و زیست‌محیطی) و مقدار موفقیت طرح‌های جنگلکاری به‌کار گرفته شد. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد که عوامل مختلفی بر موفقیت یا شکست طرح‌های جنگلکاری تأثیرگذار هستند. به‌منظور شناسایی این عوامل ابتدا کیفیت داده‌ها بررسی شد و کفایت آنها با استفاده از آزمون‌های KMO و بارتلت تأیید شد. پس از چرخش واریماکس، همبستگی بالایی بین عامل‌ها مشاهده شد و متغیرهای با بار عاملی پایین حذف شدند. سپس بر اساس ماتریس همبستگی، ۲۸ شاخص به دو عامل «مشارکت و حفاظت» (46/19 درصد) و «فاصله از سکونتگاه انسانی» (27/12 درصد) کاهش یافتند که در مجموع 73/31 درصد واریانس را تبیین کردند. در بخش رگرسیون لجستیک نتایج نشان داد که مدل رگرسیونی در سطح احتمال ۵ درصد معنی‌دار است و متغیرهای تأثیرگذار بر موفقیت طرح‌های جنگلکاری شامل نبود دام، اجرای طرح‌های توانمندسازی، اعمال قانون و مجازات به متجاوزان، آبیاری منظم و عملیات پرورشی و احیایی و کم بودن تعداد خانوار در مناطق جنگلکاری شده شناسایی شدند. همچنین ارزیابی مدل با استفاده از منحنی ROC نشان داد که مقدار سطح زیر منحنی برای مدل رگرسیونی بالاتر از ۸۰ درصد است که نشان‌دهنده دقت بالای مدل است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که تقویت آموزش، مشارکت جوامع محلی و بهبود نظارت، موفقیت طرح‌های جنگلکاری را افزایش می‌دهد. اجرای برنامه‌های توانمندسازی اقتصادی، مدیریت چرای دام و اعمال قوانین بازدارنده نقش مهمی در پایداری این طرح‌ها دارند. همچنین، فاصله از سکونتگاه‌های انسانی عاملی کلیدی در مکان‌یابی طرح‌های جنگلکاری است. این یافته‌ها می‌تواند به سیاست‌گذاران کمک کند تا با برنامه‌ریزی مؤثرتر و اجرای سیاست‌های حمایتی، گام‌های عملی برای احیای جنگل‌ها بردارند. با این حال، جامعه آماری پژوهش محدود بوده که ممکن است تعمیم‌پذیری نتایج را کاهش دهد. این پژوهش بیشتر بر ابعاد اجتماعی و مدیریتی تمرکز کرده و ممکن است عوامل فنی و محیط‌زیستی را پوشش نداده باشد. این محدودیت‌ها در پژوهش‌های آینده با داده‌های گسترده‌تر و متغیرهای بیشتر بررسی خواهد شد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_221871_74dd9bdcf3b2a9a4058361f89a87d08e.pdf