انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Radial Growth Variation of Declined and Healthy Brantˊs Oak (Quercus brantii Lindl.) trees in the Zagros Forests (Chaharmahal and Bakhtiari Province) تغییرات رویش شعاعی درختان سالم و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) جنگل‌های زاگرس (استان چهارمحال و بختیاری) 327 346 224727 10.22034/ijf.2025.502754.2036 FA فیروزه حاتمی دانشجوی دکتری، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران وحید اعتماد دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایرانن کامبیز پورطهماسی استاد، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-1858-7765 یعقوب ایران‌منش دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران فاطمه نجفی‌هرسینی محقق پسادکتری، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2025 01 29 Introduction: Oak decline as a global phenomenon has significantly impacted forest ecosystems in many parts of the world. In this regard, the Zagros forests in western Iran have not been spared from this crisis, and their drying and decline have increased, especially in the Brantˊs oak (Quercus brantii Lindl.). Given the importance of the dieback phenomenon on the growth of oak forests, the present study aimed to investigate changes of Q. brantii growth, including the average growth and pointer years of declining growth using dendrochronology in Chaharmahal and Bakhtiari Province. Materials and Methods: This research was conducted in two declined habitats (Tangezendan & Abzalo) in the Monj area of Lordegan city of Chaharmahal and Bakhtiari province, in a way that in each site, three groups of healthy, intermediate, and declined trees coexisted. In each site 30 trees were selected (10 trees from each group). Various quantitative and qualitative characteristics, including diameter at breast height, height, trunk shape, and the health status of crown and trunk, were recorded. Two cores were extracted from the breast height of each tree using an increment borer. After transporting the samples to the laboratory, the surface of each core was prepared with different sandpapers (200-2000). Then high-quality panoramic images of each sample were captured individually using the Skippy program, tree-ring widths (TRWs) were measured with CooRecorder software from bark to pith. After aligning the obtained time series for each group of sites, separate average growth curves were derived and the average growth of the trees in the region was calculated. Results: Comparing radial growth of healthy, intermediate, and declined trees of Q. brantii in the two sites of Tangezendan and Abzalo, it was shown that all trees in the region displayed a very similar trend of growth and had periods of decline as well as peaks in their growth years. In Tangezendan, the average growth periods for healthy, intermediate, and declined trees were 314, 209, and 236 years, respectively. For the Abzalo trees, the periods were 147, 209, and 187 years. In general, all groups of trees initially had an increasing growth trend, reached a peak at some point, and then declined again. Maximum growth of healthy and intermediate trees at both sites was in the years 1968-1993, while for decline it occurred over a much shorter period from 1968-1983. The average radial growth of Q. brantii was observed at 0.82 mm. Considering the presence of healthy, intermediate, and declined tree groups, a study of the change in radial growth in 30-year periods demonstrated that wherever intermediate and declined tree radial growth began to change in both habitats during the period from 1962 to 1992, there was a significant decline in the last 30 years over the diametrically opposed class. Diameter and age curves showed that trees in Abzalo were younger, having an average of 36.83 cm diameter and 110 years of age, in contrast with those in Tangezendan, with diameters of 40.45 cm and 136 years. Conclusion: The growth trend is the same between the average growth’s curves obtained, and hence it states that trees that face dieback, although during some periods growth is reduced, resist the deterioration factors and manage to keep up with growth. In all the average growth curves studied, there is a significant decreasing phase in tree growth trends for the period 1993-2000, indicating that the trees at this stage have lost their growth capacity. Despite the favorable growth conditions during 2002-2007, trees entered another decreasing phase for the period 2008-2018, while the lowest increment rate was determined in 2018. The radial growth obtained in this area with Brant's oak, amounting to 0.82 mm, also proved the decrease in tree growth in recent years. The chronological change in growth over the past 30 years of those tree groups showed a decline in the growth of trees studied during this study was 18.75, 34.7, and 35.8% for healthy, intermediate, and declined trees of Tangezeandan, respectively, and 34.96, 38.46, and 32.98% for Abzalo, respectively. While looking at the trend in the recent change in growth reduction for various groups of trees in Abzalo, higher risk in this habitat related to desiccation in comparison with other habitats can be marked. These are possibly due to some kind of climatic factor or human or livestock resource utilization within the region and need further study. مقدمه: زوال بلوط پدیده‌ای جهانی است که آثار چشمگیری بر اکوسیستم‌های جنگلی در بسیاری از نقاط جهان داشته است. جنگل‌های زاگرس نیز از این بحران در امان نمانده و طی سالیان اخیر درختان زیادی به‌ویژه بلوط ایرانی (<span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">Quercus brantii <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">Lindl.) دچار زوال شده‌اند. با توجه به اهمیت پدیدۀ زوال و تأثیر آن بر رویش درختان جنگلی<span lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 90%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: Arial; letter-spacing: -.2pt;">، پژوهش پیش‌ رو با هدف ارزیابی روند تغییرات رویش درختان بلوط ایرانی، تعیین میانگین رویش درختان و سال‌های نمادین کاهش رویش، با استفاده از دانش گاه‌شناسی درختی در استان چهارمحال و بختیاری انجام گرفت. مواد و روش‌ها: دو رویشگاه متأثر از پدیدۀ زوال با نام‌های تنگ‌زندان و آب‌زالو در منطقۀ منج شهرستان لردگان استان چهارمحال و بختیاری با این پیشفرض انتخاب شدند که در هر رویشگاه سه گروه از درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافته وجود داشته باشد. پس از انتخاب 30 درخت در هر رویشگاه (از هر گروه 10 درخت) و ثبت مشخصات کمی و کیفی درختان شامل قطر برابرسینه، ارتفاع، شکل تنه و وضعیت سلامت تاج و تنه، از ارتفاع برابرسینۀ هر درخت دو نمونۀ مغزی عمود بر هم توسط متۀ رویش‌سنج تهیه شد. نمونه‌ها پس از انتقال به آزمایشگاه توسط درجات مختلف سنباده (2000-200) آماده‌سازی شدند. از هر یک از نمونه‌ها به‌صورت جداگانه توسط برنامۀ <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt;">Skippy که حاوی دوربین مجهزی برای تصویربرداری پیوسته است، تصاویر پانورامای باکیفیت تهیه شد. تصاویر توسط نرم‌افزار <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">CooRecorder تحلیل و پهنای حلقه‌های درختی در آنها با دقت از سمت پوست به مغز اندازه‌گیری شد. پس از تطابق سری‌های زمانی به‌دست‌آمده برای هر یک از گروه‌های درختی رویشگاه‌ها، منحنی میانگین رویش جداگانه و میانگین رویش درختان منطقه به‌ دست آمد. یافته‌ها: از نظر رویش شعاعی، همۀ درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی دو رویشگاه الگوی رفتاری رویش مشابهی داشتند و در سال‌های رویش خود دارای دوره‌های افت و اوج بودند. طول دورۀ میانگین رویش درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ رویشگاه تنگ‌زندان به‌ترتیب 314، 209 و 236 سال به دست آمد، درحالی ‌که برای رویشگاه آب‌زالو 147، 209 و 187 سال بود. به‌طور کلی، رویش درختان در همۀ گروه‌های درختی در ابتدا کاهشی بود، به بیشینۀ مقدار خود رسید و در نهایت دوباره کاهش ‌یافت. بیشینۀ رویشی درختان سالم و حد واسط دو رویشگاه مربوط به سال‌های 1993-1968 بود که در گروه درختان زوال‌یافته با طول دورۀ کمتر، در سال‌های 1983-1968 قرار داشت. میانگین رویش شعاعی درختان بلوط ایرانی در مناطق تحت بررسی 82/0 میلی‌متر محاسبه شد. بررسی رویش شعاعی گروه‌های درختی سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ این منطقه در دوره‌های زمانی 30ساله نشان داد که این تغییرات در هر دو رویشگاه از سال 1962 تا 1992 شروع شد و در 30 سال آخر رویش کاهش چشمگیری ‌یافت. منحنی قطر و سن درختان دو رویشگاه نیز نشان داد که درختان رویشگاه آب‌زالو با میانگین قطر و سن به‌ترتیب 83/36 سانتی‌متر و 110 سال جوان‌تر از درختان رویشگاه تنگ زندان با قطر 45/40 سانتی‌متر و 136 سال بودند. نتیجه‌گیری: روند مشابه میانگین منحنی‌های رویش به‌دست‌آمده در این پژوهش نشان داد که درختان متأثر از پدیدۀ زوال نیز با وجود دوره‌های کاهش رویش سعی دارند همچنان مقاومت کنند و رویش خود را ادامه دهند. روند رشد درختان در همۀ میانگین منحنی‌های رویش بررسی‌شده در دامنۀ زمانی 2000-1993 وارد مرحلۀ کاهش زیادی می‌شود، به‌طوری ‌که درختان در این مرحله توان رویش خود را از دست می‌دهند و با وجود شرایط مساعد رویشی سال‌های 2007-2002، دوباره در دورۀ زمانی 2018-2008 وارد مرحلۀ کاهشی دیگری می‌شوند که در سال 2018 کمترین رویش خود را نشان می‌دهند. میانگین رویش شعاعی به‌دست‌آمده نیز بیانگر کاهش روند رویش درختان طی سال‌های اخیر است. بررسی تغییرات رویش 30 سال اخیر این گروه‌های درختی بیانگر کاهش رویش درختان بررسی‌شده در این پژوهش بود که برای گروه‌های درختی سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ رویشگاه تنگ‌زندان به‌ترتیب 75/18، 7/34 و 8/35 درصد و برای رویشگاه آب‌زالو 96/34، 46/38 و 98/32 درصد بود. با توجه به روند نزدیک تغییرات کاهش رویش گروه‌های مختلف درختی رویشگاه آب‌زالو می‌توان به خطر زیاد خشکیدگی در این رویشگاه نسبت به رویشگاه تنگ‌زندان اشاره کرد که ممکن است به‌دلیل عوامل اقلیمی، برداشت‌های انسانی یا چرای دام در منطقه باشد و نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224727_b329810124d8b5de0a373ea67889aac0.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 The most important environmental factors affecting above-ground carbon storage in Hyrcanian forests مهم‌ترین عوامل محیطی مؤثر بر ذخیرۀ کربن روی زمینی در جنگل‌های هیرکانی 347 363 224721 10.22034/ijf.2025.471597.2000 FA علی فقیه عبداللهی دانشجوی دکتری جنگل‌شناسی و اکولوژی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری سید محمد حجتی استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری پژوهشگر میهمان، گروه جنگلشناسی و بوم‌شناسی جنگل‌های مناطق معتدله، دانشگاه گوتینگن، گوتینگن، آلمان 0000-0001-7518-4391 حامد اسدی استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری 0000-0002-5458-8917 محیا تفضلی استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری 0000-0003-4790-1706 Journal Article 2024 08 13 Introduction: As one of the vital ecosystems of the planet, forests play a key role in sequestering and storing carbon, and the process of storing carbon helps to moderate climate changes and maintain environmental balance. Therefore, knowledge of the changes in above ground carbon storage in relation to environmental and ecological factors is important because of providing a suitable prediction of the carbon balance at the regional and global levels, in relation to the changes in the future climate characteristics, and knowledge of them is important and can be used in order to prepare programs for the protection, restoration and development of forest resources. However, the studies about the factors affecting carbon storage in these forests are limited, and carried out on small areas. Therefore, the purpose of this research was to determine the most important factors affecting the above ground storage carbon in the entire area of Hyrcanian forests. Material and Methods: This research was carried out in the entire area of Hyrcanian forests in the north of the country. For this purpose, the database of forest inventory in the north of the country was used (available data include: coordinate, height above sea level, slope and aspect, diameter at breast height, and type of species and total height of trees for each sample plot). Meteorological data, including precipitation and temperature, were obtained from the POWER project of the National Aeronautics and Space Administration of the United States of America (NASA Power). Soil data (bulk density, percentage of sand, silt and clay, pH, percentage of nitrogen and organic carbon) were also prepared for each sample plot from SoilGrids 2.0. In order to calculate carbon storage, biomass was first calculated using allometric models of forests in the north of the country, and finally the amount of carbon storage was calculated by taking into account the coefficient of 0.47% of biomass value. Finally, the data analysis was done using the generalized linear model and block cross validation method in R software using blockcv and caret packages. Then, the relative importance of the variables affecting on the carbon storage was calculated. Finally, in order to prepare an interpolation map of carbon storage in the forests of the north of the country, the raster package in R software was used. Results: The results of the running of the generalized linear model showed that this model had a suitable evaluation (R2: 0.31 ± 0.09) for predicting the above-ground biomass of trees in Hyrcanian forests. The results of the model coefficients showed that slope, air temperature, silt percentage and soil nitrogen had a positive and significant relationship with above-ground biomass of trees in Hyrcanian forests. While precipitation, bulk density and percentage of sand had a negative and significant relationship with above-ground biomass of trees. The results of the relative importance of the variables showed that bulk density, nitrogen percentage, and silt were the most important variables in predicting above-ground biomass of trees in Hyrcanian forests using a generalized linear model. Also, according to the interpolation map, the above-ground biomass of trees was higher in the central parts (west of Mazandaran province) than in other parts of the Hyrcanian forests. Conclusion: Studying the spatial changes in above-ground tree biomass and carbon storage can help to prioritize conservation measures. Central areas with higher biomass and carbon storage should be protected to maintain carbon storage capabilities. In low biomass areas, sustainable forest management practices, such as afforestation and soil management, can help improve soil structure and nutrient availability, thereby increasing carbon sequestration and storage potential. In general, the protection and management of Hyrcanian forests can be a significant help for management of carbon storage at the regional and national levels. Given the importance of the topic, it is recommended that future studies do a more thorough analysis of the anthropogenic and environmental factors affecting above-ground biomass dynamics. <span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; line-height: 95%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: AR-SA; layout-grid-mode: line;">مقدمه: جنگل‌ها از بوم‌سازگان‌های حیاتی کرۀ زمین هستند و کارکرد مهمی در جذب و ذخیرۀ کربن دارند و از این نظر به تعدیل تغییرات اقلیمی و حفظ تعادل زیست‌محیطی کمک می‌کنند. بنابراین شناخت تغییرات ذخیرۀ کربن روی زمینی در ارتباط با عوامل محیطی و رویشگاهی در بوم‌سازگان‌های جنگلی به‌دلیل ارائۀ پیش‌بینی مناسب از واکنش تغییرات کربن در سطح منطقه‌ای و جهانی حائز اهمیت است. همچنین آگاهی از تغییرات ذخیرۀ کربن روی زمینی، در تدوین برنامه‌های حفاظت، احیا و توسعة منابع جنگلی کاربرد دارد. با این‌حال، پژوهش‌ها در خصوص عوامل مؤثر بر ذخیرۀ کربن روی زمینی در جنگل‌های هیرکانی محدود و پراکنده بوده و در سطوح کوچک انجام گرفته است. بنابراین هدف پژوهش حاضر، تعیین مهم‌ترین عوامل مؤثر بر ذخیرۀ کربن روی زمینی در کل جنگل‌های هیرکانی است. مواد و روش‌ها: این پژوهش در سراسر جنگل‌های هیرکانی شمال کشور انجام گرفت. به این منظور از بانک داده‌های آماربرداری جنگل‌های شمال کشور استفاده شد (اطلاعات موجود شامل موقعیت جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت، قطر و نوع گونه برای هر قطعه نمونه است). داده‌های هواشناسی شامل مقدار بارش و دما از پروژه POWER مربوط به سازمان ملی هوانوردی و فضایی ایالات متحدۀ آمریکا (NASA Power) تهیه شد. داده‌های خاک (چگالی ظاهری، درصد شن، سیلت و رس، اسیدیته، درصد نیتروژن و کربن آلی) نیز برای هر قطعه نمونه از بانک جهانی SoilGrids 2.0 تهیه شد. برای محاسبه ذخیرۀ کربن روی زمینی، ابتدا زی‌تودۀ روی زمینی با استفاده از مدل آلومتریک جنگل‌های شمال کشور و سپس مقدار ذخیرۀ کربن با احتساب ضریب 47/0 درصد مقدار زی‌توده محاسبه شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از مدل خطی تعمیم‌یافته و روش ارزیابی متقابل بلوکی در نرم‌افزار R و بسته‌های blockcv و caret انجام گرفت. در ادامه اهمیت نسبی متغیرهای اثرگذار بر ذخیرۀ کربن روی زمین محاسبه شد. برای تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی ذخیرۀ کربن در جنگل‌های شمال کشور از بستۀ raster در نرم‌افزار R استفاده شد. <span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; line-height: 95%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; letter-spacing: -.2pt; mso-fareast-language: AR-SA; layout-grid-mode: line;">یافته‌ها:<span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; line-height: 95%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; letter-spacing: -.2pt; mso-fareast-language: AR-SA; layout-grid-mode: line;"> نتایج مدل خطی تعمیم‌یافته نشان داد که این مدل، ارزیابی متوسط (ضریب تبیین: 09/0 ± 31/0) برای پیش‌بینی مقدار زی‌تودۀ روی زمینی درختان در جنگل‌های هیرکانی داشت.<span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; line-height: 95%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; letter-spacing: -.2pt; mso-fareast-language: AR-SA; layout-grid-mode: line;"> نتایج بررسی ضرایب مدل نشان داد که متغیرهای درصد شیب، دمای هوا، درصد سیلت و نیتروژن خاک رابطۀ مثبت و معنی‌داری با ذخیرۀ کربن روی زمینی و متغیرهای مقدار بارش، چگالی ظاهری و درصد شن رابطۀ منفی و معنی‌داری با ذخیرۀ کربن روی زمینی داشتند. نتایج بررسی اهمیت نسبی متغیرها نشان داد که چگالی ظاهری، درصد نیتروژن و سیلت خاک، مهم‌ترین متغیرها در پیش‌بینی ذخیرۀ کربن روی زمینی در جنگل‌های هیرکانی با استفاده از مدل خطی تعمیم‌یافته هستند. براساس نقشۀ پهنه‌بندی، مقدار ذخیرۀ کربن روی زمینی در قسمت‌های مرکزی (غرب استان مازندران) بیشتر از بقیۀ نقاط بود. <span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; line-height: 95%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; letter-spacing: -.2pt; mso-fareast-language: AR-SA; layout-grid-mode: line;">نتیجه‌گیری:<span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; line-height: 95%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; letter-spacing: -.2pt; mso-fareast-language: AR-SA; layout-grid-mode: line;"> بررسی تغییرات مکانی در زی‌توده و ذخیرۀ کربن می‌تواند به اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی کمک کند. مناطق مرکزی با زی‌توده و ذخیرۀ کربن بیشتر باید برای حفظ قابلیت‌های ذخیرۀ کربن محافظت شوند. در مناطقی با زی‌توده و ذخیرۀ کربن کم، شیوه‌های مدیریت پایدار جنگل، مانند جنگلکاری و مدیریت خاک، می‌تواند به بهبود ساختار خاک و در دسترس بودن مواد مغذی کمک کند و در نتیجه پتانسیل جذب کربن را افزایش دهد. به‌طور کلی حفاظت و مدیریت جنگل‌های هیرکانی می‌تواند در اقدامات مدیریتی برای ذخیرۀ کربن در سطوح منطقه‌ای و ملی بسیار کمک‌کننده باشد. با توجه به اهمیت موضوع، پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آینده نقش عوامل انسانی و محیطی مؤثر بر تغییرات زی‌تودۀ روی زمینی به‌صورت جامع‌تر در نظر گرفته شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224721_2a23c685d04ba220aa1e2f24a425a118.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Studying the diversity and abundance of microhabitats in old growth trees in pure beech type in the northern forests of Iran (case study: Baharbon district of Nowshahr Kheyrud Forest) بررسی تنوع و فراوانی خردزیستگاه‌های درختان کهنسال تیپ راش خالص در جنگل‌های شمال ایران (مطالعۀ موردی: بخش بهاربن جنگل خیرود نوشهر) 365 379 231949 10.22034/ijf.2025.500986.2032 FA زهرا ویسی دانشجوی کارشناسی ارشد علوم زیستی جنگل، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. محسن جوانمیری‌پور استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، استان کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. وحید اعتماد دانشیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. شعبان قلندرآیشی استادیار، گروه آمار، دانشکدۀ علوم فنی و مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران. 0000-0002-8849-0838 Journal Article 2025 02 04 Introduction: The study of the habitat value of old trees is crucial, as they are key factors in the structural heterogeneity of natural forest stands and play significant ecological and habitat roles. This research aims to investigate the microhabitat value of thick, old trees within the pure oriental beech type in the Baharbon district of the Kheyrud Forest. Material and methods: Using forest cruising in a pure beech stand, 30 veteran trees were randomly identified and examined. Variables such as tree species with microhabitats and the types of observed microhabitats-including Wood pecker cavity, trunk base rot hole, buttress root concavity, canker, micro soil, trunk cavity, branch hole, crack in the bark, nest, stem fungi, crack in the stem and dead wood-were recorded. The frequency and microhabitat value of the veteran trees were then analyzed. Results: The results of the study indicated that the stem gall microhabitat had the highest frequency among the observed microhabitat types, accounting for 22.16% of the total 1,530 recorded instances. In contrast, the branch cavity with 0.65% had the lowest frequency. The distribution of microhabitats among the three tree species -Acer velutinum Boiss., Fagus orientalis Lipsky., and Alnus subcoradata C.A.Mey - was 53.79%, 27.12%, and 19.08%, respectively. The highest frequency of microhabitats for Acer velutinum and Alnus subcoradata was associated with the stem gall, at 22.16% and 21.91%, respectively. In contrast, for Fagus orientalis, the highest frequency was observed for the large trunk cavity, at 17.83%. The lowest frequency of microhabitats for all three species- Acer velutinum, Alnus subcoradata , and Fagus orientalis -was associated with nesting sites, at 0.60%, 1.02%, and 0.72%, respectively. The branch cavity was entirely absent in beech. The highest frequency of various microhabitat elements was observed in - Acer velutinum within the macro class, with nine recorded instances. In contrast, the lowest frequency was observed in alder within the mega class, with only two instances. Additionally, the highest frequency of microhabitat elements in the mega class was recorded in Acer velutinum, with 11 instances. Conversely, the lowest frequency within the mega class was again observed in alder, with only two instances. Analysis of the frequency of habitat tree types using ANOVA at a 99% confidence level (p < 0.01) in pure beech stands revealed a statistically significant difference among the 12 studied groups. Conclusion: The present study highlights the unique role of veteran trees-particularly Carpinus betulus and Alnus subcordata species-in the formation and diversity of forest microhabitats. These trees, due to their specific physiological, structural, and genetic characteristics-such as thick bark, wide crowns, heartwood decay, and gall formation-host a variety of habitat components critical for numerous organisms, including saproxylic species, birds, and epiphytes. The findings also suggest that focusing specifically on veteran trees, rather than conducting a general assessment of trees with microhabitats, may yield different results compared to some previous studies. In this study, the maple species was identified as the most prominent macrohabitat tree and, due to its high diversity of habitat features, has the potential to be considered a "macrohabitat tree." Therefore, in management programs-such as logging and exploitation operations-special attention should be paid to the habitat value of veteran trees and their role in the sustainability of forest stands. مقدمه: درختان کهنسال از مهم‌ترین عوامل ناهمگنی ساختاری در توده‌های جنگلی طبیعی هستند و نقش‌های بوم‌شناختی و زیستگاهی فراوانی در جنگل دارند. <span style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Symbol; mso-hansi-font-family: Symbol; color: black; mso-color-alt: windowtext; letter-spacing: -.2pt; background: white;"> این پژوهش تلاش دارد تنوع و زادآوری خردزیستگاه‌های درختان قطور و کهنسال تیپ راش خالص را در بخش بهاربن جنگل خیرود بررسی کند. <span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Symbol; mso-hansi-font-family: Symbol; color: black; mso-color-alt: windowtext; background: white;">مواد و روش: <span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Symbol; mso-hansi-font-family: Symbol; color: black; mso-color-alt: windowtext; background: white;">با استفاده از جنگل‌گردشی در تیپ راش خالص، ۳۰ اصله درخت کهنسال به‌صورت تصادفی شناسایی و بررسی شد. متغیرهایی مانند گونۀ درختان دارای خردزیستگاه و نوع خردزیستگاه مشاهده‌شده مانند حفره‌های دارکوب، حفره‌های روی تنۀ اصلی، حفره‌های روی شاخۀ درختان، حفره‌های روی گورچۀ درخت (بزرگ)، شکاف روی پوست، غده یا رشد اضافی روی تنه، آشیانه، ریزخاک، حفره‌های روی گورچۀ درخت (کوچک)، قارچ‌های تنه‌ای و شکاف تنه‌ای ثبت و فراوانی ارزش خردزیستگاهی درختان کهنسال بررسی شد. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که خردزیستگاه غدۀ روی تنه با ۱۶/۲۲ درصد مجموع ۱۵۳۰ شکل از انواع خردزیستگاه‌های مشاهده‌شده، بیشترین فراوانی و حفرۀ روی شاخه با ۶۵/۰ درصد کمترین فراوانی را داشت. فراوانی خردزیستگاه‌های موجود برای گونۀ پلت (Acer velutinum Boiss.)، راش (Fagus orientalis Lipsky.) و توسکای ییلاقی (Alnus subcordata C.A.Mey) به‌ترتیب ۷۹/۵۳، ۱۲/۲۷ و ۰۸/۱۹ درصد است. بیشترین فراوانی خردزیستگاه‌ها برای گونه‌های پلت و توسکای ییلاقی مربوط به غدۀ روی تنه به‌ترتیب ۱۶/۲۲ و ۹۱/۲۱ درصد بود، درحالی ‌که در گونۀ راش حفرۀ روی گورچه (بزرگ) با ۸۳/۱۷ درصد بیشترین فراوانی را داشت. کمترین فراوانی خردزیستگاه‌ها برای هر سه گونۀ پلت، توسکای ییلاقی و راش مربوط به آشیانه به‌ترتیب ۶۰/۰، ۰۲/۱ و ۷۲/۰ درصد بود. حفرۀ روی شاخه نیز در گونۀ راش فاقد فراوانی بود. بیشترین فراوانی عناصر خردزیستگاهی در گونۀ پلت و در طبقۀ کلان با 9 مورد و کمترین فراوانی عناصر خردزیستگاهی در گونۀ توسکای ییلاقی و در طبقه خیلی کلان با ۲ مورد مشاهده شد. بیشترین فراوانی عناصر خردزیستگاهی در گونۀ پلت و در طبقۀ خیلی کلان با ۱۱ مورد و کمترین فراوانی عناصر خردزیستگاهی در گونۀ توسکای ییلاقی و در طبقۀ خیلی کلان با ۲ مورد دیده شد. بررسی فراوانی درختان زیستگاهی با استفاده از آزمون آنالیز واریانس (ANOVA) در سطح احتمال ۹۹ درصد (۰۱/۰) در تیپ راش خالص نشان‌دهندۀ معنی‌داری در بین ۱۲ گروه بررسی‌شده است. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر نقش منحصربه‌فرد درختان کهنسال، به‌ویژه گونه‌های پلت و توسکای ییلاقی را در شکل‌گیری و تنوع خردزیستگاه‌های جنگلی نشان می‌دهد. این درختان به‌دلیل ویژگی‌های فیزیولوژیکی، ساختاری و ژنتیکی خاص خود مانند ضخامت پوست، تاج گسترده، پوسیدگی درون‌چوب و شکل‌گیری غده‌ها، میزبان مؤلفه‌های زیستگاهی متعددی هستند که برای بسیاری از موجودات از جمله گونه‌های ساپروکسیلیک، پرندگان و اپی‌فیت‌ها اهمیت حیاتی دارد. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهند که تمرکز بر درختان کهنسال به‌جای بررسی کلی درختان دارای خردزیستگاه، می‌تواند نتایج متفاوتی نسبت به برخی از پژوهش‌های قبلی ارائه دهد. گونۀ پلت برجسته‌ترین کلان‌زیستگاه در این پژوهش معرفی شد که به‌دلیل تنوع زیاد ویژگی‌های زیستگاهی، قابلیت تبدیل به «کلان‌زیستگاه درختی» را دارد. بنابراین در برنامه‌های مدیریتی مانند عملیات قطع و بهره‌برداری باید به ارزش زیستگاهی درختان کهنسال و نقش آنها در پایداری توده‌های جنگلی توجه ویژه‌ای داشت.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_231949_41dc109debe0bb6a75e7ce4ee59df46b.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Assessment of trunk carbon sequestration and growth increment of black poplar (Populus nigra L.) in West Azerbaijan Province بررسی مقدار ذخیرۀ کربن تنه و رویش حجمی گونۀ شالک (Populus nigra L.) در استان آذربایجان غربی 381 394 229490 10.22034/ijf.2025.465069.1993 FA مجید پاتو استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران. 0000-0002-1895-932X پیمان حامدی قاضی دکتری جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. سهراب مرادی استادیار گروه توسعۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشکدۀ فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-9575-4774 Journal Article 2024 07 06 Introduction: Forest ecosystems play an important role in the global carbon cycle. Carbon dioxide is absorbed by vegetation during the growing season and stored in plants as biomass. Trees are one of the most important and largest carbon reservoirs in natural ecosystems and are very effective in reducing atmospheric carbon emissions. Determining the amount of tree biomass is very important in the sustainable management of natural resources and also determines the contribution of forests and afforestation to the global carbon cycle. The present study attempted to investigate the amount of trunk carbon sequestration and annual volumetric growth in poplar plantations in six counties of West Azerbaijan Province. Materials and methods: This study was conducted in six poplar-growing counties of West Azerbaijan Province, including Urmia, Miandoab, Shahindej, Naqadeh, Khoy, and Salmas, which are appropriate for wood cultivation. Poplar stands with planting density (1×2) and approximately the same age (8 to 10 years) were selected in the study areas and the quantitative variables of diameter at breast height and total height of nine trees were measured in groups in the beginning, middle and end parts (27 trees in each stand and a total of 162 trees) and the volume of a single tree was calculated in cubic meters. Then, in each county, from each stand at the time of felling, 6-disc samples from trees with a diameter of 20 cm and above were selected for testing and examination. The prepared and separated discs were cut into cubic pieces with dimensions of 3×3×3 cm. For drying, the samples were placed in an oven at 105 ° C for 24 hours and their dry weight was calculated, then the samples were placed in a furnace at 400° C and the resulting ash was reweighed. Annual volumetric growth was also obtained by accurately calculating the volume and dividing it by the number of planting years. Results: The results indicated that the treated Populus mass in Shahindej had the highest carbon sequestration rate, with an average of 3.29 tons per hectare. In terms of growth, the stands in Urmia and Shahindej showed the highest average growth rates, at 2.84 and 2.83 cubic meters per hectare, respectively. One-Way ANOVA analysis test showed that there is a significant difference between the average amount of carbon sequestration and growth in Populus stands in different cities under investigation at the 99% confidence level. The comparison of the stands of different cities based on Tukey's test also showed that there is a significant difference between Shahindej stand and Selmas and Khoy stands at the 95% confidence level in terms of carbon sequestration. In relation to the rate of growth, a significant difference was observed at the 95% confidence level between the Populus plantations of Urmia and Shahindej couties with the Salmas, Naqdeh and Miandoab stands. Conclusion: Due to the similar planting density, the same age of the plantations, and the relatively similar climate in the plantations investigated in the study, no significant difference was observed in terms of the amount of trunk carbon sequestration and volumetric growth in most plantations. The small significant difference observed could also be due to the management method and, to some extent, soil conditions. In this regard, it is recommended that policymakers prioritize poplar development plans by focusing on areas such as Shahindej and Urmia that have a higher potential for trunk carbon sequestration and growth increment. مقدمه: بوم‌سازگان‌های جنگلی، تأثیر مهمی در چرخۀ جهانی کربن دارند. گاز دی‌اکسید کربن در طول فصل رویش، توسط پوشش گیاهی جذب و به‌صورت زی‌توده در گیاهان ذخیره می‌شود. درختان از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مخازن کربن در بوم‌سازگان‌های طبیعی هستند و در کاهش انتشار کربن اتمسفری بسیار مؤثرند. تعیین مقدار زی‌تودۀ درختان، در مدیریت پایدار منابع طبیعی بسیار اهمیت دارد و سهم جنگل و جنگلکاری‌ها را نیز در چرخۀ جهانی کربن مشخص می‌کند. در پژوهش حاضر سعی شد مقدار ترسیب کربن تنه و همچنین رویش حجمی سالانه در صنوبرکاری‌های شش شهرستان استان آذربایجان غربی بررسی شود. مواد و روش‌ها: این بررسی در شش شهرستان صنوبرخیز استان آذربایجان غربی شامل ارومیه، میاندوآب، شاهین‌دژ، نقده، خوی و سلماس که مستعد زراعت چوب هستند انجام گرفت. توده‌های صنوبرکاری با کاشت متراکم (2×1) و به‌نسبت هم‌سن (8 تا 10 سال)، در مناطق تحت پژوهش انتخاب شد و متغیرهای کمّی قطر در ارتفاع برابرسینه و ارتفاع کل نه درخت به‌صورت گروهی در قسمت‌های ابتدایی، میانی و انتهایی (27 اصله در هر توده و در مجموع 162 اصله) اندازه‌گیری و حجم تک‌درخت به متر مکعب محاسبه شد. سپس در هر شهرستان، از هر توده در هنگام قطع، شش نمونه دیسک از درختان طبقۀ قطری 20 سانتی‌متر به بالا برای آزمایش و بررسی انتخاب شد. دیسک‌های تهیه و جداشده، به‌صورت قطعات مکعبی با ابعاد 3×3×3 سانتی برش داده‌ شدند. نمونه‌ها 24 ساعت در آون با دمای 105 درجۀ سانتی‌گراد قرار داده شدند تا خشک شوند و وزن خشک آنها محاسبه شد؛ سپس در کوره با حرارت 400 درجۀ سانتی‌گراد قرار داده شدند و خاکستر حاصل دوباره توزین شد. رویش حجمی سالانه نیز با محاسبۀ دقیق حجم و تعداد سال‌های کاشت به دست آمد. یافته‌ها: براساس نتایج، تودۀ صنوبرکاری‌شدۀ موجود در شهرستان شاهین‌دژ با میانگین 29/3 تن در هکتار بیشترین مقدار ترسیب کربن تنه را داشت. از نظر رویش نیز توده‌های موجود در ارومیه و شاهین‌دژ به‌ترتیب با 84/2 و 83/2 متر مکعب در هکتار بیشترین میانگین مقدار رویش را داشتند. بررسی آزمون تجزیۀ واریانس یکطرفه نشان داد که در سطح اطمینان 99 درصد بین میانگین مقدار ترسیب کربن تنه و رویش در توده‌های صنوبرکاری‌شدۀ موجود در شهرستان‌های مختلف اختلاف معنی‌دار وجود دارد. مقایسۀ توده‌های شهرستان‌های مختلف براساس آزمون توکی نیز نشان داد که در ترسیب کربن تنه تنها بین تودۀ شاهین‌دژ با توده‌های سلماس و خوی در سطح اطمینان 95 درصد اختلاف معنی‌دار وجود دارد. در رابطه با مقدار رویش، بین توده‌های صنوبرکاری‌شدۀ شهرستان‌های ارومیه و شاهین‌دژ با توده‌های سلماس، نقده و میاندوآب اختلاف معنی‌دار در سطح اطمینان 95 درصد مشاهده شد. نتیجه‌گیری: به‌دلیل تراکم کاشت مشابه، همسال بودن توده‌ها و نیز اقلیم به‌نسبت مشابه در توده‌های بررسی‌شده در پژوهش، در بیشتر توده‌ها اختلاف معنی‌داری از نظر مقدار ترسیب کربن تنه و رویش حجمی مشاهده نشد. اندک تفاوت معنی‌دار مشاهده‌شده نیز ممکن است به‌دلیل نحوۀ مدیریت و تا حدی شرایط خاک باشد. در این زمینه توصیه می‌شود سیاستگذاران با تمرکز بر مناطقی چون شاهین‌دژ و ارومیه که قابلیت بیشتری در ترسیب کربن تنه و رویش دارند، طرح‌های توسعۀ صنوبرکاری را در اولویت قرار دهند.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_229490_fd8a3b433bde187001297ce8c88a965d.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Anatomy of Branch Wood of Amygdalus orientalis Mill.: Responses to Livestock Browsing in the Zagros Semi-Arid Forest (Ilam) پاسخ آناتومیکی بافت چوبی شاخۀ بادام کوهی (Amygdalus orientalis Mill.) به چرای دام در جنگل‌های نیمه‌خشک زاگرس، ایلام 395 408 227250 10.22034/ijf.2025.506013.2044 FA زینب موسی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم زیستی جنگل، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران فروغ سهیلی دانشجوی دکترا رشته علوم زیستی جنگل، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران رضا اولادی دانشیار، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-8522-7321 حمیدرضا ناجی دانشیار، گروه علوم جنگل، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. 0000-0002-5493-6109 Journal Article 2025 03 05 Introduction: Forests represent the most valuable form of vegetation, playing a crucial role in maintaining ecological balance and driving economic, social, and environmental processes. The Zagros forests have faced persistent degradation over decades. This ongoing process of destruction continues to escalate. One of the primary drivers of this degradation is overbrowsing by livestock, which not only inhibits forest regeneration but also leads to soil compaction, reduced biodiversity, and diminished production capacity of these forests. Given the critical role of livestock as a major contributor to the deterioration of the Zagros forests, understanding the intricate relationships between ecosystem components—particularly the dynamic interactions between livestock and plant communities—is essential for developing effective management strategies. In this context, investigating changes in wood anatomy provides insights into the defense mechanisms employed by trees against damaging factors . This study focuses on the impact of livestock browsing stress on the anatomical characteristics of the wood of Amygdalus orientalis (mountain almond), in the forests of Ilam province, Iran. By examining alterations in wood cell elements under grazing pressure, this research aims to enhance our fundamental understanding of cellular-level structural changes and elucidate the adaptive strategies utilized by trees to withstand such stressors. Materials and Methods: In this study, two forested areas surrounding the city of Ilam, which are continuously subjected to browsing by livestock from nearby villages, were selected for sampling. Sampling was conducted on both accessible lower branches that had been browsed by animals and higher, out-of-reach branches that remained unbrowsed. Six randomly selected almond shrubs were used as sampling units. All samples of browsed and unbrowsed twigs were collected from one side of each shrub to minimize variability. The branches were then cut into small 5 × 5 mm fragments for cellular structure analysis. Laboratory procedures were maceration of the samples, preparation of thin microscopic sections, and staining of the wood specimens. Subsequently, the samples were photographed using a camera equipped with imaging software. Various anatomical features of the wood were measured using a light microscope, including fiber length, fiber wall thickness, vessel density, early vessel diameter, early vessel area, number of axial parenchyma cells, number of wood rays, crystal frequency, tyloses frequency, and annual ring width. These measurements were conducted systematically to ensure accuracy and repeatability. Results: The results a significant of livestock on the most wood anatomical characteristics. Specifically, the length of fibers, early vessel diameter, early vessel area, number of axial parenchyma cells, and number of wood rays were observed to decrease. The highest decrease was in vessel and paranchyma characteristics. Fiber wall thickness, number of vessel, crystal frequency, and tyloses frequency showed an increase. The time series over the past five years revealed a reduction in the width of annual growth rings in browsed trees compared to unbrowsed ones. The width of annual growth rings in browed wood samples was about 37% less than in unbrowsed samples, so that the average width of annual rings in the last five years in browsed samples was 354 microns and in unbrowsed samples was 568 microns. These findings highlight the profound impact of browsing on the anatomical structure. Conclusion: It can be concluded that livestock browsing induces structural changes during wood formation, leading to alterations in plant form and architecture, ultimately resulting in reduced health, performance, and productivity of trees. Furthermore, these findings can inform practical solutions aimed at mitigating the impacts of browsing on trees in economic silviculture practices. Such insights can also support the development of appropriate strategies for the protection and conservation of forest ecosystems, ensuring their sustainability and resilience. مقدمه: جنگل‌ها به‌عنوان ارزشمندترین نوع پوشش گیاهی کارکرد بسیار مؤثری در تعادل طبیعت و فرایندهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی دارند. جنگل‌های زاگرس در طی ده‌ها سال به صورت‌های مختلف همواره با تعرض و تخریب مواجه بوده‌اند و این روند تخریب روز‌به‌روز گسترش می‌یابد. چرای بی‌رویۀ دام از مهم‌ترین عوامل آسیب‌رسان به جنگل<span dir="LTR" style="mso-bidi-font-size: 10.5pt; line-height: 90%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; letter-spacing: -.1pt;">‌هاست که سبب کاهش زادآوری، فشردگی خاک و کاهش تنوع زیستی و توان تولیدی جنگل<span dir="LTR" style="mso-bidi-font-size: 10.5pt; line-height: 90%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; letter-spacing: -.1pt;">‌ها می‌شود. با توجه به حضور دام به‌عنوان یکی از عوامل اصلی تخریب در جنگل‌های زاگرس، پژوهش و شناخت روابط متقابل اجزای اکوسیستم (به‌ویژه رابطۀ دام و گیاه) ابزاری مهم برای مدیریت صحیح این جنگل<span dir="LTR" style="mso-bidi-font-size: 10.5pt; line-height: 90%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; letter-spacing: -.1pt;">‌ها محسوب می<span dir="LTR" style="mso-bidi-font-size: 10.5pt; line-height: 90%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; letter-spacing: -.1pt;">‌شود. دانش آناتومی و تغییر در عناصر سلول‌های چوبی موضوعی مهم در درک دفاع درختان در برابر عوامل آسیب‌رسان محیطی است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر تنش چرای دام بر ویژگی‌های آناتومیکی چوب گونۀ بادام کوهی (Amygdalus orientalis Mill.) در جنگل<span dir="LTR" style="mso-bidi-font-size: 10.5pt; line-height: 90%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; letter-spacing: -.1pt;">‌های استان ایلام انجام گرفت. نتایج این پژوهش کمک می‌کند تا دانش پایه‌ای دربارۀ تغییرات در ساختار چوب در سطح سلولی و نیز راهبرد سازگاری درختان علیه تنش چرای دام افزایش یابد. مواد و روش‌ها: در دو منطقۀ جنگلی اطراف شهر ایلام که به‌طور مستمر در معرض چرای دام ساکنان روستاهای اطراف قرار دارد، از سرشاخه‌های چراشدۀ پایین و در دسترس دام و شاخه‌های بالاتر و چرانشدۀ دور از دسترس دام از شش پایۀ درختچۀ بادام کوهی به‌طور تصادفی نمونه‌برداری انجام گرفت. تمام نمونه‌های سرشاخۀ چرا‌شده و سالم از یک طرف درخت برداشته شدند. برای بررسی ساختار سلولی، سرشاخه‌ها به قطعات کوچک 5×5 میلی‌متری تقسیم شدند. عملیات آزمایشگاهی وابری، تهیۀ مقاطع نازک میکروسکوپی و رنگ‌آمیزی نمونه‌های چوبی انجام گرفت. سپس نمونه‌ها با استفاده از دوربین مجهز به نرم‌افزار عکس‌برداری شدند. ویژگی‌های آناتومیکی چوب همچون طول فیبر، ضخامت دیوارۀ فیبر، تعداد آوندها، قطر آوندهای بهاره، مساحت آوندهای بهاره، تعداد سلول‌های پارانشیم محوری، تعداد اشعه‌های چوبی، تعداد کریستال، تعداد تیل و پهنای دوایر سالیانه با میکروسکوپ نوری اندازه‌گیری شد. این اندازه‌گیری‌ها به‌طور منظم برای اطمینان از دقت و با تکرار زیاد انجام گرفت. نتایج: نتایج نشان‌دهندۀ تأثیر معنادار چرای دام بر بیشتر ویژگی<span dir="LTR" style="mso-bidi-font-size: 10.5pt; line-height: 90%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin';">‌های آناتومیکی چوب سرشاخۀ درخت بادام کوهی بود، به‌طوری‌که ویژگی‌های طول فیبر، قطر آوندهای بهاره، مساحت آوندهای بهاره، تعداد سلول‌های پارانشیم و اشعۀ چوبی کاهش یافتند. بیشترین کاهش در ویژگی‌های آوند و پارانشیم وجود داشت. ضخامت دیوارۀ فیبر، تعداد آوند، تعداد تیل و کریستال افزایش نشان دادند. سری زمانی عملکرد رویشی در پنج سال اخیر حاکی از کاهش پهنای دوایر سالیانه در سرشاخه‌های چراشده نسبت به چرا‌نشده بود. پهنای دوایر سالیانه در نمونه‌های چوبی چرا‌شده حدود 37 درصد کمتر از نمونه‌های سالم بود؛ به‌طوری ‌که میانگین پهنای دوایر سالیانه در پنج سال گذشته در نمونه‌های چراشده 354 میکرون و در نمونه‌های سالم 568 میکرون بود نتایج نشان داد که بین بیشتر صفات آناتومیکی چوب همبستگی مثبت وجود دارد. <span lang="FA" style="font-size: 10.5pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi;">نتیجه‌گیری: <span lang="FA" style="font-size: 10.5pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; line-height: 90%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi;">می‌توان نتیجه گرفت که تنش چرای دام در طول تشکیل چوب موجب تغییرات ساختاری و در نتیجه تغییر در فرم و معماری گیاه می‌شود و کاهش سلامت، عملکرد و تولید درختان را در پی خواهد داشت. این نتایج در ارائۀ راهکارهای کاربردی به‌منظور پیشگیری از اثرهای چرای دام بر درختان در جنگلکاری‌های اقتصادی نیز مؤثر خواهد بود؛ چنانکه می‌توان به‌کمک آنها تصمیم‌های مناسبی برای حفاظت و حمایت از جنگل‌ها اتخاذ کرد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_227250_324a27e26d9924e195520eb2e21f3fc4.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Evaluating habitat changes and fragmentation in mangrove forests using Landsat satellite images (Case study: Hara Protected Area) ارزیابی تغییرات و ازهم‌گسیختگی زیستگاه در جنگل‌های مانگرو با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست (مطالعۀ موردی: منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا)‌ 409 430 231424 10.22034/ijf.2025.515225.2049 FA پروانه سبحانی استادیار گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکدۀ منابع طبیعی، خرم‌آباد، ایران 0000-0001-9878-3768 افشین دانه کار استاد گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکدۀ منابع طبیعی، کرج، ایران 0000-0003-0641-9286 Journal Article 2025 04 08 Introduction: Human-driven land-use/land-cover (LULC) changes represent one of the most recognized threats to mangrove forests. These changes reduce habitat integrity and animal biodiversity within these natural and distinctive ecosystems. Habitat fragmentation is the main cause of ecosystem destruction and reduces the habitat's capacity to provide many valuable ecosystem services. This study aimed to evaluate long-term trends (1989–2023) in habitat fragmentation and alteration within the mangrove forests of the Hara Protected Area. Materials and Methods: We assessed the spatial–temporal changes in LULC/mangrove forest cover using multispectral Landsat imagery across the 1989–2023 period. In addition, to evaluate habitat structural change, we analyzed landscape metrics and their effects on the protection zones (Zones 1 and 2) within the study area. Results: Results indicate that the Hara Protected Area exhibits a decreasing trend in 2023 relative to 1989. Overall, the primary drivers of LULC changes and mangrove forest decline include infrastructure development (e.g., piers and commercial/recreational ports), population growth and urban expansion, excessive tourism, overexploitation of the area’s carrying capacity, aquaculture development, and deforestation. Landscape-structure metrics (specifically the SPLIT and Patch Density, PD) increased at the mangrove forest class and aquatic patches, indicating greater fragmentation and dispersion of patches. In contrast, these metrics showed a decreasing trend at tidal flat and barren land classes. Notably, SPLIT and PD also increased within the protected zones (Zone 1 and Zone 2), signaling rising fragmentation and patch dispersion, thus reflecting reduced habitat integrity, altered patch size, and increased patch numbers and spatial dispersion. Conclusion: The findings can inform managers and planners aiming to regulate factors shaping LULC/cover changes in these natural mangrove systems. Accordingly, proposed projects and any infrastructure development in the area should be aligned with management plans (zoning) and environmental assessments. Moreover, LULC changes should be confined beyond the administrative boundaries of the area to minimize reductions in ecosystem integrity and fragmentation within the mangroves. مقدمه: تغییرات کاربری اراضی/ پوشش ناشی از توسعۀ فعالیت‌های انسانی، از مهم‌ترین تهدیدهای شناخته‌شده در جنگل‌های مانگرو است. این تغییرات سبب کاهش یکپارچگی زیستگاه و تنوع زیستی جانوری در این رویشگاه‌های طبیعی و منحصربه‌فرد شده است. ازهم‌گسیختگی زیستگاه، عامل اصلی تخریب اکوسیستم است و ظرفیت زیستگاه را برای ارائۀ بسیاری از خدمات اکوسیستمی ارزشمند کاهش می‌دهد.‌ پژوهش حاضر با هدف ارزیابی روند تغییرات و ازهم‌گسیختگی زیستگاه در یک دورۀ زمانی بلندمدت (2023-1989) در جنگل‌های مانگروی منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا صورت گرفت. مواد و روش‌ها: در این پژوهش به بررسی تغییرات مکانی- زمانی طبقات کاربری اراضی/پوشش جنگل‌های مانگرو با استفاده از تصاویر چندطیفی مجموعۀ لندست در دورۀ زمانی 1989-2023 پرداخته شد. افزون‌بر این، به‌منظور ارزیابی روند تغییرات ساختار زیستگاه، سنجه‌های سیمای سرزمین و تأثیرات آن بر سطح پهنه‌های حفاظتی (زون‌های 1 و 2) در این منطقه بررسی شد. یافته‌ها: مطابق نتایج، منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا در سال 2023 روند کاهشی در مقایسه با سال 1989 نشان می‌دهد. به‌طور کلی مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر روند افزایش تغییرات کاربری اراضی و کاهش جنگل‌های مانگرو عبارت است از توسعۀ زیرساخت‌ها از جمله اسکله‌ها و بندرهای تفریحی و تجاری، رشد جمعیت و توسعۀ سکونتگاه‌ها، افزایش بی‌رویۀ فعالیت‌های گردشگری، بهره‌وری فراتر از حد توان منطقه، توسعۀ آبزی‌پروری و جنگل‌زدایی. ارزیابی سنجه‌های سیمای سرزمین نشان داد که سنجه‌های جداشدگی (‌SPLIT‌) و تراکم لکه (‌PD‌) در سطح کلاس جنگل‌های مانگرو و پهنه‌های آبی افزایش یافته است که نشان‌دهندۀ افزایش ازهم‌گسیختگی و پراکندگی لکه‌ها است، درحالی‌ که در سطح کلاس‌های پهنۀ جزر و مدی و اراضی لخت، این سنجه‌ها دارای روند کاهشی‌اند. سنجه‌های جداشدگی و تراکم لکه در پهنه‌های حفاظتی (زون 1 و 2) نیز افزایش یافته است که نشان‌دهندۀ افزایش ازهم‌گسیختگی (جداشدگی) و پراکندگی لکه‌ها و کاهش یکپارچگی در ساختار زیستگاه، اندازۀ لکه‌ها و از طرف دیگر افزایش تعداد و پراکندگی آنهاست. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش می‌تواند به مدیران و برنامه‌ریزان در کنترل عوامل تأثیرگذار بر روند تغییرات کاربری اراضی/ پوشش در این رویشگاه‌های طبیعی کمک کند. در این زمینه، اجرای پروژه‌های پیشنهادی و احداث هر گونه زیرساخت و توسعه در این منطقه باید با توجه به طرح‌های مدیریتی (زون‌بندی) و ارزیابی‌های محیط زیستی انجام گیرد. از سویی، تغییرات کاربری‌ها باید در خارج از مرز مدیریتی منطقه محدود شود تا کاهش یکپارچگی و ازهم‌گسیختگی زیستگاه، در جنگل‌ها به حداقل برسد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_231424_d4b448aa9eb0076910531596fcc9c9ce.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Evaluation of the effect of selected fungicides and Trichoderma fungus on the causal agent of wilting disease (Fusarium oxysporum Schltdl.) in silk tree under laboratory conditions ارزیابی تأثیر برخی قارچ‌کش‌ها و قارچ تریکودرما بر عامل بیماری پژمردگی (Schltdl. Fusarium oxysporum) درختان شب‌خسب در شرایط آزمایشگاهی 431 445 237840 10.22034/ijf.2025.489338.2018 FA الناز یحیی دوست رازلیقی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد جنگل‌شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکدۀ علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، ایران محمدرضا کاوسی دانشیار گروه جنگل‌شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکدۀ علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران 0009-0000-6717-410X محمدرضا احمدی دانش‌آموختۀ دکتری گیاهپزشکی، دانشکدۀ تولیدات گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، ایران Journal Article 2024 11 19 Introduction: Albizia julibrissin Durazz. is a native species of the plain forests of northern Iran. The fungal disease Fusarium wilt, which is common in A. julibrissin Duraz. has caused significant damage to this valuable species. The causative fungus, Fusarium oxysporum Schltdl., enters through root or crown wounds and leads to disease in the tree. The aim of this study is to investigate and compare the control of Fusarium wilt using Trichoderma fungi and the fungicides carbendazim, tebuconazole, and thiophanate-methyl in laboratory conditions. Materials and Methods: Sampling was conducted in the forests of Golestan province to isolate the pathogenic fungus. After disinfection, the samples were transferred to a culture medium (PDA) and placed in an incubator with conditions of absolute darkness and a temperature of 25±2 degrees Celsius. After purification, the samples were transferred to a refrigerator at a temperature of 1±4 degrees Celsius and absolute darkness for species identification. The structure of spores, polyphyllides, monophyllides, macroconidia, microconidia, and chlamydospores were examined. The pathogenicity test involved inoculating the fungi with mycelium tablets into the stems of silk tree seedlings. Three identified Trichoderma isolates from the mycological collection of Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources (iso2 T. koningii isolates, 6022 T. atroviridae isolates, and 6011 T. virens isolates) were used to study the antagonistic effect on Fusarium. The percentage of inhibition of pathogen mycelial growth, as well as the diameter growth of fungal colonies in treatments and control, were calculated up to 12 days after treatment. Three fungicides, carbendazim, tebuconazole, and thiophanate-methyl, were used in laboratory conditions at concentrations of 1, 10, and 100 (mg/ml) each to investigate the effect of chemical control on inhibiting Fusarium growth. The experiments were conducted in four replications and three levels in a completely randomized design. Data analysis and statistical analysis were performed using SPSS software, with means compared using the least significant difference (LSD) method at the maximum confidence level. Results<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">: F. oxysporum was identified from infected samples of nightshade trees, and all three Trichoderma species prevented the complete growth of F. oxysporum. The highest inhibition percentage was observed for T. virens and T. atroviridae species, with 68.87% and 68.12%, respectively, while the lowest inhibition rate was for T. koningii species at 66.75%. In chemical control, thiophanate methyl at concentrations of 1 and 10 (mg/ml) resulted in 19% and 60.5% inhibition, respectively, with complete growth inhibition at 100 (mg/ml). Carbendazim at a concentration of 1 (mg/ml) inhibited pathogen growth by 52%, and at concentrations of 10 and 100 (mg/ml), growth was completely stopped. Tebuconazole also completely halted pathogenic mycelium growth at all three concentrations. Conclusion: Fusarium fungal disease poses a serious threat to valuable nightshade trees in the plain areas of the northern forests of the country. Given the significant damage to these trees, controlling the pathogen and preserving and developing nightshade trees should be a priority. The study demonstrated that the fungicides carbendazim, tebuconazole, and thiophanate-methyl, along with antagonist fungi Trichoderma (T. virens, T. atroviridae, T. koningii) were effective in reducing and completely controlling the growth of the disease-causing fungus in laboratory conditions. The results indicate a significant difference between chemical compounds and biocontrol agents in combating the Fusarium disease-causing fungus. مقدمه: درخت شب‌خسب (Albizia julibrissin Durazz.) یکی از گونه‌های بومی جنگل‌های جلگه‌ای شمال ایران است. بیماری قارچی پژمردگی، بیماری شایع درختان شب‌خسب، موجب خسارت جدی به این‌ گونۀ باارزش شده است. قارچ عامل بیماری (Fusarium oxysporum Schltdl.) از طریق زخم‌های ریشه یا طوقه وارد و موجب بیماری درخت می‌شود. در این تحقیق هدف، بررسی و مقایسۀ کنترل عامل بیماری پژمردگی فوزاریوم با استفاده از قارچ‌های تریکودرما و قارچ‌کش‌های کاربندازیم، تبوکونازول و تیوفانات‌متیل در شرایط آزمایشگاهی است. مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری از جنگل‌های استان گلستان به‌منظور جداسازی قارچ بیمارگر انجام گرفت. نمونه‌ها بعد از ضدعفونی به محیط کشت (PDA) منتقل شدند و در انکوباتور با شرایط تاریکی مطلق و دمای 2±25 درجۀ سانتی‌گراد قرار گرفتند. بعد از خالص‌سازی، نمونه‌ها تا شناسایی گونه‌ها به یخچال با دمای 1±4 درجۀ سانتی‌گراد و تاریکی مطلق منتقل شدند. سپس وضعیت دیوارۀ عرضی در اسپورها، پلی‌فیالید، منوفیالید و شکل و فرم ماکروکنیدی، میکروکنیدی و کلامیدوسپور بررسی شد. آزمون اثبات بیماری‌زایی به روش مایه‌زنی قارچ‌ها با تلقیح قرص‌های میسلیومی به ساقۀ نهال شب‌خسب صورت گرفت. در این پژوهش از سه ایزولۀ شناسایی‌شدۀ تریکودرما از کلکسیون قارچ‌شناسی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان (ایزوله‌های iso2 T. koningii،6022 T. atroviridae و 6011 T. virens) به‌منظور بررسی اثر آنتاگونیستی بر فوزاریوم استفاده شد. درصد بازدارندگی رشد میسلیومی بیمارگر و میزان رشد قطری پرگنۀ قارچی در تیمارها و شاهد تا ۱۲ روز پس از تیمار محاسبه شد. برای بررسی اثر مبارزۀ شیمیایی بر بازدارندگی از رشد قارچ فوزاریوم از سه قارچ‌کش کاربندازیم، تبوکونازول و تیوفانات‌متیل هر کدام با غلظت‌های 1، 10 و 100 ppm در شرایط آزمایشگاهی استفاده شد. آزمایش‌ها در چهار تکرار و سه سطح در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام گرفت. برای آنالیز داده و تجزیه‌وتحلیل آماری از نرم‌افزار spss و مقایسۀ میانگین‌ها به روش حداقل تفاوت معنی‌دار (LSD) در حداکثر سطح اطمینان استفاده شد. یافته‌ها: در این پژوهش نمونه‌های آلودۀ درختان شب‌خسب گونۀ F. oxysporum شناسایی شد و هر سه گونۀ تریکودرما از رشد کامل F. oxysporum جلوگیری کردند. بیشترین بازدارندگی متعلق به گونه‌های T. virens و T. atroviridae به‌ترتیب با 87/68 و 12/68 درصد و کمترین بازدارندگی متعلق به گونۀ T. koningii با 75/66 درصد به دست آمد. در مبارزۀ شیمیایی تیوفانات‌متیل در غلظت‌های 1 و 10 ppm به‌ترتیب 19 و 5/60 درصد بازدارندگی و در غلظت 100 ppm موجب توقف کامل رشد میسلیوم بیمارگر شد. همچنین قارچ‌کش کاربندازیم با غلظت 1 ppm ،52 درصد مانع رشد بیمارگر شد و در دو غلظت دیگر (10 و 100 ppm) به‌طور کامل رشد میسلیوم F. oxysporum را متوقف کرد. تبوکونازول نیز در هر سه غلظت 1،10 و 100 ppm موجب توقف کامل رشد میسلیوم بیمارگر شد. نتیجه‌گیری: بیماری قارچی فوزاریوم موجب تهدید جدی درختان باارزش شب‌خسب در مناطق جلگه‌ای جنگل‌های شمال کشور شده است. با توجه‌ به خسارت بسیار زیاد به این درختان، کنترل عامل بیماری و حفظ و توسعۀ درختان شب‌خسب باید در نظر گرفته شود. دستاورد حاضر نشان داد که قارچ‌کش‌های کاربندازیم، تبکوکونازول و تیوفانات‌‌‌متیل و قارچ‌های آنتاگونیست تریکودرما (T. virens T. atroviridae, T. koningii) برای کاهش و کنترل کامل رشد میسلیوم قارچ عامل بیماری در شرایط آزمایشگاهی مؤثر بوده‌اند. نتایج نشان داد که بین ترکیبات شیمیایی و عوامل قارچی عامل بیو‌کنترل در مقایسه با شاهد در مبارزه با قارچ عامل بیماری فوزاریوم اختلاف زیادی وجود دارد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_237840_eca510008ea05dbedc7250f88312b872.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 The role of bioclimatic and topographic variables in the species distribution of Hyrcanian boxwood (Buxus hyrcana Pojark.) in the forests of the Caspian region نقش متغیرهای زیست‌اقلیمی و توپوگرافی در پراکنش گونۀ شمشاد هیرکانی (Buxus hyrcana Pojark.) در جنگل‌های ناحیه خزری 447 467 237845 10.22034/ijf.2025.519815.2051 FA عارف حسابی دانشجوی دکتری علوم و مهندسی جنگل، گرایش مدیریت جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران 0000-0002-5351-801X سید جلیل علوی دانشیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران. امید اسماعیل زاده دانشیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران. Journal Article 2025 04 28 Introduction: Understanding the relationship between a species or community and its environment is a fundamental concept in ecology and conservation. One of the common approaches for identifying areas of high biodiversity is modeling the potential distribution of key and endangered species. Buxus hyrcana, one of the few evergreen broadleaf trees in the Hyrcanian forests, is among such species. However, in recent years, the outbreak of leaf blight fungal disease and the spread of the box tree moth have posed serious challenges to the conservation status of this species in northern Iranian forests. The main objective of this research is to identify the variables affecting the distribution of this species using Chelsa's bioclimatic variables in the Hyrcanian forest area. Materials and Methods: In this study, a total of 570 presence records of Buxus hyrcana were prepared for implementing the Maxent model. Chelsa Bioclimatic variables as well as primary and secondary topographic variables were tested for multicollinearity using the Variance Inflation Factor (VIF). The data were spatially thinned at a one-kilometer resolution. Seventy percent of the samples (80 records) were used as training data for model development, while the remaining 30% (34 records) were reserved for testing and validation. A total of 10,000 background points were generated, and the modeling process was repeated 10 times. The Maxent model was implemented in R programming language, and optimal model settings were selected based on threshold-dependent evaluation metrics (i.e., omission rate) to identify parameter configurations that maximize average validation performance. Model performance was assessed using the AUC and TSS metrics. Results: The results showed that the model performed well in predicting the distribution of Buxus hyrcana, with an AUC value of 0.93 and a TSS value of 0.74. The contribution analysis revealed that two variables—mean temperature of the wettest quarter (Bio8) and the slope length and steepness factor (LS_Factor)—accounted for approximately 70% of the species' distribution. Response curves were generated to show the species' reaction to influential variables, and a habitat suitability map was produced for Buxus hyrcana in the Hyrcanian forests. The model identified the most suitable habitats for this species to be located in Mazandaran province and the Hyrcanian border regions. Conclusion: According to the findings of this study, Buxus hyrcana, as a moisture-loving species, requires temperate climatic conditions and prefers habitats with gentle slopes. The maps generated in this study identified new areas with high potential for suitable habitats where the species is currently absent. These areas could be considered as priority sites for future restoration and population expansion programs. It is recommended that future studies examine the impacts of climate change on potential habitats of this and other endangered species in a comprehensive manner. Such efforts can contribute to the development of more flexible and sustainable strategies for biodiversity conservation under changing climatic conditions. The information derived from this research can support more targeted conservation planning and enhance management strategies for protecting threatened species. مقدمه: درک رابطۀ بین یک گونه یا جامعه و محیط آن، مفهومی بنیادین در بوم‌شناسی و حفاظت است. یکی از روش‌های رایج برای شناسایی مناطق دارای تنوع زیستی زیاد، شبیه‌سازی پراکنش بالقوۀ گونه‌های مهم و در حال انقراض است. گونۀ شمشاد هیرکانی، از معدود درختان پهن‌برگ همیشه‌سبز در جنگل‌های هیرکانی است. در سال‌های اخیر شیوع بیماری قارچی سوختگی برگ و گسترش آفت شب‌پرۀ شمشاد، وضعیت حفاظتی این گونه را در جنگل‌های شمال ایران با چالشی جدی مواجه کرده است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی متغیرهای مؤثر بر پراکنش این گونه با استفاده از متغیرهای زیست‌اقلیمی Chelsa در پهنۀ جنگل‌های هیرکانی است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، 570 دادۀ حضور گونۀ شمشاد در منطقۀ تحقیق برای اجرای مدل حداکثر آنتروپی آماده‌سازی شدند. آزمون VIF در مورد متغیرهای زیست‌اقلیمی پایگاه Chelsa و متغیرهای اولیه و ثانویۀ توپوگرافی برای بررسی هم‌خطی صورت گرفت. داده‌ها در مقیاس یک کیلومتر تنک شد. 70 درصد نمونه‌ها (80 نمونه) به‌عنوان داده‌های آموزشی برای توسعۀ مدل و 30 درصد (34 نمونه) باقی‌مانده به‌عنوان داده‌های آزمون برای اعتبارسنجی مدل اختصاص داده شدند. تعداد 10هزار نقطۀ پس‌زمینه تعیین و فرایند مدل‌سازی 10 بار تکرار شد. سپس برای اجرای مدل حداکثر آنتروپی در زبان برنامه‌نویسی R، تنظیمات مدل بهینه بر‌اساس معیارهای ارزیابی وابسته به آستانه (یعنی نرخ حذف) برای یافتن بهترین پارامترهایی که میانگین ارزیاب‌ها را در اعتبار‌سنجی به حداکثر می‌رسانند استفاده شد. برای ارزیابی عملکرد مدل از دو روش AUC و TSS استفاده شد. یافته‌ها: براساس نتایج، عملکرد مدل در پیش‌بینی پراکنش گونۀ شمشاد با استفاده از آمارۀ AUC برابر با 93/0 و با استفاده از آمارۀ TSS نیز برابر با 74/0 شد. اهمیت متغیرهای واردشده در فرایند مدل‌سازی بر‌اساس روش درصد مشارکت نشان داد که دو متغیر میانگین دما در فصل مرطوب (Bio 8) و طول و ضریب شیب (LS_Factor) در مجموع حدود 70 درصد بر پراکنش شمشاد تأثیر داشته‌اند. منحنی پاسخ شمشاد نسبت به متغیرهای تأثیرگذار رسم و نقشۀ مطلوبیت رویشگاه شمشاد در جنگل‌های هیرکانی تهیه شد. نتایج مدل‌سازی نشان داد که بهترین رویشگاه‌های شمشاد در استان مازندران و بخش هیرکانی مرزی قرار دارند. نتیجه‌گیری: بر‌اساس یافته‌های این پژوهش، شمشاد هیرکانی به‌عنوان گونه‌ای رطوبت‌پسند، نیازمند شرایط آب‌وهوایی معتدل و رویشگاه‌هایی با شیب کم است. نقشه‌های تولیدشده در این پژوهش، مناطق جدیدی با پتانسیل زیاد برای رویشگاه‌های بالقوه این گونه را شناسایی کرده‌اند که در حال حاضر فاقد حضور شمشاد هستند. این مناطق می‌توانند در آینده به‌عنوان گزینه‌های مناسب برای برنامه‌های احیا و توسعۀ جمعیت این گونه استفاده شوند. پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آتی، تأثیرات تغییرات اقلیمی بر رویشگاه‌های بالقوۀ این گونه و بقیۀ گونه‌های در معرض خطر به‌طور جامع بررسی شود. این امر می‌تواند به توسعۀ راهبردهای انعطاف‌پذیرتر و پایدارتر برای حفاظت از تنوع زیستی در شرایط متغیر اقلیمی کمک کند. اطلاعات حاصل از این پژوهش می‌تواند به برنامه‌ریزی‌های حفاظتی هدفمندتر و بهبود راهبردهای مدیریتی برای حفاظت از گونه‌های در معرض خطر منجر شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_237845_5b371924ebfb277494477096feefb431.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Effect of IBA Hormone and Planting Medium on the Rooting of Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz Cuttings تأثیر هورمون IBA و بستر کاشت بر ریشه‌زایی قلمه‌های شیرخشت (Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz) 469 484 237516 10.22034/ijf.2025.490148.2019 FA داود کرتولی نژاد دانشیار گروه جنگلداری مناطق خشک، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، 0000-0001-8556-2747 Journal Article 2024 11 25 Introduction: Species of Cotoneaster are deciduous shrubs belonging to the Rosaceae family, distributed exclusively in the Northern Hemisphere, predominantly across the steppes and grasslands of temperate Eurasia. The shrub species Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz. demonstrates remarkable drought resistance, attributed to its extensive root system and small leaves densely covered with fine pubescent trichomes. This species frequently appears as a pioneer shrub on the dry and semi-arid slopes within the southern Alborz ecosystems, particularly in the lower rangelands associated with juniper communities. Traditional propagation methods for most Cotoneaster species are often hindered by the presence of double seed dormancy (both physical and physiological) and the low rooting efficiency observed in cuttings. Materials and Methods: In this study, cuttings were prepared from two-year-old branches of C. kotschyi in the highland forests of the Kordmir vilage and were planted under uniform greenhouse conditions with uniform temperature and humidity regimes. Four levels of IBA hormone treatments (0, 1000, 2000, and 3000 ppm), along with seven different rooting media (sand, perlite, humus:perlite, vermicompost:perlite, sand:perlite, vermicompost:sand:perlite, and soil of the region), were applied to evaluate the rooting response of this species. Notably, all substrate components in the rooting media were combined in equal proportions. A factorial experiment based on a completely randomized design (CRD) with two factors—root-inducing hormone and rooting medium—was used with four replications. Hardwood cuttings approximately 25 cm in length were obtained from healthy, mature shrubs and, after disinfection with a 2% Benomyl fungicide solution, were treated with different hormone concentrations and planted in the respective media. Results: In this study, the concentration of 2000 ppm Indole-3-butyric acid (IBA) hormone induced the highest shoot growth of cuttings (6.7 cm), root length (17.2 cm), number of lateral roots (27), and survival rate of cuttings (72%). The 3000 ppm hormone concentration produced the highest percentage of rooted cuttings (76.7%) , while exhibiting no statistically significant differences in most of the aforementioned variables compared to the 2000 ppm treatment. The best rooting medium treatment in the present study was the combination of vermicompost:sand:perlite (1:1:1), which resulted in the highest average shoot growth (6.11 cm), longest root length (15.5 cm), number of lateral roots (24.8), percentage of rooted cuttings (63.3%) , and survival rate of cuttings (88.3%). Regarding the hormone treatments, different levels did not show significant differences among themselves, but all were significantly different from the control. The vermicompost:perlite (1:1) rooting medium treatment ranked second in most of the evaluated variables. Conclusion: Based on the results of the present study, the 2000 and 3000 ppm concentrations of Indole-3-butyric acid, in combination with the vermicompost:sand:perlite (1:1:1) rooting medium, had the greatest effect on rooting, growth, and survival variables of the cuttings. Therefore, the use of these treatments is recommended for the propagation of Cotoneaster shrubs native to Iran, which are generally low-maintenance and drought-tolerant, particularly for the restoration of mountain rangelands and for use in urban landscape. مقدمه: شیرخشت‌ها گونه‌های درختچه‌ای خزان‌کنندۀ خانوادۀ Rosaceae هستند که پراکنش آنها تنها در نیمکرۀ شمالی و بیشتر در استپ‌ها و مراتع مناطق معتدلۀ اوراسیا است. درختچۀ شیرخشت گونۀ Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz به‌دلیل سیستم ریشه‌ای گسترده و داشتن برگ‌های ریز پوشیده از کرک‌های فراوان و انبوه، گونه‌ای مقاوم به خشکی است که در اغلب دامنه‌های خشک و نیمه‌خشک اکوسیستم‌های البرز جنوبی به‌عنوان درختچه‌ای پیشاهنگ در مراتع پایین‌دست جوامع ارس ظاهر می‌شوند. تکثیر سنتی اغلب گونه‌های جنس شیرخشت به‌دلیل داشتن خواب مضاعف بذر (فیزیکی و فیزیولوژیکی) و مقدار کم ریشه‌دهی در قلمه، با مشکلاتی همراه است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، از شاخه‌های دوسالۀ شیرخشت C. kotschyi در ارتفاعات جنگل‌های روستای کردمیر، قلمه تهیه شده و در شرایط گلخانه‌ای با دما و رژیم رطوبتی یکسان کاشته شد. چهار سطح مختلف از تیمارهای هورمونی IBA (0، 1000، 2000 و 3000 پی‌پی‌ام) به‌همراه هفت تیمار مختلف بستر کاشت (ماسه، پرلیت، خاکبرگ+پرلیت، ورمی‌کمپوست+پرلیت، ماسه+پرلیت، ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت و خاک منطقه) برای بررسی ریشه‌زایی قلمۀ گونه شیرخشت مزبور اعمال شد. شایان ذکر است که همۀ نسبت‌های ترکیبی بستر کاشت مساوی بودند. در این بررسی از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو فاکتور هورمون محرک ریشه‌زایی و بستر کاشت در چهار تکرار استفاده شد. قلمه‌هایی چوبی از شاخه‌های دوساله به طول تقریبی 25 سانتی‌متر از درختچه‌های بالغ و سالم تهیه شدند. قلمه‌ها پس از ضدعفونی با محلول قارچ‌کش بنومیل 2 درصد در غلظت‌های مختلف هورمون تیمار شدند و در بسترهای کشت قرار گرفتند. یافته‌ها: در این تحقیق غلظت 2000 پی‌پی‌ام هورمون ایندول 3-بوتیریک‌اسید، بیشترین رویش ارتفاعی قلمه (7/6 سانتی‌متر)، طول ریشه (2/17 سانتی‌متر)، تعداد ریشۀ فرعی (27) و زنده‌مانی قلمه‌ها (72 درصد) را ایجاد کرد. غلظت 3000 پی‌پی‌ام هورمون بیشترین قلمه‌های ریشه‌دارشده (7/76 درصد) را ایجاد کرد و در برخی از متغیرهای یادشده، اختلاف آماری معنی‌داری با تیمار غلظت هورمون 2000 پی‌پی‌ام نداشت. بهترین تیمار بستر کاشت در تحقیق حاضر تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت (1:1:1) بود که بیشترین میانگین رویش ارتفاعی قلمه (11/6 سانتی‌متر)، طول بلندترین ریشه (5/15 سانتی‌متر)، تعداد ریشۀ فرعی (8/24)، قلمه‌های ریشه‌دار‌شده (3/63 درصد) و زنده‌مانی قلمه‌ها (3/88 درصد) را ایجاد کرد. از نظر تیمارهای نام‌برده، سطوح مختلف تیمار هورمون ریشه‌زایی اختلاف معنی‌داری با یکدیگر نداشتند، اما همگی اختلاف معنی‌داری با شاهد نشان دادند. تیمار بستر کاشت ورمی‌کمپوست+ پرلیت (1:1) نیز از نظر بیشتر متغیرهای آزمون‌شده در جایگاه بعدی قرار داشت. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر، غلظت‌های 2000 و 3000 پی‌پی‌ام هورمون ایندول 3-بوتیریک‌اسید در ترکیب با بستر کاشت ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت (1:1:1) بیشترین تأثیر را در متغیرهای ریشه‌زایی، رویش و زنده‌مانی قلمه‌ها داشتند. بنابراین استفاده از این تیمارها برای تکثیر درختچه‌های شیرخشت ایران که اغلب گونه‌های کم‌نیاز و مقاوم به خشکی هستند، برای احیای رویشگاه‌های کوهستانی و کاشت در فضای سبز توصیه می‌شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_237516_dfedeb8cea51f7a77f34c5e02781b09f.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 17 3 2025 11 22 Snow as a natural driver and its consequences on the structure of mixed broadleaf forest stands in the Hyrcanian region (Case study: Liresara forest, Nowshahr) برف به‌عنوان آشفتگی طبیعی و پیامدهای آن بر ساختار توده‌های جنگلی آمیختۀ پهن‌برگ در رویشگاه هیرکانی (منطقۀ پژوهش: جنگل لیره‌سرای نوشهر) 485 509 238052 10.22034/ijf.2025.531403.2054 FA مجتبی امیری دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط ‌زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0003-4920-3602 هومن روانبخش استادیار بخش تحقیقات جنگل، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-0990-0112 محسن مصطفی استادیار گروه خاک، گیاه و علوم غذایی، دانشگاه باری، باری، ایتالیا مجید محمدی دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط ‌زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران Journal Article 2025 07 09 Introduction: Snow plays a crucial role in shaping the ecology of mountain forests, significantly impacting the distribution, structure, and dynamics of plant communities. In the Hyrcanian forests, especially at higher elevations, snowfall influences not only soil moisture and water storage but also the structural integrity of forest stands. This can lead to notable physical disturbances, such as broken trunks and branches, tree uprooting, and change in species composition. This study aims to explore how various tree species in the Hyrcanian forests respond to disturbances caused by snow, an area that has not been extensively researched until now. We will assess changes in tree density, diameter distribution, basal area, volume, and the vulnerability of key species to heavy snowfall. The outcomes of this research will enhance our understanding of how Hyrcanian forests adapt to climate change, providing valuable insights that can inform the development of adaptive management strategies for future environmental conditions. Material and Methods: To evaluate the damage caused by snow, three forest compartments that had experienced the most severe impacts were selected within Series 6 of the Liresara Forest, Mazandaran Province, Iran. Within each compartment, 25 sample plots measuring 40 × 40 meters were established using a systematic-random sampling method. All trees with a diameter at breast height (DBH) greater than 7.5 cm were quantitatively and qualitatively measured. The resulting data were analyzed using chi-square tests, Student’s t-tests, and Duncan’s multiple range test. Subsequently, a Random Forest algorithm was employed to model the severity of tree damage, with model performance evaluated based on overall accuracy, Kappa coefficient, balanced accuracy, and the area under the receiver operating characteristic curve (AUC). Results: The results indicated that alder species showed the highest level of damage (22%), followed by gleditsia and beech. In terms of damage types, stem breakage (53%) and uprooting (33.6%) were the most frequent, while bending (13.4%) was the least common. Data analysis revealed that trees with diameters of 25–35 cm and heights of 20–25 m were the most vulnerable. This pattern was primarily attributed to the young age and high stand density, resulting from clear-cutting operations conducted in the 1980s. The random forest model effectively ranked the relative importance of variables, identifying slenderness coefficient and total tree volume as the most influential factors associated with snow damage. Furthermore, high AUC values demonstrated the model's strong capability in accurately predicting various damage severity classes. Conclusion: The findings of this study demonstrated that morphometric characteristics of trees, such as tree slenderness ratio (TSC) and total volume, play a crucial role in the vulnerability of forest species in the Hyrcanian region to heavy snowfall. The results can inform forest stand management and contribute to mitigating. Modeling results using the random forest algorithm confirm with high accuracy that young trees in lower diameter and average height classes are the most vulnerable due to their unbalanced structure and the high density of forest stands resulting from past clear-cutting operations. Additionally, Caucasian alder was identified as the most sensitive, with (22%) of its individuals showing damage, likely due to the morphological characteristics of its brittle branches and shallow root system. From a management perspective, this study emphasizes the need to adjust the density of young stands through silvicultural interventions (such as thinning) to reduce slenderness ratio and increase trees' mechanical stability. Furthermore, the selection of less vulnerable species in reforestation programs for degraded forests could be a key strategy for adapting to climate change and reducing future damages. مقدمه: برف یکی از عوامل مهم در بوم‌شناسی جنگل‌های کوهستانی است و اهمیت زیادی در توزیع، ساختار و پویایی جوامع گیاهی دارد. در جنگل‌های هیرکانی، به‌ویژه در ارتفاعات بالا، بارش برف هم بر رطوبت خاک و ذخیره‌سازی آب تأثیر می‌گذارد و هم از طریق ایجاد آشفتگی‌های فیزیکی مانند شکستن تنه و شاخه‌ها، ریشه‌کنی درختان و تغییر در ترکیب گونه‌ها، ساختار توده‌های جنگلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل واکنش گونه‌های درختی به خسارت ناشی از برف انجام گرفته است که تاکنون در جنگل‌های هیرکانی کمتر به آن توجه شده است. در این پژوهش، تغییرات در تراکم، توزیع اندازه‌های قطری، رویه زمینی، حجم و میزان آسیب‌پذیری گونه‌های شاخص در برابر بارش‌های سنگین برف ارزیابی شد. یافته‌های این تحقیق می‌تواند به درک بهتر پاسخ توده‌های جنگلی رویشگاه هیرکانی به خسارت برف با توجه به تغییرات اقلیمی و تدوین راهبردهای مدیریتی سازگار با شرایط آینده کمک کند. مواد و روش‌ها: برای ارزیابی خسارات ناشی از برف، سه قطعۀ جنگلی با بیشترین آسیب‌دیدگی در سری شش جنگل لیره‌سرای استان مازندران انتخاب شد. در هر یک از پارسل‌ها ۲۵ قطعه نمونۀ مربع‌شکل به ابعاد ۴۰×۴۰ متر (1600 متر مربع) به روش تصادفی-سیستماتیک برداشت شد. همۀ درختان با قطر برابرسینۀ بیش از 5/7 سانتی‌متر اندازه‌گیری و ثبت شدند. داده‌های حاصل با استفاده از آزمون‌های آماری کای‌دو، تی‌استیودنت و مقایسۀ میانگین دانکن تحلیل شد. به‌منظور مدل‌سازی شدت آسیب‌دیدگی درختان، الگوریتم جنگل تصادفی به‌ کار گرفته شد و عملکرد مدل بر‌اساس شاخص‌های دقت کلی، شاخص کاپا، دقت متوازن و سطح زیر‌منحنی مشخصۀ عملیاتی گیرنده (AUC) Area Under Cureve ارزیابی شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بیشترین آسیب‌دیدگی نسبت به تعداد کل پایه‌های همان گونه مربوط به توسکای ییلاقی Alnus subcordata C.A.Mey. (22 درصد پایه‌ها) بود و پس از آن لیلکی (Gleditsia caspica Desf.) و راش (Fagus orientalis Lipsky) قرار داشتند. از نظر نوع آسیب، شکستگی تنه (53 درصد) و ریشه‌کن (6/33 درصد) شایع‌ترین موارد بودند، درحالی ‌که آسیب‌دیدگی خمیدگی درختان (4/13 درصد) کمترین سهم را داشت. تحلیل داده‌ها حاکی از آن بود که درختان موجود در طبقات قطری 35-20 سانتی‌متر و ارتفاعی 25-20 متر بیشترین آسیب‌پذیری را نشان دادند. این الگو اغلب ناشی از جوان بودن ساختار توده‌ها و تراکم زیاد درختان بود که در پی اجرای شیوه‌های جنگل‌شناسی کلاسیک (قطع یکسره و...) در دهه‌های گذشته شکل گرفته است. مدل جنگل تصادفی با دقت زیادی توانست اهمیت نسبی متغیرها را رتبه‌بندی کند که در آن، ضریب قدکشیدگی درخت و حجم کل درخت به‌عنوان مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر آسیب ناشی از برف شناسایی شدند. نتیجه‌گیری: دستاورد این تحقیق نشان داد که ویژگی‌هایی مورفومتریک درختان مانند ضریب قدکشیدگی و حجم کل درخت نقش تعیین‌کننده‌ای در آسیب‌پذیری گونه‌های جنگلی رویشگاه هیرکانی در برابر بارش‌های سنگین برف دارند. نتایج می‌تواند در مدیریت توده‌های جنگلی و کاهش خسارات برف استفاده شود. نتایج مدل‌سازی خسارت برف با الگوریتم جنگل تصادفی با دقت کلی زیاد تأیید می‌کند که درختان جوان در طبقات کم‌قطر و ارتفاع متوسط به‌دلیل ساختار نامتوازن و تراکم زیاد توده‌های جنگلی ناشی از قطع‌های یکسره گذشته، بیشترین آسیب‌پذیری را دارند. همچنین، توسکای ییلاقی با (22 درصد) پایه‌های آسیب‌دیده، حساس‌ترین گونۀ شناسایی شد که احتمالاً به‌دلیل ویژگی‌های ریخت‌شناسی مانند شاخه‌های شکننده و سیستم ریشه‌ای سطحی آن است. از جنبۀ مدیریتی، یافته‌های این پژوهش بر لزوم تعدیل تراکم توده‌های جوان از طریق دخالت‌های پرورشی (مانند تنک کردن) برای کاهش ضریب لاغری و افزایش پایداری مکانیکی درختان تأکید دارد. همچنین انتخاب گونه‌های کمتر‌آسیب‌پذیر در برنامه‌های احیای جنگل‌های تخریب‌شده می‌تواند راهبردی اساسی برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش خسارت ناشی از برف در آینده باشد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_238052_7bc8336e8d0eb8c755d94f9ab7024ac2.pdf