انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Bioinformatic design and expression validation of cholera toxin B-linker-enterotoxin A-ligand Produced by Populus euramericana (Dode) Guinier طراحی بیوانفورماتیکی و تأیید بیان کلراتوکسین B- لینکر- انتروتوکسین A- لیگاند در گونۀ صنوبر (Populus euramericana (Dode) Guinier) 1 16 250392 10.22034/ijf.2025.489445.2017 FA هانیه شاه قبادی دانش آموختۀ دکتری علوم زیستی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران 0009-0002-6688-8383 وحید اعتماد دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران داود اسماعیلی استاد گروه باکتری‌شناسی پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران انوشیروان شیروانی دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-9953-3779 Journal Article 2024 11 23 Introduction: Due to the increasing drug resistance, there is a critical need to identify novel anticancer agents and develop innovative therapeutic strategies. Many bacteria produce peptides known as toxins, which exhibit antitumor effects on various cancer cell lines. Despite significant advancements in cancer therapy, the limitations associated with conventional anticancer agents have directed research toward natural compounds, particularly enterotoxins. The objective of this study was to design and verify the expression of the Anticancer‑cTxB‑linker‑enTA‑Ligand fusion protein in Populus euramericana, one of the most economically significant tree species. This species is highly valued for its rapid growth, making it a viable candidate for medium- to long-term investment. Materials and Methods: To design the target protein, the sequences of enterotoxin A and cholera toxin B were retrieved from the NCBI genomic database. A linker sequence was inserted between the two enterotoxin sequences to enhance flexibility and maintain structural integrity, and an anticancer sequence was added to the gene to boost antitumor activity. Finally, the recombinant fusion gene was synthesized, and expression and purification processes were conducted. The expression of the target recombinant protein was verified using SDS‑PAGE and Western blot. Results: The results demonstrated that the designed fusion protein possesses a suitable structure and favorable physicochemical stability, showing high resistance under simulated aqueous conditions. Furthermore, the successful transfer of the recombinant vector was confirmed using colony PCR, and the observation of a distinct 238 bp band indicated the presence of the recombinant fusion gene. SDS‑PAGE and Western blot results clearly confirmed the successful expression of the recombinant protein, with a molecular weight of 47 kDa, in poplar leaves. Conclusion: The fusion protein, derived from the combination of enterotoxin A, cholera toxin B, and the anticancer sequence, exhibits significant antitumor properties. Therefore, preclinical evaluations, including animal studies, are currently underway to assess the potential of this compound as a complementary or alternative strategy in cancer therapy. مقدمه: با توجه به افزایش مقاومت دارویی، نیاز به شناسایی داروهای ضدسرطانی جدید و یافتن راهبردهای درمانی نو برای مقابله با آنها افزایش یافته‌ است. بسیاری از باکتری‌ها پپتیدهایی به نام توکسین تولید می‌کنند که دارای اثرهای ضدتوموری بر برخی رده‌های سلول‌های سرطانی هستند. با وجود پیشرفت‌های فراوان در زمینۀ درمان سرطان، محدودیت‌های موجود در روش‌ها و ترکیبات ضدسرطانی متداول، توجه محققان را به ترکیبات ضدسرطانی طبیعی، به‌ویژه انتروتوکسین‌ها، معطوف کرده‌ است. هدف این پژوهش طراحی و تأیید بیان پروتئین فیوژنAnticancer-cTxB-linker-enTA-Ligand در گونۀ صنوبر، یکی از اقتصادی‌ترین درختان جهان است. این گونه به‌دلیل رشد سریع، از ارزش اقتصادی بالایی برخوردار است و برای سرمایه‌گذاری میان‌مدت و بلندمدت استفاده می‌شود. مواد و روش‌ها: به‌منظور طراحی پروتئین مدنظر، ابتدا توالی انتروتوکسین A و کلراتوکسین B از پایگاه دادۀ ژنومی NCBI استخراج شد. سپس یک توالی لینکر، برای افزایش انعطاف‌پذیری و نگهداری ساختار بین دو توالی انتروتوکسین قرار گرفت و یک توالی ضدسرطانی برای افزایش خاصیت ضدتوموری به ژن اضافه شد. در نهایت ژن فیوژن نوترکیب سنتز شد و مراحل بیان و تخلیص انجام گرفت. بیان پروتئین نوترکیب مدنظر با SDS-PAGE و وسترن بلات تأیید شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که پروتئین فیوژن طراحی‌شده از ساختار مناسب و پایداری فیزیکوشیمیایی مطلوبی برخوردار است و در شرایط شبیه‌سازی‌شده آبی مقاومت زیادی از خود نشان می‌دهد. افزون ‌بر این، موفقیت انتقال وکتور نوترکیب با استفاده از کلنی PCR تأیید شد و مشاهدۀ باند واضح ۲۳۸ جفت‌باز، نشان‌دهندۀ حضور ژن فیوژن نوترکیب بود. نتایج SDS-PAGE و وسترن‌بلات نیز به‌وضوح بیان موفقیت‌آمیز پروتئین نوترکیب با وزن مولکولی ۴۷ کیلودالتون را در برگ‌های صنوبر تأیید کردند. نتیجه‌گیری: پروتئین فیوژن حاصل از ترکیب انتروتوکسین A و کلراتوکسین B به‌همراه توالی ضدسرطانی، خواص ضدتوموری چشمگیری دارد. از این‌رو، ارزیابی‌های پیش‌بالینی، شامل آزمون‌های حیوانی، به‌منظور ارزیابی امکان استفاده از این ترکیب به‌عنوان راهکار مکمل یا جایگزین در درمان سرطان در حال انجام است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_250392_81e8e9da3a0d819d93fd65289f07bab4.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Determination of stem form factor of white poplar (Populus alba L.) using a non-destructive sampling in the Chaharmahal and Bakhtiari province of Iran تعیین ضریب شکل تنۀ صنوبر کبوده (Populus alba L.) در استان چهارمحال و بختیاری به‌روش غیرمخرب 17 31 218806 10.22034/ijf.2025.497977.2030 FA رضا اخوان تعیین ضریب شکل تنۀ صنوبر کبوده (Populus alba L.) در استان چهارمحال و بختیاری به‌روش غیرمخرب 0000-0003-3420-7301 فاطمه احمدلو استادیار پژوهش، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران محمود طالبی مربی پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد، ایران Journal Article 2025 01 11 Introduction: Estimating the volume stock of poplar plantations plays an important role in understanding the current status and sustainable management of these resources in order to planning production and improve management decisions for the development of wood farming in the Chaharmahal and Bakhtiari province of Iran. The stem form factor is one of the most important characteristics for determining the exact volume of trees. The aim of this research is to determine the stem real form factor for white poplar (Populus alba L.) and compare it with the natural and artificial form factors. Material and Methods: To conduct this research, initially, the major poplar plantation stands were identified in the province by field surveys. Then, in 10 different stands of poplar plantation with white poplar species, a total of 67 trees were selected using stratified random sampling method based on diameter classes from 10 to 30 cm. After selecting the sample trees, their diameter at breast height, 0.1 height and mid-height and total height, as well as the location of 2-m sections from the stem collar upward, along the stem, were determined and measured using a Leica D810 laser-based device, without tree felling. Then, the real volume of each tree stem was obtained from the sum of the volume of 2- m logs using the Smalian’s formula to be used in calculating various stem form factors. To check for a significant difference between the stem real form factor with the other two form factors (natural and artificial), a paired t-test was used. Results: The results indicated that the real, natural and artificial stem form factors of white poplar in this province were 0.44, 0.47 and 0.39, respectively. Furthermore, the results of the paired t-test showed that there was a significant difference at the 99% confidence level between the form factors of artificial and natural with real. Also, based on the calculated slenderness coefficient, the studied poplar plantations were unstable in all diameter classes. Conclusion: According to the results of this study, it can be concluded that the natural and artificial form factors cannot be used as a substitute for the real form factor for white poplar species in this province. The findings of this research can provide valuable basic information for determining the exact standing and saleable volume of each poplar tree, planning and management decisions in wood farming and related industries development in Chaharmahal and Bakhtiari province. مقدمه: برآورد موجودی حجمی صنوبرکاری‌ها اهمیت زیادی در شناخت وضعیت موجود و مدیریت پایدار این منابع به‌منظور برنامه‌ریزی تولید و بهبود تصمیم‌گیری‌های مدیریتی برای توسعۀ زراعت چوب دارد. ضریب شکل تنه یکی از مهم‌ترین مشخصه‌های تعیین حجم دقیق درختان است. هدف این پژوهش تعیین ضریب شکل واقعی تنه برای گونۀ صنوبر کبوده (Populus alba L.) در استان چهارمحال و بختیاری و مقایسۀ آن با ضریب شکل‌های طبیعی و مصنوعی است. مواد و روش‌ها: برای اجرای این تحقیق، ابتدا با عملیات میدانی، توده‌های عمدۀ صنوبرکاری در استان چهارمحال و بختیاری شناسایی شدند. سپس در 10 تودۀ مختلف صنوبرکاری با گونۀ صنوبر کبوده در مجموع 67 اصله درخت به‌روش نمونه‌برداری طبقه‌ای– تصادفی (Stratified random sampling) براساس طبقات قطری درختان انتخاب شدند. پس از انتخاب درختان نمونه، قطر برابرسینه و ارتفاع کل آنها اندازه‌گیری و از محل بُن تنۀ هر درخت نمونه، محل قطعات دومتری و قطر در 1/0 ارتفاع و میانه ارتفاع درخت با استفاده از دستگاه لیزری لایکا مدل D810 مشخص و سپس قطر آن ارتفاع با استفاده از همین دستگاه به‌صورت سرپا و بدون قطع درخت اندازه‌گیری شد. در مرحلۀ بعد، حجم کل واقعی تنۀ هر درخت از مجموع حجم بینه‌های 2 متری با استفاده از رابطۀ اسمالیان به‌دست آمد تا در محاسبۀ انواع ضریب شکل تنه استفاده شود. برای بررسی وجود تفاوت معنی‌دار بین ضریب شکل واقعی تنه با دو ضریب شکل دیگر (طبیعی و مصنوعی) از آزمون t جفتی استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که ضریب شکل‌های واقعی، طبیعی و مصنوعی تنۀ صنوبر کبوده در این استان به‌ترتیب 44/0، 47/0 و 39/0 است. همچنین نتایج آزمون t جفتی نشان داد که تفاوت معنی‌داری در سطح اطمینان 99 درصد بین ضریب شکل‌های مصنوعی و طبیعی با واقعی وجود دارد. براساس ضریب قدکشیدگی محاسبه‌شده، صنوبرکاری‌های بررسی‌شده در همۀ طبقات قطری حالت ناپایدار داشتند. نتیجه‌گیری: از یافته‌های این پژوهش می‌توان نتیجه‌گیری کرد که ضریب شکل‌های طبیعی و مصنوعی نمی‌توانند جایگزین ضریب شکل واقعی برای گونۀ صنوبرکبوده در این استان باشند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند اطلاعات مبنایی باارزشی برای استفاده در تعیین حجم دقیق سرپا و قابل فروش هر پایه صنوبر، برنامه‌ریزی‌ها و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در زمینۀ توسعه زراعت چوب و توسعۀ صنایع مرتبط در استان چهارمحال و بختیاری باشد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_218806_f0b7d142723e2737fad2dcc0a407651e.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Does drought stress have an effect on the distribution of Caucasian alder (Alnus subcordata C.A.Mey.) in Hyrcanian forests? آیا تنش خشکی تأثیری بر پراکنش گونۀ توسکا ییلاقی (Alnus subcordata C.A.Mey.) در جنگل‌های هیرکانی دارد؟ 33 53 224723 10.22034/ijf.2025.487916.2015 FA خدیجه اصغری دانشجوی دکتری جنگل‌شناسی و اکولوژی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری 0009-0006-0670-9370 حامد اسدی استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری 0000-0002-5458-8917 حمید جلیلوند استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری 0000-0003-0016-4104 سید محمد حجتی استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری. پژوهشگر میهمان، گروه جنگلشناسی و بوم‌شناسی جنگل‌های مناطق معتدله، دانشگاه گوتینگن، گوتینگن، آلمان. 0000-0001-7518-4391 محیا تفضلی استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری 0000-0003-4790-1706 Journal Article 2024 11 09 Introduction: Due to the extensive climate changes and the increase in the frequency of drought stress, the Hyrcanian forests are facing serious threats that challenge the growth and dynamics of native species of these unique ecosystems. Caucasian alder (Alnus subcordata C.A.Mey.), as one of the key species in afforestation and rehabilitation of degraded lands, is particularly affected by these climate changes due to its environmental characteristics and strong need for water resources. Since this species plays an important role in nitrogen fixation and maintaining the stability of Hyrcanian forests, it is necessary to study the effect of drought stress on its presence and distribution, both in terms of biodiversity protection and forestry management. Based the literature review, no research has examined this topic. Therefore, this study aimed to investigate the impact of drought stress on the distribution of alder species in the entire area of Hyrcanian forests. Material and Methods: This research was carried out in the entire area covered by Hyrcanian forests. For this purpose, the inventory database of Hyrcanian forests including elevation, slope and aspect, diameter and species type and height of 2700 sample plots were used. Meteorological data, including annual precipitation and mean annual temperature, were obtained from the POWER project. To calculate the drought stress, the medfate software package was used in R software. In this research, environmental variables including annual rainfall, mean annual temperature, distance from the valley, topographic location index, topographic curvature, topographic humidity index and drought stress were used. Caucasian alder distribution in Hyrcanian forests was predicted using three models including random forest (RF), support vector machine (SVM) and generalized linear model (GLM). Modeling algorithms and relative importance of variables were implemented and calculated in the caret package in R software. The cross-validation technique was used to evaluate the performance of the models. Then, the area under the curve (AUC) statistic was used to evaluate the performance of each model. Results: The value of the area AUC for the RF model (0.73) was higher than SVM (0.67) and GLM (0.65) models. Elevation and drought stress were respectively the most important factors for predicting the presence of Caucasian alder using the RF model. Based on the results of SVM and GLM, annual rainfall was the most important factors in predicting the presence of Caucasian alder. Further, the results of investigating the response of Caucasian alder to the elevation and radiation using the RF model showed that the probability of Caucasian alder presence increases with the increase of both variables. While the probability of the presence of alder decreases with the increase of drought stress. The presence probability maps showed that Caucasian alder has a higher probability of presence in the western and central parts of the Hyrcanian forests, while the probability of its presence in the eastern parts of the Hyrcanian forests is very low. Conclusion: The results of the present study showed that drought stress is one of the most important factors limiting the distribution of Caucasian alder in Hyrcanian forests as this species is one of the hygrophile species in the Hyrcanian forests. The decrease in rainfall and increase in temperature due to climate change will increase the drought stress in the region and will directly limit the growth and regeneration of alder. In general, it is suggested to avoid afforestation with Caucasian alder in areas that are vulnerable to drought stress, and instead use species more resistant to low water conditions to preserve the structure and function of forest ecosystems in the best way. مقدمه: با توجه به تغییرات اقلیمی و افزایش خشکی، جنگل هیرکانی با تهدیدهایی جدی روبه‌رو است که رشد و پویایی گونه‌های بومی این بوم‌سازگان منحصربه‌فرد را با چالش مواجه می‌سازد. گونۀ توسکا ییلاقی (Alnus subcordata C.A.Mey.)، یکی از گونه‌های مهم در جنگلکاری و احیای اراضی مخروبه است که به‌دلیل ویژگی‌های زیست‌محیطی و نیاز شدید به منابع آبی، به‌طور ویژه‌ تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار دارد. به‌دلیل اهمیت این گونۀ پیشاهنگ رطوبت‌پسند در تثبیت نیتروژن و حفظ پایداری جنگل‌های هیرکانی، بررسی تأثیر تنش خشکی بر حضور و پراکنش آن، از نظر حفاظت تنوع ‌زیستی و مدیریت جنگلکاری ضرورت دارد. بر اساس بررسی منابع موجود، تا کنون پژوهشی در این زمینه انجام نگرفته است. بنابراین هدف پژوهش حاضر، بررسی اثر تنش خشکی بر پراکنش گونۀ توسکا ییلاقی در کل سطح جنگل هیرکانی است. مواد و روش‌ها: این پژوهش در کل سطح زیر پوشش جنگل‌های هیرکانی انجام گرفت. برای این منظور از پایگاه داده‌های آماربرداری جنگل‌های شمال کشور شامل اطلاعات ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت، قطر و نوع گونه و ارتفاع درختان موجود برای 2700 قطعه نمونه استفاده شد. داده‌های هواشناسی شامل مقدار بارش و دما از پروژۀ POWER مربوط به سازمان ملی هوانوردی و فضایی ایالات متحدۀ آمریکا (NASA Power) تهیه شد. به‌منظور محاسبۀ ضریب خشکی از بستۀ نرم‌افزاری Medfate در نرم‌افزار R استفاده شد. در این پژوهش، افزون‌بر اطلاعات داده‌های آماربرداری، بقیۀ متغیرهای محیطی شامل میانگین بارندگی سالانه، میانگین دمای سالانه، فاصله از دره، شاخص موقعیت توپوگرافی، انحنای توپوگرافی، شاخص رطوبت توپوگرافی و تنش خشکی برای هر قطعه ‌نمونه تهیه شده و برای مدل‌سازی رویشگاه مناسب توسکا ییلاقی استفاده شد. پراکنش توسکا ییلاقی در جنگل هیرکانی با استفاده از سه مدل جنگل تصادفی، ماشین بردار پشتیبان و مدل خطی تعمیم‌یافته پیش‌بینی شد. الگوریتم‌های مدل‌سازی و اهمیت نسبی متغیرها در بستۀ caret در نرم‌افزار R پیاده‌سازی و محاسبه شدند. برای ارزیابی عملکرد مدل‌ها از روش اعتبارسنجی متقابل استفاده شد. سپس از آمارۀ سطح زیر منحنی برای ارزیابی عملکرد هر مدل استفاده شد. یافته‌ها: مقدار سطح زیر منحنی برای مدل جنگل تصادفی (73/0) بیشتر از مدل‌های ماشین بردار پشتیبان (67/0) و مدل خطی تعمیم‌یافته (65/0) بود. ارتفاع از سطح دریا و تنش خشکی به‌ترتیب مهم‌ترین عوامل برای پیش‌بینی حضور گونۀ توسکا ییلاقی با استفاده از مدل جنگل تصادفی بودند. همچنین بر اساس نتایج مدل‌های ماشین بردار پشتیبان و مدل خطی تعمیم‌یافته، متغیر بارش مهم‌ترین عامل در پیش‌بینی حضور گونۀ توسکا ییلاقی شناسایی شد. نتایج بررسی واکنش گونۀ توسکا ییلاقی نسبت به متغیر ارتفاع از سطح دریا و شاخص تابش خورشیدی با استفاده از مدل جنگل تصادفی نشان داد که با افزایش هر دو متغیر احتمال حضور توسکا ییلاقی افزایش می‌یابد، درحالی ‌که با افزایش مقدار تنش خشکی، احتمال حضور گونۀ توسکا ییلاقی کاهش می‌یابد. نقشه‌های پهنه‌بندی احتمال حضور توسکا ییلاقی نشان داد که این گونه حضور بیشتری در مناطق غربی و مرکزی جنگل هیرکانی دارد، درحالی‌ که در بخش‌های شرقی جنگل هیرکانی احتمال حضور بسیار کمتر بود. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که تنش خشکی از مهم‌ترین عوامل محدودکنندۀ پراکنش گونۀ توسکا ییلاقی در جنگل‌های هیرکانی است؛ زیرا این گونه از جمله گونه‌های رطوبت‌پسند جنگل هیرکانی است. کاهش بارندگی و افزایش دما به‌دلیل تغییر اقلیم، تنش خشکی را در منطقه افزایش خواهد داد و به‌طور مستقیم سبب محدود شدن رشد و تکثیر توسکا ییلاقی خواهد شد. به‌طور کلی، پیشنهاد می‌شود که از جنگلکاری با گونۀ توسکا ییلاقی در مناطقی که به‌واسطۀ تنش خشکی آسیب‌پذیرند خودداری شود و به‌جای آن گونه‌های مقاوم‌تر به شرایط کم‌آبی استفاده شوند تا ساختار و عملکرد بوم‌سامانه‌های جنگل بهتر حفظ شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_224723_5f2ae54c6d6e1bf8352d56b638450d9f.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Drivers affecting local community participation in mangrove social forestry projects (Case study: Qeshm Island) پیشران‌های مؤثر بر مشارکت جوامع محلی در طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو (مورد مطالعه: جزیرۀ قشم) 55 70 240658 10.22034/ijf.2025.504059.2040 FA مریم مصلحی دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع‌ طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع ‌طبیعی هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران 0000-0003-2065-5234 فرزاد احمدی کارشناس بخش تحقیقات منابع‌ طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع ‌طبیعی هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران عبدالحمید حاجبی دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع‌ طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع ‌طبیعی هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران Journal Article 2025 01 15 Introduction: Setting the wheels of sustainable development in environmental areas, including mangrove forests, in motion requires social-based management. The aim of this study is to investigate the drivers affecting the participation of local communities in the mangrove social forestry project. Materials and Methods: The scope of this study is the three villages of Soheili, Tabl, and Haftrangou on Qeshm Island. The statistical population includes fishing, tourism, and dock workers, of whom 211 people were randomly selected as a sample. The questionnaire was the measurement tool of this study. The questions were a five-point Likert scale from very low (1) to very high (5). The validity of the questionnaire was confirmed by university professors and a technical expert from the Hormozgan General Directorate of Natural Resources. Cronbach's alpha values were calculated to estimate the reliability of the questionnaire for "willingness to participate", "economic factors", "social", "environmental", "environmental knowledge" and "perceived environmental value" as 0.92, 0.90, 0.86, 0.92, 0.85 and 0.89, respectively. SPSS version 25 software was used to analyze the research data. Mean and standard deviation were used in the descriptive statistics section. Stepwise regression was used to examine the determinants of willingness to participate in the mangrove social forestry projects. Then, a causal path analysis model was used to explore the direct and indirect effects of independent variables on the dependent variable. Results: Participants reported a mean score of willingness to participate related to the mangrove social forestry projects of 3.18 (standard deviation = 1.067). Also, the results showed that the economic factor was the strongest predictor of the community's willingness to participate in the mangrove community forestry project (β = 0.444, p < 0.000). Perceived environmental value was the second factor for predicting the willingness to participate (β = 0.388, p < 0.000) and social factors were the third predictor for the dependent variable (β = 0.381, p < 0.000). According to the causal model of the research, the highest direct effect on the willingness to participate was related to the "economic" index, and the highest indirect effect and the highest total effect were related to the "perceived environmental value" index. Discussion: Among the variables studied, the economic index was the strongest predictor of participation and had the highest direct effect on the willingness to participate in the mangrove community forestry projects. Due to the expectations of local communities regarding the economic impact of these projects on their livelihoods and the effectiveness of mangrove social forestry projects, planners and decision-makers should pay more attention to the economic dimension of the project. Therefore, with coherent planning and continuous monitoring of the implementation of the mangrove social forestry projects, it is possible to provide a platform for improving the economic situation and, as a result, a desire for greater participation of local communities. Conclusion: According to the results of the research, mangrove social forestry, with its emphasis on sociality, takes on its true meaning when local people actively take steps towards sustainable development. Achieving sustainable development is possible by moving through the economic channel and focusing on the economy of the projects. مقدمه: به حرکت درآوردن چرخ‌های توسعۀ پایدار در عرصه‌های محیط ‌زیستی از جمله جنگل‌های مانگرو نیازمند مدیریت اجتماع‌محور است. هدف این پژوهش، بررسی پیشران‌های مؤثر بر مشارکت جوامع محلی در طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو است. مواد و روش: محدودۀ این تحقیق، سه روستای سهیلی، طبل و هفت‌رنگو در جزیرۀ قشم است. جامعۀ آماری شامل مشاغل صیادی، گردشگری و کار در اسکله بود که 211 نفر از آنها به‌صورت تصادفی به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. پرسشنامه، ابزار سنجش تحقیق حاضر بود. پرسش‌ها به‌صورت طیف پنج‌گزینه‌ای لیکرت از خیلی ‌کم (1) تا خیلی ‌زیاد (5) بودند. روایی پرسشنامه بر اساس دیدگاه استادان دانشگاه و کارشناس فنی ادارۀ کل منابع ‌طبیعی هرمزگان تأیید شد. مقدار آلفای کرونباخ به‌منظور برآورد پایایی پرسشنامه برای «تمایل به مشارکت»، «عوامل اقتصادی»، «اجتماعی»، «زیست‌محیطی»، «دانش زیست‌محیطی» و «ارزش زیست‌محیطی درک‌شده» به‌ترتیب 92/0، 90/0، 86/0، 92/0، 85/0 و 89/0 محاسبه شد. برای تحلیل داده‌های پژوهش از نرم‌افزار SPSS نسخه 25 استفاده شد. در بخش آمار توصیفی از میانگین و انحراف معیار استفاده شد. برای بررسی عوامل تعیین‌کننده تمایل به مشارکت در طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو از رگرسیون گام به گام بهره گرفته شد. برای بررسی اثرهای مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته از مدل علّی تحلیل ‌مسیر استفاده شد. یافته‌ها: شرکت‌کنندگان میانگین امتیاز تمایل به مشارکت مرتبط با طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو را 18/3 (انحراف معیار= 067/1) گزارش کردند. همچنین نتایج نشان داد که عامل اقتصادی، قوی‌ترین پیش‌بینی‌کنندۀ تمایل به مشارکت جامعه در طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو بود (000/0p= و 444/0β = ). ارزش زیست‌محیطی درک‌شده، دومین عامل برای پیش‌بینی تمایل به مشارکت (000/0p= و 388/0β = ) و عوامل اجتماعی سومین عامل پیش‌بینی‌کننده برای متغیر وابسته بود (000/0p= و 381/0β = ). بر طبق مدل علّی تحقیق، بیشترین اثر مستقیم بر تمایل به مشارکت مربوط به شاخص «اقتصادی» و بیشترین اثر غیرمستقیم و بیشترین اثر کل مربوط به شاخص «ارزش زیست‌محیطی درک‌شده» بود. بحث: در بین متغیرهای تحت بررسی، شاخص اقتصادی قوی‌ترین پیش‌بینی‌کنندۀ مشارکت بود و بیشترین اثر مستقیم را هم بر تمایل به مشارکت افراد در طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو داشت. به‌دلیل انتظارات جوامع محلی از تأثیرگذاری اقتصادی این طرح‌ها بر معیشت آنها و به‌منظور کارآمدی طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو باید بُعد اقتصادی طرح بیشتر مورد توجه برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیرنده‌ها قرار بگیرد. بنابراین با برنامه‌ریزی منسجم و نظارت مستمر بر اجرای طرح جنگلداری اجتماعی مانگرو می‌توان بستر را برای بهبود وضعیت اقتصادی و در نتیجۀ آن تمایل به مشارکت بیشتر جوامع محلی فراهم کرد. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش، جنگلداری اجتماعی مانگرو با تأکید بر اجتماعی بودن آن زمانی مفهوم واقعی خود را یدک می‌کشد که افراد محلی به‌طور فعالانه و در راستای توسعۀ پایدار گام بردارند. دستیابی به توسعۀ پایدار با حرکت در کانال اقتصادی و اقتصادمحور کردن طرح‌ها امکان‌پذیر است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_240658_021c70ba5aa3766e67b3bb98e65f8c83.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Spatial modeling of forest road pass ability with an Eco- tourism approach using multi-criteria decision-making methods in Kheyrud Forest, Nowshahr مدل‌سازی مکانی قابلیت عبور جاده‌های جنگلی با رویکرد طبیعت‌گردی با بهره‌گیری از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره در جنگل خیرود نوشهر 71 85 250452 10.22034/ijf.2026.545099.2067 FA روح الله کوکبی اصل دانش‌آموختۀ دکتری عمران و بهره‌برداری جنگل، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران سید عطااله حسینی استاد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران 0000-0002-5322-2905 افشین دانه کار استاد گروه محیط زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران 0000-0003-0641-9286 حسن خسروی استاد گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران Journal Article 2025 09 04 Introduction: The increasing demand for participation in forest-based tourism activities has made it necessary to understand the factors affecting the choice of these destinations. The road network and its appropriate design are of fundamental importance for tourism and ecotourism, because only in this way safe, convenient, and efficient access to natural and cultural attractions can be provided. This research was conducted with the aim of designing a forest road network with an ecotourism approach in the Kheyrud Forest, Noshahr. Materials and Methods: In this study, according to the design criteria of a tourism-based road designing, first, the important 11 criteria including slope, erosion, geology, distance from the river, distance from the spring, distance from the fault, percentage of tree cover, slope direction, distance from the road, height and distance from the settlement were selected using the Delphi method. Then, using the Analytical Network Process (ANP), weight was assigned to each of the selected criteria. Finally, using the fuzzy overlap operation in ARC GIS software, a map of the areas susceptible to creating forest roads with a view to nature tourism was calculated and drawn. Results: According to the results obtained, the three criteria of slope, erosion and geology have the highest weight in the designing of forest roads with an ecotourism perspective. The slope of the land plays a decisive role in the selection of forest road routes, because it affects construction costs, ecological sustainability and infrastructure safety. The results of the fuzzy layer overlap showed that 26.5% of the area has high pass ability and 14% has very high potential for the construction of ecotourism roads, while 12.2% of the area was considered unsuitable for road construction due to a slope above 60% and environmental sensitivity. Conclusion: Based on the sensitivity maps, the results showed that the slope, erosion, and geology criteria had the greatest impact on determining the optimal route for nature tourism, and the distance from the settlement criterion was not very important and was eliminated. The results also showed that the capabilities of GIS and multi-criteria decision-making methods can be a suitable solution for determining areas with suitable pass ability. مقدمه: افزایش تقاضا برای حضور در فعالیت‌های گردشگری مبتنی بر مناطق جنگلی، شناخت عوامل مؤثر بر انتخاب این مقصدها را ضروری ساخته است. شبکۀ جاده و طراحی متناسب آن برای گردشگری و طبیعت‌گردی اهمیت بنیادین دارد، زیرا تنها از این طریق است که دسترسی ایمن، راحت و کارآمد به جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی فراهم می‌شود. این پژوهش با هدف طراحی شبکۀ جاده‌های جنگلی و جاده‌های موجود با رویکرد طبیعت‌گردی در جنگل خیرود نوشهر انجام شد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش با توجه به معیارهای طراحی مسیر جاده مبتنی بر گردشگری، ابتدا با روش دلفی معیارهای مهم 11 شاخص شیب، فرسایش، زمین‌شناسی، فاصله از رودخانه، فاصله از چشمه، فاصله از گسل، درصد پوشش درختی، جهت شیب، فاصله از جاده، ارتفاع و فاصله از آبادی انتخاب شد. سپس با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‌ای‌(ANP)، به هر یک از معیارهای انتخابی وزن داده شد. در نهایت با استفاده از عملیات همپوشانی فازی در نرم‌افزار ARC GIS نقشۀ نواحی مستعد برای ایجاد جاده‌های جنگلی با دیدگاه طبیعت‌گردی محاسبه و ترسیم شد. یافته‌ها: با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، سه معیار شیب، فرسایش و زمین‌شناسی بیشترین وزن را در طراحی جاده‌های جنگلی با دیدگاه طبیعت‌گردی دارند. شیب زمین نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب مسیر جاده‌های جنگلی دارد، زیرا بر هزینه‌های ساخت، پایداری اکولوژیکی و ایمنی زیرساخت تأثیر می‌گذارد. معیارهای فاصله از رودخانه، چشمه و گسل از اهمیت نسبی متوسط و جهت شیب، فاصله از جاده و ارتفاع از اهمیت کمتری برخوردارند. نتایج همپوشانی فازی لایه‌ها نشان داد که 5/26 درصد از منطقه دارای قابلیت عبور زیاد و ۱۴ درصد دارای قابلیت خیلی زیاد برای احداث جاده‌های اکوتوریستی است، درحالی که 2/12 درصد از مساحت به‌دلیل شیب بیشتر از 60 درصد و حساسیت محیط زیستی برای جاده‌سازی نامناسب تشخیص داده شد. نتیجه‌گیری: بر اساس نقشه‌های حساسیت‌پذیری نتایج نشان داد که معیارهای شیب، فرسایش و زمین‌شناسی بیشترین تأثیر را در تعیین مسیر بهینه برای طبیعت‌گردی دارند و معیار فاصله از آبادی از اهمیت چندانی برخوردار نیست و حذف شد. همچنین نتایج نشان داد که قابلیت سامانۀ اطلاعات جغرافیایی و روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره می‌تواند راه حلی مناسب برای تعیین نواحی با قابلیت عبور مناسب بر اساس کاربرد جنگل‌ها با هدف نوآوری برای طبیعت‌گردی به‌صورت پایدار مورد توجه باشد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_250452_93845cf6e966205df77d2ed682cc8bcb.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Changes in Microbial and Biological Soil Fertility under Waste Accumulation in the Hyrcanian Forests تغییر شاخص‌های میکروبی و حاصلخیزی زیستی خاک تحت تأثیر انباشت زباله در جنگل‌های هیرکانی 87 110 250510 10.22034/ijf.2026.532142.2055 FA یحیی کوچ دانشیار گروه مرتعداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، ایران. کتایون حق وردی استادیار گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. اعظم نورایی دکتری علوم و مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران. سمانه حاجی میرزا آقایی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری مجتبی امیری دانشیار گروه محیط زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0003-4920-3602 سعید شعبانی استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران. 0000-0002-9735-9516 مهرداد زرافشار دانشیار گروه جنگلداری و تکنولوژی چوب، دانشکدۀ تکنولوژی، دانشگاه لینه، وکخو، سوئد. Journal Article 2025 07 09 Introduction: Landfilling, also known as open dumping, is among the most commonly employed methods for managing municipal solid waste globally. Currently, numerous active landfill sites in developing nations are deficient in proper leachate collection systems and sufficient treatment facilities, leading to significant environmental harm, especially in the Hyrcanian forests. Nevertheless, there has been no comparative research published regarding microbial indices and soil biological fertility between natural forest stands and landfill sites in Iran. Consequently, this study was undertaken to address this deficiency, concentrating on four cities (Behshahr, Shirgah, Noor, and Chalous), examining both adjacent forests stands (uncontaminated) and landfill sites. Materials and Methods: In this research, soil samples were taken from four waste accumulation locations across various cities. At each location, 20 soil samples were gathered during the growing season from two depths: 0–10 cm and 10–20 cm. Additionally, control samples were obtained from nearby, uncontaminated forest areas to compare with the contaminated sites. All samples underwent chemical and biological analyses after being transported to the laboratory. To evaluate biological fertility, the soil biological fertility index was utilized as a standard measure. This index is determined based on factors such as soil organic matter, basal respiration, microbial biomass carbon, metabolic coefficient, and mineralization rate. Results: Across all cities, soil microbial and enzymatic indices were significantly lower in landfill sites compared to the adjacent forest stands (P < 0.01). The results further revealed that the highest and lowest activities of urease, acid phosphatase, arylsulfatase, and invertase at both depths were observed in Chalous and Behshahr, respectively (P < 0.01). In addition, the assessment of the soil biological fertility index indicated that all four cities fell within the pre-stress (alarm) condition, with the lowest score (9) recorded in Behshahr. Conclusion: The findings of this research demonstrated that waste accumulation in the Hyrcanian forests leads to a significant reduction in soil microbial indices, enzymatic activities, and biological fertility compared to uncontaminated forest soils. These changes represent a serious threat to the sustainability of forest ecosystem functions. Therefore, the results of this study can be directly applied in the sustainable management of the Hyrcanian forests. It is recommended that management actions such as preventing unregulated waste disposal, continuous monitoring of soil quality, and designing bioremediation programs in contaminated areas be considered as top priorities by natural resource and environmental managers. مقدمه: لندفیل یا انباشت باز زباله از پرکاربردترین روش‌های مدیریت زبالۀ جامد شهری در سراسر جهان محسوب می‌شود. در حال حاضر بسیاری از مکان‌های انباشت زبالۀ فعال در کشورهای در حال توسعه فاقد سیستم جمع‌آوری شیرابه و امکانات تصفیه مناسب هستند که سبب آسیب جدی به محیط زیست به‌ویژه در جنگل‌های هیرکانی شده است. با این‌حال تا کنون پژوهشی در خصوص مقایسۀ شاخص‌های میکروبی و حاصلخیزی زیستی خاک در رویشگاه‌های طبیعی جنگلی در مکان‌های مختلف انباشت زباله در کشور گزارش نشده است. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلأ، در چهار شهر بهشهر، شیرگاه، نور و چالوس، هم در توده‌های جنگلی مجاور (فاقد آلودگی) و هم در مکان‌های انباشت زباله انجام گرفت. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، نمونه‌برداری خاک از چهار مکان انباشت زباله در شهرهای مختلف انجام گرفت. در هر مکان، ۲۰ نمونه خاک در فصل رویش از دو عمق ۰ تا ۱۰ و ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متری برداشت شد. همچنین نمونه‌های شاهد نیز از توده‌های جنگلی مجاور و عاری از آلودگی به‌منظور مقایسه با مناطق آلوده برداشت شدند. همۀ نمونه‌ها پس از انتقال به آزمایشگاه، تحت آزمون‌های شیمیایی و زیستی قرار گرفتند. به‌منظور ارزیابی حاصلخیزی زیستی نیز از شاخص حاصلخیزی زیستی خاک1 به‌عنوان یک معیار استاندارد استفاده شد. این شاخص بر اساس مادۀ آلی خاک، تنفس پایه، کربن زی‌تودۀ میکروبی کربن، ضریب متابولیک و نرخ معدنی‌ شدن محاسبه می‌شود. یافته‌ها: در همۀ شهرهای بررسی‌شده، شاخص‌های آنزیمی و میکروبی خاک در مکان‌های انباشت زباله به‌طور معنی‌داری نسبت به تودۀ جنگلی مجاور کاهش یافته و این اختلاف در همۀ شهرها معنی‌دار بوده است (01/0>P). همچنین نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین فعالیت آنزیم‌های اوره‌آز، اسید فسفاتاز، آریل‌سولفاتاز و اینورتاز در هر دو عمق به‌ترتیب مربوط به شهرهای چالوس و بهشهر بوده است (01/0>P). افزون‌بر این، نتایج بررسی شاخص حاصلخیزی خاک در مکان‌های انباشت زباله نشان داد که هر چهار شهر در شرایط پیش از استرس و هشدار هستند و کمترین امتیاز (9) به لحاظ شاخص حاصلخیزی زیستی خاک مربوط به بهشهر بود. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که انباشت زباله در جنگل‌های هیرکانی سبب کاهش معنی‌دار شاخص‌های میکروبی و فعالیت آنزیمی خاک و همچنین افت حاصلخیزی زیستی در مقایسه با تودۀ جنگلی همجوار شده است. این تغییرات بیانگر تهدید جدی برای پایداری عملکرد اکوسیستم‌های جنگلی است. بنابراین از یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان به‌طور مستقیم در مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی استفاده کرد. توصیه می‌شود اقدامات مدیریتی نظیر جلوگیری از انباشت غیراصولی زباله، پایش مستمر کیفیت خاک و طراحی برنامه‌های ترمیم زیستی در مناطق آلوده به‌عنوان اولویت اجرایی در دستور کار مدیران منابع طبیعی و محیط زیست قرار گیرد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_250510_0b21becbd384befe65ad8c1849d4caf2.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Structural Adaptations of Prunus argentea (Lam.) Rehder) to Browsing in the Semi-Arid Zagros Forests: Evidence from Anatomical Alterations in the Leaf Stomata and Trichomes سازگاری‌های ساختاری بادام کوهی (Prunus argentea (Lam.) Rehder) در پاسخ به چرای دام در جنگل‌های نیمه‌خشک زاگرس: شواهدی از تغییرات ریزساختاری روزنه و کرک برگ 111 128 243931 10.22034/ijf.2026.547734.2073 FA لیلا محمودی دانشجوی کارشناسی ارشد علوم زیستی جنگل، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران فروغ سهیلی دانشجوی دکتری علوم زیستی جنگل، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران حمیدرضا ناجی دانشیار، گروه علوم جنگل، دانشگاه ایلام، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، ایلام، ایران 0000-0002-5493-6109 Journal Article 2025 09 21 Introduction: The forests of western Iran are among the natural ecosystems whose regeneration has been severely disrupted by anthropogenic and natural factors. Among these, livestock browsing is one of the most significant drivers of vegetation degradation and morphological alterations in plant species. This biotic stress can impair plant competitive ability by damaging photosynthetic organs, reducing growth, and altering leaf structure. This study was conducted to investigate the effects of livestock grazing on the anatomical traits of leaf stomata and trichomes in Prunus argentea (Lam.) Rehder, a shrub species native to the region. Given the limited experimental and laboratory-based studies on the micro-morphological responses of this species to environmental stressors, the present study aims to elucidate how browsing induces changes in leaf microstructure, thereby triggering distinct adaptive responses that may reflect divergent survival strategies under browsing pressure. Furthermore, the study identifies which leaf traits exhibit the highest degree of plasticity in response to the stress. The findings may contribute to improved forest management and conservation of valuable tree species that are also important forage resources. Materials and Methods: In each of two study sites near Ilam City (Darreh-ye Arghavan and Choghasabz), three individual Prunus argentea shrubs exposed to continuous livestock browsing were randomly selected (six shrubs in total). For each selected shrub, leaf samples were collected from both lower branches (accessible to browsing animals) and upper branches (out of reach of browsers). Sampling was conducted along the dominant slope direction at each site. Overall, six samples per site (three shrubs × two vertical canopy positions) were collected. From each shrub, 10 leaves were randomly collected from lower (browsed-accessible) and 10 from upper (non- browsed) branches. To enhance observation of stomata and trichomes, photosynthetic pigments were removed from the abaxial leaf surface. Following staining and preparation of microscopic sections, 11 anatomical traits related to stomata, trichomes, and vein density were measured using a digital camera equipped with image analysis software. All measurements were repeated to ensure high repetition and accuracy. Results: The results indicated that livestock browsing significantly altered most leaf anatomical traits. Specifically, the mean length and width of stomata, stomatal pore length, stomatal density, and stomatal pore index were significantly reduced under browsing pressure. In contrast, trichome dimensions, including length, width, and density, showed a significant increase in browsing conditions. Principal component analysis (PCA) revealed that traits such as stomatal density and stomatal pore index contributed most to the separation of non- browsed samples, whereas vein density and trichome width were more influential in distinguishing browsed samples. Furthermore, leaf trichome traits exhibited higher phenotypic plasticity compared to stomatal traits in Prunus argentea. Conclusion: Overall, livestock browsing exerted significant effects on all anatomical traits of stomata and leaf trichomes, leading to notable changes in both the size and density of these structures. The high plasticity observed in trichome-related traits suggests a strong adaptive capacity of Prunus argentea in response to browsing-induced stress and altered environmental conditions. Therefore, anatomical modifications in leaves likely impact plant performance and physiological efficiency, potentially reducing overall productivity. مقدمه: جنگل‌های غرب ایران از جمله اکوسیستم‌های طبیعی هستند که تجدید حیاتشان بر اثر دخالت عوامل غیرطبیعی و انسانی دچار اختلال شده است. چرای دام از مهم‌ترین عوامل تخریب پوشش گیاهی و تغییر ویژگی‌های ریخت‌شناسی گیاهان به شمار می‌رود. این تنش زیستی می‌تواند از طریق آسیب به اندام‌های فتوسنتزی، کاهش رشد و تغییر ساختار برگ، توان رقابتی گیاه را تحت تأثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف بررسی اثر چرای دام بر صفات آناتومیکی روزنه و کرک برگ گونۀ درختچه‌ای بادام کوهی (Prunus argentea (Lam.) Rehder)انجام گرفت. با توجه به کمبود اطلاعات و بررسی‌های آزمایشگاهی دربارۀ ویژگی‌های ریزساختاری برگ گونۀ مدنظر به شرایط محیطی، نتایج پژوهش حاضر نشان داد که چرای دام با تغییر ساختار میکروسکوپی برگ، الگوهای متفاوتی از پاسخ‌های تطبیقی را ایجاد می‌کند که می‌تواند بازتابی از راهبردهای متفاوت این گونه در مواجهه با تنش باشد. همچنین می‌توان پی برد که کدام ویژگی برگ تغییرپذیری بیشتری در اثر تأثیر تنش چرا خواهد داشت. از نتایج این پژوهش می‌توان در مدیریت بهتر جنگل‌ها و حفظ درختان دارای ارزش غذایی زیاد بهره گرفت. مواد و روش‌ها: در هر یک از دو منطقۀ بررسی‌شده در اطراف شهر ایلام (درۀ ارغوان و چغاسبز) از گونۀ درختی بادام کوهی که در معرض چرای مداوم دام در طی سال قرار داشتند، سه پایه به‌صورت تصادفی (در مجموع شش پایه) انتخاب شد. نمونه‌برداری از برگ‌ها در هر پایه در جهت شیب غالب منطقه صورت گرفت. به‌طور کلی، از هر گونه و در هر منطقه، شش نمونه (سه پایه × دو سطح ارتفاعی شاخه) جمع‌آوری شد. از هر نمونه درخت، ۱۰ برگ از شاخه‌های پایینی (در معرض چرای دام) و ۱۰ برگ از شاخه‌های بالایی (خارج از دسترس دام) به‌صورت تصادفی جمع‌آوری شد. برای مشاهدۀ بهتر روزنه‌ها و کرک‌ها، رنگدانه‌های فتوسنتزی از سطح زیرین برگ‌ها حذف شدند و در نهایت بعد از رنگ‌آمیزی و تهیۀ مقاطع میکروسکوپی، با استفاده از دوربین مجهز به نرم‌افزار، 11 ویژگی آناتومیکی مربوط به روزنه، کرک و تراکم رگبرگ اندازه‌گیری شد. این اندازه‌گیری‌ها برای صحت‌سنجی و اطمینان از دقت با تکرار زیاد انجام گرفت. نتایج: چرای دام تغییرات معنی‌داری در اغلب ویژگی‌ها برگ ایجاد کرد، به‌طوری که میانگین طول و عرض روزنه، طول منفذ روزنه، تراکم روزنه، شاخص منفذ روزنه در شرایط چراشده به‌طور معنی‌داری کاسته شد، اما ابعاد کرک (طول، عرض و تراکم) در شرایط چراشده افزایش زیادی نشان داد. تحلیل مؤلفه‌های اصلی نشان داد که صفاتی مانند تراکم روزنه و شاخص منفذ روزنه بیشترین اثر را در تفکیک نمونه‌های چرانشده داشتند، درحالی‌ که تراکم رگبرگ و عرض کرک در شرایط چراشده تأثیر بیشتری داشتند. همچنین پلاستیسیتۀ قوی‌تری در ویژگی‌های کرک برگ گونۀ بادام کوهی مشاهده شد. نتیجه‌گیری: چرای دام بر همۀ ویژگی‌های آناتومیکی روزنه و کرک برگ تأثیر معنی‌دار داشت و سبب تغییر در اندازه و تعداد ویژگی‌های بررسی‌شده شد. پلاستیسیتۀ زیاد صفات بررسی‌شده به‌ویژه کرک‌ها، نمایانگر سازگاری زیاد گیاه در مقابل تنش واردشده و تغییر شرایط محیطی است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که تغییر ویژگی‌های آناتومیکی برگ بر کارایی و عملکرد گیاه تأثیر می‌گذارد و از مقدار تولید آن می‌کاهد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_243931_4e2385152ab62e06186c1a30d17df5f2.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Determination of an Appropriate Plot Size for Assessing Structural Characteristics of Juniperus excelsa M. Bieb. Stands on the Southern Slopes of the Alborz Mountains, Aminabad Reserve, Firuzkuh تعیین سطح مناسب قطعه‌ نمونه برای بررسی مشخصه‌های ساختار توده‌های ارس (M. Bieb.Juniperus excelsa ) در دامنۀ جنوبی البرز، ذخیره‌گاه امین‌آباد فیروزکوه 129 146 243994 10.22034/ijf.2026.541341.2062 FA زهرا آدبش دانشجوی دکتری علوم زیستی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج، ایران ,وحید اعتماد دانشیار گروه علوم زیستی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج، ایران هومن روانبخش دانشیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-0990-0112 مهدی پورهاشمی استاد، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-8918-6336 محمدعلی زارع چاهوکی استاد گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج، ایران Journal Article 2025 09 03 Introduction: Diversity in species composition and tree distribution leads to highly complex characteristics in forest ecosystems, arising from interactions among smaller‐scale spatial structures. Forest stand structure encompasses three major aspects: spatial pattern diversity, species diversity, and tree size diversity. The present study aimed to determine the minimum plot size required to assess structural characteristics of Juniperus excelsa M. Bieb. stands and to evaluate the structural diversity of these stands in the Aminabad forest reserve of Firuzkuh, located within the Irano–Turanian phytogeographical region. Materials and Methods: Three 3-ha sample plots (three stations) were randomly chosen, each consisting of six nested square subplots with areas of 0.5, 0.75, 1, 1.5, 2, and 3 ha. For all trees and shrubs within each subplot, species identity, spatial coordinates, height, and crown variables (maximum crown diameter and its perpendicular diameter) were measured. Tree spatial coordinates were recorded using a multi-frequency GPS. Stand structure was quantified using the uniform angle index, nearest-neighbor distance, mingling index, tree size differentiation, and size dominance indices. To determine the most appropriate plot size, species–area curves and statistical comparisons of variables across different plot sizes (analysis of variance and Kruskal–Wallis test) were applied. Results: A total of 13 tree and shrub species were recorded in the study area. Analysis of species number variation with increasing plot size showed that species richness increased up to 1.5 ha, after which the curve reached a plateau and species number remained constant; however, with further increase to 3 ha, species richness increased again. The first increase represented the species within the target plant association, whereas the second increase resulted from inclusion of areas outside the association boundary. Mean crown diameter of Juniperus trees did not differ significantly among plot sizes. Mean tree height also showed no significant difference among plots ranging from 1 to 3 ha, although in the first station significant differences were observed compared with smaller plots. No significant differences were detected in shrub size attributes among different plot sizes; however, results indicated that plots smaller than 1 ha may not include a sufficient number of shrub individuals for reliable analysis. The uniform angle index indicated a random pattern tending toward clustered in the first and second stations and a random pattern in the third station, with no significant differences in spatial distribution patterns of trees and shrubs across plot sizes. In none of the stations; mingling, size diversity, or complex structural diversity indices showed no significant difference when plot size increased from 1 to 3 ha; however, significant differences were observed in smaller plots, particularly in the first and third stations. Conclusion: Based on the results, a plot size of 1 ha was identified as appropriate for structural studies of Juniperus forests. In stands with higher density (e.g., the second stand), satisfactory results can also be obtained using 0.75-ha plots, whereas in lower-density stands (e.g., the first stand), plots of up to 1.5 ha may be required. To record tree and shrub species within a Juniperus association, an area of approximately 1.5 ha is necessary, while larger areas (up to 3 ha) are required to capture the complete tree and shrub flora of Juniperus habitats. مقدمه: تنوع چیدمان گونه‌ای و اندازه‌ای درختان سبب پدید آمدن ویژگی‌های بسیار زیاد و پیچیده در اکوسیستم‌های جنگل می‌شود که نتیجۀ فعل ‌و انفعالات بین ساختارهای مکانی کوچک‌تر است. ساختار تودۀ جنگلی سه جنبۀ مهم تنوع الگوی مکانی، تنوع گونه‌ای و تنوع ابعاد درختان را بررسی می‌کند. پژوهش پیش ‌رو با هدف تعیین حداقل سطح قطعه‌ نمونه برای بررسی مشخصه‌های ساختاری تودۀ ارس (Juniperus excelsa M. Bieb.) و نیز بررسی تنوع ساختاری این توده‌ها در منطقۀ امین‌آباد فیروزکوه در ناحیۀ رویشی ایرانی- تورانی انجام گرفت. مواد و روش‌ها: سه قطعه‌ نمونۀ سه‌هکتاری (سه ایستگاه) که هر یک شامل شش قطعه‌ نمونۀ مربعی تودرتو به مساحت 0.5، 0.75، 1، 1.5، 2 و 3 هکتار بود، به‌صورت تصادفی انتخاب شد. برای همۀ درختان و درختچه‌های مستقر در هر قطعه‌ نمونه، مشخصات گونه، مختصات مکانی، ارتفاع و متغیرهای تاج شامل قطر بزرگ و قطر عمود بر آن اندازه‌گیری شد. مختصات مکانی درختان با استفاده از GPS چندفرکانسه برداشت شد. به‌منظور کمی‌سازی ساختار توده‌های تحت بررسی از شاخص‌های زاویۀ یکنواخت، فاصلۀ همسایگی، آمیختگی مینگلینگ، تمایز ابعاد درختان و چیرگی ابعاد استفاده شد. برای تعیین مناسب‌ترین سطح قطعه‌ نمونه، از منحنی‌های سطح- گونه و مقایسه‌های آماری متغیرها در سطوح مختلف (تجزیۀ واریانس و آزمون کروسکال والیس) استفاده شد. نتایج: در منطقۀ پژوهش، 13 گونۀ درختی و درختچه‌ای ثبت شد. بررسی تغییرات تعداد گونه با افزایش مساحت قطعه‌ نمونه‌ها نشان داد که با افزایش مساحت قطعه‌ نمونه تا 5/1 هکتار، افزایش تعداد گونۀ اتفاق افتاده است؛ اما پس از آن منحنی روند افقی به خود گرفته و تعداد گونه ثابت شده است، اما دوباره همزمان با افزایش مساحت به سه هکتار، افزایش تعداد گونه رخ‌ داده است. افزایش اول، گونه‌های موجود در جامعۀ تحت بررسی را پوشش داده، اما افزایش دوم به‌دلیل خروج از محدودۀ جامعۀ گیاهی بوده است. متوسط قطر تاج درختان ارس با تغییر مساحت قطعه‌ نمونه، اختلاف معنی‌داری نشان نداد؛ متوسط ارتفاع درختان ارس نیز در بین قطعه‌ نمونه‌های یک تا سه‌ هکتاری، فاقد اختلاف معنی‌دار بود، اما در ایستگاه اول تفاوت با قطعه‌ نمونه‌های کوچک‌تر معنی‌دار بود. در مقایسۀ ابعاد درختچه‌ها در اندازه‌های مختلف قطعه‌ نمونه نیز اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد، اما نتایج نشان داد که در مساحت کمتر از یک هکتار ممکن است تعداد کافی پایه‌های درختچه‌ای برای تجزیه‌وتحلیل موجود نباشد. شاخص زاویۀ یکنواخت در ایستگاه‌های اول و دوم الگوی تصادفی متمایل به کپه‌ای و در ایستگاه سوم الگوی تصادفی را نشان داد، ولی با تغییر مساحت قطعه‌ نمونه، اختلاف معنی‌داری در الگوی پراکنش درختان و درختچه‌ها مشاهده نشد. در هیچ‌کدام از ایستگاه‌ها شاخص‌های آمیختگی، تنوع ابعاد و تنوع ساختاری ترکیبی با افزایش سطح از یک تا سه هکتار تفاوت معنی‌داری نشان ندادند، اما در قطعه‌ نمونه‌های کوچک‌تر در موارد مختلف به‌ویژه در ایستگاه‌های اول و سوم اختلاف معنی‌دار مشاهده شد. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، مساحت مناسب برای مطالعات ساختار جنگل‌های ارس یک هکتار برآورد شد. در توده‌هایی با تراکم بیشتر (مثل ایستگاه دوم) با قطعه‌ نمونۀ 0.75 هکتاری نیز نتیجۀ مطلوب به دست می‌آید و برای توده‌هایی با تراکم کمتر (مثل ایستگاه اول) مساحت 1.5 هکتار نیز قابل بررسی است. برای ثبت گونه‌های درختی و درختچه‌ای یک جامعۀ ارس، سطح حدود 1.5 هکتار و برای ثبت کامل فلور درختی و درختچه‌ای رویشگاه ارس، سطوح بیشتری (تا 3 هکتار) نیاز است.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_243994_a3da90621d2bf34f8528a8fd86470d8a.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 Monitoring the Degradation of Northern Zagros Forests Using the BFAST Algorithm (Case Study: Part of the Sarvabad Forests) پایش تخریب جنگل‌های زاگرس شمالی با استفاده از الگوریتم BFAST (مطالعۀ موردی: بخشی از جنگل‌های سروآباد) 147 163 250511 10.22034/ijf.2026.545596.2068 FA صبری رسولی دانشجوی دکترای جنگلداری، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، ایران 0000-0002-9292-2197 امیر اسلام بنیاد استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، ایران ساسان وفایی کارشناس سنجش از دور، دفتر جنگلداری و امور بهره برداری، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 09 29 Introduction: Zagros forests are among the most important forest ecosystems in the country in terms of ecology and economy, which unfortunately have always been affected by destructive factors and land use changes. One of the appropriate solutions to determine the extent and trend of these changes is to use satellite data time series and the BFSAST model, because this model can simultaneously separate the trend of long-term, seasonal, and sudden changes. The capabilities of this algorithm in studying the country's ecosystems, especially the Zagros forests, have rarely been used and reported. Therefore, the purpose of this research is to use the BFAST algorithm to monitor and evaluate changes in a part of the Zagros oak forests in Sarvabad County. Material and Methods: In this study, the dynamics of vegetation cover in a part of the forests of Sarvabad County in Kurdistan Province, as an example of the Zagros forests, was studied and analyzed from 2001 to 2020 (20 years). Using time series analysis of the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) of Landsat 5, 7, and 8 images and the BFAST algorithm, changes in the vegetation of the region were examined. First, using the maximum likelihood classification, the forest class was separated from other land uses in the region on the September 2001 image. Then, the historical period and the threshold was determined. After that, the NDVI index of the forest class was separated from other classes of the 20-year time series. Finally, the time series stack of the forest class NDVI index was used for subsequent analyses. A total of 174 Landsat satellite images from different sensors were processed. To evaluate the accuracy of the BFASTSpatial model in detecting disturbance and destruction of forest areas, 409 points were randomly selected. Results: In this study, through trial and error, the first 5 years of the research period were considered as the historical period. The BFASTSpatial algorithm chart shows a breakpoint and sudden drop in 2014. The change detection also showed that 589 hectares (4.6 percentage) of the region's forest area was lost during the study period. For the degraded forest land map with the threshold of -0.025, the BFASTSpatial model shows the change with the user's accuracy of 87.1 percent, the producer's accuracy of 85.9 percent, and the overall accuracy of 86 percent. Conclusion: The results show that the BFASTSpatial model, using time series analysis and determining the degraded pixels of oak forests in the study area with an accuracy of over 85 percentage, has a good ability to determine the geographical boundaries of degraded lands and can be considered as a tool in monitoring forest environments. مقدمه: جنگل‌های زاگرس از مهم‌ترین بوم‌سازگان‌های جنگلی کشور از نظر اکولوژیک و اقتصادی هستند که متأسفانه همواره تحت تأثیر عوامل مخرب و تغییرات کاربری اراضی قرار داشته است. یکی از راهکارهای مناسب برای تعیین مقدار و روند این تغییرات استفاده از سری زمانی داده‌های ماهواره‌ای و مدل BFSAST است، چراکه این مدل می‌تواند روند تغییرات بلندمدت، فصلی و ناگهانی را همزمان تفکیک کند. قابلیت این الگوریتم در بررسی بوم‌سازگان‌های کشور به‌ویژه جنگل‌های زاگرس به‌ندرت استفاده و گزارش شده است. از این‌رو هدف این پژوهش، استفاده از الگوریتم BFAST برای پایش و ارزیابی تغییرات در بخشی از جنگل‌های بلوط زاگرس در شهرستان سروآباد است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش پویایی پوشش جنگلی در بخشی از جنگل‌های شهرستان سروآباد در استان کردستان به‌عنوان نمونه‌ای از جنگل‌های زاگرس، از سال 1380 تا 1399 (20 سال) تجزیه‌وتحلیل شد. با استفاده از تحلیل سری‌های زمانی شاخص تفاضل نرمال‌شدۀ پوشش گیاهی (NDVI) تصاویر لندست 5، 7 و 8 و الگوریتم BFASTSpatial، تغییرات پوشش جنگلی منطقه بررسی شد. ابتدا با استفاده از طبقه‌بندی‌کنندۀ بیشترین احتمال، روی تصویر شهریور 1380، طبقۀ جنگل از دیگر کاربری‌های منطقه جدا شد. بعد از جداسازی طبقۀ جنگل، شاخص NDVI این طبقه، از همۀ تصاویر سری زمانی 20 ساله استخراج شد. در نهایت یک سری زمانی فشرده، از همۀ تصاویر NDVI طبقۀ جنگل تشکیل و برای تحلیل‌های بعدی استفاده شد و دورۀ مرجع و حد آستانه تعیین شد. در مجموع 174 تصویر از تصاویر ماهواره‌های سری لندست پردازش شد. برای ارزیابی صحت مدل BFASTSpatial در تشخیص تغییر کاربری جنگل نیز 409 نقطه به‌طور تصادفی انتخاب شد. یافته‌ها: در این تحقیق، با آزمون و خطا، پنج سال ابتدایی دورۀ تحقیق، دورۀ مرجع در نظر گرفته شد. نمودار الگوریتم BFASTSpatial نشان‌دهندۀ یک نقطه شکست و افت ناگهانی در سال 1393 است. همچنین آشکارسازی تغییرات نشان داد که 589 هکتار (6/4 درصد) از جنگل‌های منطقه، طی دورۀ تحقیق از بین رفته است. در نقشۀ اراضی جنگلی تخریب‌شده با حد آستانۀ 025/0-، مدل BFASTSpatial نشان‌دهندۀ تغییر با صحت کاربر 1/87 درصد، صحت تولیدکنندۀ 9/85 درصد و صحت کلی 86 درصد است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که مدل BFASTSpatial با استفاده از تحلیل سری‌های زمانی و با تعیین پیکسل‌های تخریب‌شدۀ جنگل‌های بلوط در منطقه با صحت بیش از 85 درصد، توانایی مناسبی در تعیین حدود جغرافیایی اراضی تخریب‌شده دارد و می‌تواند ابزاری در نظارت بر محیط‌های جنگلی در نظر گرفته شود.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_250511_6c9682e89d8078db32b527a9e9eb3ea8.pdf

انجمن علمی جنگلبانی ایران مجله جنگل ایران 2008-6113 18 1 2026 05 22 The effect of Haloxylon ammodendron cover on soil salinity, quality and biological activity in desert ecosystems اثر پوشش تاغ بر شوری، کیفیت و فعالیت زیستی خاک در اکوسیستم‌های بیابانی 165 181 250512 10.22034/ijf.2026.515700.2050 FA صدیقه زارع کیا بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران محمد متینی زاده بخش تحقیقات جنگل موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور 0000-0003-2452-6819 امیر پرنیان مرکز ملی تحقیقات شوری الهام نوری بخش تحقیقات جنگل موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور Journal Article 2025 04 22 Introduction: Vegetation in arid and desert regions, whether it seems structurally simple, has complex relationships with each other and with its surrounding ecosystem. By studying the relationship between soil and plants, one can understand the characteristics of each and utilize this knowledge for proper management based on ecological principles. This study aims to investigate the soil characteristics in arid region forests and the effect of Haloxylon shrubs on these characteristics to take steps towards the optimal management of these ecosystems. Material and Methods: This study was considered in a permanent sample plot with an area of one hectare (100x100 meter). In this sample plot, 15 soil samples were randomly taken from the depth of 0 to 15 cm from under canopy of Haloxylon and 15 soil samples from the control area (without cover). Immediately after sampling, a part of the soil samples was kept in plastic bags (for physical and chemical tests) and the other part was kept in cold conditions (four degrees Celsius for biological tests) and transferred to the laboratory for further analysis. To measure the physical and chemical characteristics, after air drying, the soil samples were passed through a 2 mm sieve and kept at room temperature to perform the required methods. Data analysis was performed using an independent t-test. Results: In most of the soil characteristics, a significant increase was observed in the soil under canopy of Haloxylon compared to the control. For example, soil salinity under the Haloxylon canopy was 11 ds/m, which was approximately double that of the control area. Most soil characteristics, including organic matter, phosphorus, potassium, zinc, manganese, and magnesium under the Haloxylon canopy were approximately double that of the control areas, with values of 0.34%, 5.6, 469, 0.36, and 3.64 mg/kg, respectively. However, no significant difference was observed in soil lime and calcium content. Soil basal respiration under the canopy of Haloxylon was significantly higher than in open spaces, with values of 1.34 mg CO₂ and 0.49 mg CO₂ per gram of soil per day, respectively (P<0.05). The soil under the shrub canopy also shows the highest nitrification potential (31.66 µg/g), nearly doubling that of the open spaces (16.66 µg/g). No significant differences were observed in induced respiration, averaging 20.7 mg CO₂ per gram of soil per day for both areas. Similarly, microbial biomass carbon showed no significant variation, although it was slightly higher outside the canopy (1.77 mg/g) than under it (1.49 mg/g). These findings highlight soil respiration and nutrient dynamics under vegetation. Conclusion: Considering the positive effect of the Haloxylon on nutrients and increasing the organic matter of the soil, as well as increasing the indicators of biodiversity of the habitat, which in the long term leads to the protection and improvement of the soil structure and desert surfaces, and on the other hand, the ability of this shrub to adapt and withstand the dry and fragile weather conditions of dry and desert regions, the preservation and revival of this valuable native species is very vital. Developing restoration programs and using species suitable for desert conditions can provide an effective solution to improve soil quality and increase vegetation in these areas. مقدمه: پوشش گیاهی در مناطق بیابانی، با وجود ظاهر ساده، دارای روابط پیچیده با یکدیگر و با اکوسیستم اطراف خود هستند. با پژوهش دربارۀ رابطۀ خاک و گیاهان، می‌توان خصوصیات هر یک را شناخت و از این دانش برای مدیریت صحیح بر اساس اصول اکولوژیکی بهره برد. این پژوهش با هدف بررسی خصوصیات خاک در جنگل‌های مناطق خشک و تأثیر درختچه‌های تاغ بر این خصوصیات انجام گرفته است تا گامی در زمینۀ مدیریت بهینۀ این اکوسیستم‌ها برداشته شود. مواد و روش‌ها: این بررسی در یک قطعه نمونۀ دائمی به وسعت یک هکتار (100×100 متر) اجرا شد. در این قطعه نمونه 15 نمونه خاک از عمق صفر تا 15 سانتی‌متر از زیرآشکوب تاغ و 15 نمونه خاک از منطقۀ شاهد (بدون پوشش) به‌صورت تصادفی برداشت شد. بلافاصله پس از نمونه‌برداری، بخشی از نمونه‌های خاک در کیسه‌های پلاستیکی (برای آزمایش‌های فیزیکی و شیمیایی) و بخش دیگر در شرایط سرد (4 درجۀ سانتی‌گراد برای آزمایش‌های زیستی) نگهداری شد و برای تجزیه‌وتحلیل بعدی به آزمایشگاه انتقال یافت. برای سنجش ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی، نمونه‌های خاک پس از هواخشک شدن، از الک 2 میلی‌متری عبور داده شده و در دمای محیط برای اعمال روش‌های لازم نگهداری شد. تجزیه‌وتحلیل نتایج با استفاده از آزمون t مستقل انجام گرفت. یافته‌ها: در بیشتر ویژگی‌های خاک، افزایش چشمگیری در خاک زیرآشکوب درخت تاغ نسبت به شاهد مشاهده شد. به‌طوری‌ که مقدار شوری خاک زیرآشکوب درختچۀ تاغ 11 دسی زیمنس بر متر بود که دوبرابر شاهد است. مقدار مادۀ آلی، فسفر، پتاسیم، روی، منگنز و منیزیم در زیرآشکوب تاغ به ترتیب 34/0 درصد، 6/5، 469، 36/0، 64/3 میلی‌گرم بر کیلوگرم بود که حدود دو برابر شاهد بود. اما آهک و کلسیم اختلاف معنی‌داری نداشت. تنفس پایه خاک زیر تاج‌پوشش تاغ‌ها به‌طور معنی‌داری بیشتر از شاهد بود و به ترتیب مقادیر 34/1 و 49/0 میلی‌گرم CO₂ در هر گرم خاک در روز برآورد شد خاک زیرآشکوب درختچه‌ها بالاترین پتانسیل نیتریفیکاسیون (66/31 میکروگرم در هر گرم خاک) را نشان داد که تقریباً دو برابر خاک شاهد (66/16 میکروگرم بر گرم) بود. در تنفس القایی تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد و به‌طور متوسط 7/20 میلی‌گرم CO₂ در هر گرم خاک در روز برای هر دو منطقه اندازه‌گیری شد. کربن زیست‌تودۀ میکروبی نیز تغییر معنی‌داری نشان نداد، اگرچه در شاهد (77/1 میلی‌گرم بر گرم) کمی بیشتر از خاک زیرآشکوب درختچه‌ها (49/1 میلی‌گرم بر گرم) بود. نتیجه‌گیری: با توجه به تأثیر مثبت درختچۀ تاغ بر عناصر مغذی و افزایش مادۀ آلی خاک و همچنین افزایش شاخص‌های تنوع زیستی رویشگاه که در طولانی‌مدت موجب حفاظت و بهبود ساختمان خاک و سطوح بیابانی می‌شود و از طرفی توانایی سازگاری و مقاومت مطلوب این درختچه با شرایط آب‌وهوایی خشک و شکنندۀ مناطق خشک و بیابانی، حفظ و احیای این گونۀ بومی باارزش بسیار حیاتی است. توسعۀ برنامه‌های احیا و استفاده از گونه‌های متناسب با شرایط بیابانی می‌تواند راه‌حلی مؤثر برای بهبود کیفیت خاک و افزایش پوشش گیاهی در این مناطق ارائه دهد.

https://www.ijf-isaforestry.ir/article_250512_b935c1c435a6f0301b478ff57afba3e5.pdf