تغییرات رویش شعاعی درختان سالم و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) جنگل‌های زاگرس (استان چهارمحال و بختیاری)

حاتمی, فیروزه; اعتماد, وحید; پورطهماسی, کامبیز; ایران‌منش, یعقوب; نجفی‌هرسینی, فاطمه

doi:10.22034/ijf.2025.502754.2036

تغییرات رویش شعاعی درختان سالم و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) جنگل‌های زاگرس (استان چهارمحال و بختیاری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فیروزه حاتمی ¹

وحید اعتماد ²

کامبیز پورطهماسی ³

یعقوب ایران‌منش ⁴

فاطمه نجفی‌هرسینی ⁵

¹ دانشجوی دکتری، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

² دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایرانن

³ استاد، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

⁴ دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران

⁵ محقق پسادکتری، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

10.22034/ijf.2025.502754.2036

چکیده

مقدمه: زوال بلوط پدیده‌ای جهانی است که آثار چشمگیری بر اکوسیستم‌های جنگلی در بسیاری از نقاط جهان داشته است. جنگل‌های زاگرس نیز از این بحران در امان نمانده و طی سالیان اخیر درختان زیادی به‌ویژه بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) دچار زوال شده‌اند. با توجه به اهمیت پدیدۀ زوال و تأثیر آن بر رویش درختان جنگلی، پژوهش پیش‌ رو با هدف ارزیابی روند تغییرات رویش درختان بلوط ایرانی، تعیین میانگین رویش درختان و سال‌های نمادین کاهش رویش، با استفاده از دانش گاه‌شناسی درختی در استان چهارمحال و بختیاری انجام گرفت.
مواد و روش‌ها: دو رویشگاه متأثر از پدیدۀ زوال با نام‌های تنگ‌زندان و آب‌زالو در منطقۀ منج شهرستان لردگان استان چهارمحال و بختیاری با این پیشفرض انتخاب شدند که در هر رویشگاه سه گروه از درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافته وجود داشته باشد. پس از انتخاب 30 درخت در هر رویشگاه (از هر گروه 10 درخت) و ثبت مشخصات کمی و کیفی درختان شامل قطر برابرسینه، ارتفاع، شکل تنه و وضعیت سلامت تاج و تنه، از ارتفاع برابرسینۀ هر درخت دو نمونۀ مغزی عمود بر هم توسط متۀ رویش‌سنج تهیه شد. نمونه‌ها پس از انتقال به آزمایشگاه توسط درجات مختلف سنباده (2000-200) آماده‌سازی شدند. از هر یک از نمونه‌ها به‌صورت جداگانه توسط برنامۀ Skippy که حاوی دوربین مجهزی برای تصویربرداری پیوسته است، تصاویر پانورامای باکیفیت تهیه شد. تصاویر توسط نرم‌افزار CooRecorder تحلیل و پهنای حلقه‌های درختی در آنها با دقت از سمت پوست به مغز اندازه‌گیری شد. پس از تطابق سری‌های زمانی به‌دست‌آمده برای هر یک از گروه‌های درختی رویشگاه‌ها، منحنی میانگین رویش جداگانه و میانگین رویش درختان منطقه به‌ دست آمد.
یافته‌ها: از نظر رویش شعاعی، همۀ درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ بلوط ایرانی دو رویشگاه الگوی رفتاری رویش مشابهی داشتند و در سال‌های رویش خود دارای دوره‌های افت و اوج بودند. طول دورۀ میانگین رویش درختان سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ رویشگاه تنگ‌زندان به‌ترتیب 314، 209 و 236 سال به دست آمد، درحالی ‌که برای رویشگاه آب‌زالو 147، 209 و 187 سال بود. به‌طور کلی، رویش درختان در همۀ گروه‌های درختی در ابتدا کاهشی بود، به بیشینۀ مقدار خود رسید و در نهایت دوباره کاهش ‌یافت. بیشینۀ رویشی درختان سالم و حد واسط دو رویشگاه مربوط به سال‌های 1993-1968 بود که در گروه درختان زوال‌یافته با طول دورۀ کمتر، در سال‌های 1983-1968 قرار داشت. میانگین رویش شعاعی درختان بلوط ایرانی در مناطق تحت بررسی 82/0 میلی‌متر محاسبه شد. بررسی رویش شعاعی گروه‌های درختی سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ این منطقه در دوره‌های زمانی 30ساله نشان داد که این تغییرات در هر دو رویشگاه از سال 1962 تا 1992 شروع شد و در 30 سال آخر رویش کاهش چشمگیری ‌یافت. منحنی قطر و سن درختان دو رویشگاه نیز نشان داد که درختان رویشگاه آب‌زالو با میانگین قطر و سن به‌ترتیب 83/36 سانتی‌متر و 110 سال جوان‌تر از درختان رویشگاه تنگ زندان با قطر 45/40 سانتی‌متر و 136 سال بودند.
نتیجه‌گیری: روند مشابه میانگین منحنی‌های رویش به‌دست‌آمده در این پژوهش نشان داد که درختان متأثر از پدیدۀ زوال نیز با وجود دوره‌های کاهش رویش سعی دارند همچنان مقاومت کنند و رویش خود را ادامه دهند. روند رشد درختان در همۀ میانگین منحنی‌های رویش بررسی‌شده در دامنۀ زمانی 2000-1993 وارد مرحلۀ کاهش زیادی می‌شود، به‌طوری ‌که درختان در این مرحله توان رویش خود را از دست می‌دهند و با وجود شرایط مساعد رویشی سال‌های 2007-2002، دوباره در دورۀ زمانی 2018-2008 وارد مرحلۀ کاهشی دیگری می‌شوند که در سال 2018 کمترین رویش خود را نشان می‌دهند. میانگین رویش شعاعی به‌دست‌آمده نیز بیانگر کاهش روند رویش درختان طی سال‌های اخیر است. بررسی تغییرات رویش 30 سال اخیر این گروه‌های درختی بیانگر کاهش رویش درختان بررسی‌شده در این پژوهش بود که برای گروه‌های درختی سالم، حد واسط و زوال‌یافتۀ رویشگاه تنگ‌زندان به‌ترتیب 75/18، 7/34 و 8/35 درصد و برای رویشگاه آب‌زالو 96/34، 46/38 و 98/32 درصد بود. با توجه به روند نزدیک تغییرات کاهش رویش گروه‌های مختلف درختی رویشگاه آب‌زالو می‌توان به خطر زیاد خشکیدگی در این رویشگاه نسبت به رویشگاه تنگ‌زندان اشاره کرد که ممکن است به‌دلیل عوامل اقلیمی، برداشت‌های انسانی یا چرای دام در منطقه باشد و نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.

کلیدواژه‌ها

پهنای حلقۀ درختی

زوال

گاه‌شناسی درختی

لردگان

موضوعات

جنگلداری

عنوان مقاله English

Radial Growth Variation of Declined and Healthy Brantˊs Oak (Quercus brantii Lindl.) trees in the Zagros Forests (Chaharmahal and Bakhtiari Province)

نویسندگان English

F Hatami ¹

V Etemad ²

K Pourtahmasi ³

Y Iranmanesh ⁴

F Najafi Harsini ⁵

¹ Ph.D. Student Dept. of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

² Associate Prof., Dept. of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

³ Prof., Dept. of Wood and Paper Science and Technology, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

⁴ Associate Prof., Forests and Rangelands Research Dept. Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center (AREEO), Isfahan, I. R. Iran

⁵ Postdoctoral Researcher, Dept. of Wood and Paper Science and Technology, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

چکیده English

Introduction: Oak decline as a global phenomenon has significantly impacted forest ecosystems in many parts of the world. In this regard, the Zagros forests in western Iran have not been spared from this crisis, and their drying and decline have increased, especially in the Brantˊs oak (Quercus brantii Lindl.). Given the importance of the dieback phenomenon on the growth of oak forests, the present study aimed to investigate changes of Q. brantii growth, including the average growth and pointer years of declining growth using dendrochronology in Chaharmahal and Bakhtiari Province.
Materials and Methods: This research was conducted in two declined habitats (Tangezendan & Abzalo) in the Monj area of Lordegan city of Chaharmahal and Bakhtiari province, in a way that in each site, three groups of healthy, intermediate, and declined trees coexisted. In each site 30 trees were selected (10 trees from each group). Various quantitative and qualitative characteristics, including diameter at breast height, height, trunk shape, and the health status of crown and trunk, were recorded. Two cores were extracted from the breast height of each tree using an increment borer. After transporting the samples to the laboratory, the surface of each core was prepared with different sandpapers (200-2000). Then high-quality panoramic images of each sample were captured individually using the Skippy program, tree-ring widths (TRWs) were measured with CooRecorder software from bark to pith. After aligning the obtained time series for each group of sites, separate average growth curves were derived and the average growth of the trees in the region was calculated.
Results: Comparing radial growth of healthy, intermediate, and declined trees of Q. brantii in the two sites of Tangezendan and Abzalo, it was shown that all trees in the region displayed a very similar trend of growth and had periods of decline as well as peaks in their growth years. In Tangezendan, the average growth periods for healthy, intermediate, and declined trees were 314, 209, and 236 years, respectively. For the Abzalo trees, the periods were 147, 209, and 187 years. In general, all groups of trees initially had an increasing growth trend, reached a peak at some point, and then declined again. Maximum growth of healthy and intermediate trees at both sites was in the years 1968-1993, while for decline it occurred over a much shorter period from 1968-1983. The average radial growth of Q. brantii was observed at 0.82 mm. Considering the presence of healthy, intermediate, and declined tree groups, a study of the change in radial growth in 30-year periods demonstrated that wherever intermediate and declined tree radial growth began to change in both habitats during the period from 1962 to 1992, there was a significant decline in the last 30 years over the diametrically opposed class. Diameter and age curves showed that trees in Abzalo were younger, having an average of 36.83 cm diameter and 110 years of age, in contrast with those in Tangezendan, with diameters of 40.45 cm and 136 years.
Conclusion: The growth trend is the same between the average growth’s curves obtained, and hence it states that trees that face dieback, although during some periods growth is reduced, resist the deterioration factors and manage to keep up with growth. In all the average growth curves studied, there is a significant decreasing phase in tree growth trends for the period 1993-2000, indicating that the trees at this stage have lost their growth capacity. Despite the favorable growth conditions during 2002-2007, trees entered another decreasing phase for the period 2008-2018, while the lowest increment rate was determined in 2018. The radial growth obtained in this area with Brant's oak, amounting to 0.82 mm, also proved the decrease in tree growth in recent years. The chronological change in growth over the past 30 years of those tree groups showed a decline in the growth of trees studied during this study was 18.75, 34.7, and 35.8% for healthy, intermediate, and declined trees of Tangezeandan, respectively, and 34.96, 38.46, and 32.98% for Abzalo, respectively. While looking at the trend in the recent change in growth reduction for various groups of trees in Abzalo, higher risk in this habitat related to desiccation in comparison with other habitats can be marked. These are possibly due to some kind of climatic factor or human or livestock resource utilization within the region and need further study.

کلیدواژه‌ها English

Decline

Dendrochronology

Lordegan

Tree ring width

Abedini, R., Pourtahmasi, K., Ghazanfari, H., & Karimi, A.N. (2010). Effect of severe lopping on radial growth of Lebanon Oak (Quercus libani Oliv.) trees in Baneh adjacent forests. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 18(4), 556–568. (In Persian)

Anderson-Teixeira, K., Herrmann, V., Rollinson, C., Gonzalez, B., Gonzalez-Akre, E., Pederson, N., Alexander, M., Allen, C., Alfaro Sánchez, R., Awada, T., Baltzer, J., Baker, P., Birch, J., Bunyavejchewin, S., Cherubini, P., Davies, S., Dow, C., Helcoski, R., Kašpar, J., Lutz, J., Margolis, E., Maxwell, J., McMahon, S., Piponiot, C., Russo, S., Šamonil, P., Sniderhan, A., Tepley, A., Vašíčková, I., Vlam, M., & Zuidema, P. (2021). Joint effects of climate, tree size, and year on annual tree growth derived from tree-ring records of ten globally distributed forests. Global Change Biology, 28, 245-266 https://doi.org/10.1111/gcb.15934

Azizi, G., Arsalani, M., Arsalani, E., & Safai rad, R. (2013). Reconstruction of Spring-Summer Maximum Temperatures Based on a Regional Chronology (1750-2010) in the Western Ridge of Central Zagros, Iran. Journal of Geography and Environmental Hazards, 1(4), 51–64. https://doi.org/10.22067/geo.v1i4.20199. (In Persian)

Bose, A.K., Doležal, J., Scherrer, D., Altman, J., Ziche, D., Martínez-Sancho, E., Bigler, C., Bolte, A., Colangelo, M., Dorado-Liñán, I., Drobyshev, I., Etzold, S., Fonti, P., Gessler, A., Kolář, T., Koňasová, E., Korznikov, K.A., Lebourgeois, F., Lucas-Borja, M.E., Menzel, A., Neuwirth, B., Nicolas, M., Omelko, A.M., Pederson, N., Petritan, A.M., Rigling, A., Rybníček, M., Scharnweber, T., Schröder, J., Silla, F., Sochová, I., Sohar, K., Ukhvatkina, O. N., Vozmishcheva, A.S., Zweifel, R., & Camarero, J.J. (2024). Revealing legacy effects of extreme droughts on tree growth of oaks across the Northern Hemisphere. Science of The Total Environment, 926, 172049. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.172049

Brandes, A.F., das N., Rizzieri, Y.C., Tamaio, N., Pace, M.R., & Barros, C.F. (2022). A global review on wood growth rings in lianas. Dendrochronologia, 71, 125920. https://doi.org/10.1016/j.dendro.2021.125920

D’Aprile, F., Tapper, N., & Marchetti, M. (2015). Forestry under Climate Change. Is Time a Tool for Sustainable Forest Management? Open Journal of Forestry, 05, 329–336. https://doi.org/10.4236/ojf.2015.54028

Dargahian, F., & Pourhashemi, M. (2021). Detection of Climate Change Based on Warm Temperature Indices in Zagros Forest Ecosystem; Chaharmahal and Bakhtiari Province TT. Iranian Journal of Applied Ecology, 10(3), 81–99. https://doi.org/10.47176/ijae.10.3.13601. (In Persian)

Delpasand, S., Maleknia, R., & Naghavi, H. (2022). Modelling of forest cover change to identify suitable areas for REDD+ projects‌ (case ‌study: Lordegan county)‌. Forest Research and Development, 7(4), 577–594. https://doi.org/10.30466/jfrd.2021.53301.1528. (In Persian)

Djavanchir Khoei, K. (1967). Les Chênes de L`Iran. Ph.D Thesis, Universite de Montpellier, Faculte des Sciences, 221pp.

Dwomoh, F., Brown, J., Tollerud, H., & Auch, R. (2021). Hotter Drought Escalates Tree Cover Declines in Blue Oak Woodlands of California. Frontiers in Climate, 3, 689945. https://doi.org/10.3389/fclim.2021.689945

Dwyer, J.P., Cutter, B.E., & Wetteroff, J.J. (1995). A dendrochronological study of black and scarlet oak decline in the Missouri Ozarks. Forest Ecology and Management, 75(1), 69–75. https://doi.org/10.1016/0378-1127(95)03537-K

Eckstein, D., & Bauch, J. (1969). Beitrag zur Rationalisierung eines dendrochronologischen Verfahrens und zur Analyse seiner Aussagesicherheit. Forstwissenschaftliches Centralblatt, 88(1), 230–250. https://doi.org/10.1007/BF02741777

Fallah, A., & Heidari, M. (2018). Studying the diameter growth of Persian oak and its relationship with climatic parameters in Zagros forests (Case study: Sarab-Karzan forests of Ilam). Forest Research and Development, 3(4), 361–375. https://jfrd.urmia.ac.ir/article_20526.html. (In Persian)

Freund, M., Helle, G., Balting, D., Ballis, N., Schleser, G., & Cubasch, U. (2023). European tree-ring isotopes indicate unusual recent hydroclimate. Communications Earth & Environment, 4, 26. https://doi.org/10.1038/s43247-022-00648-7

Fritts, H.C. (1987). Tree-ring analysis BT - Climatology (pp. 858–875). Springer US. https://doi.org/10.1007/0-387-30749-4_182

Führer, E. (1998). Oak decline in central Europe: A synopsis of hypotheses. Proceedings: Population Dynamics, Impacts, and Integrated Management of Forest Defoliating Insects, 7–24.

Gentilesca, T., Camarero, J., Colangelo, M., Nole, A., & Ripullone, F. (2017). Drought-induced oak decline in the western Mediterranean region: an overview on current evidences, mechanisms and management options to improve forest resilience. IForest - Biogeosciences and Forestry, 10, 796–806. https://doi.org/10.3832/ifor2317-010

Haneca, K., Čufar, K., & Beeckman, H. (2009). Oaks, tree-rings and wooden cultural heritage: a review of the main characteristics and applications of oak dendrochronology in Europe. Journal of Archaeological Science, 36(1), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.jas.2008.07.005

Hosseini, A., Hosseini, S.M., Rahmani, A., & Azadfar, D. (2012). Effect of tree mortality on structure of Brant's oak (Quercus brantii) forests of Ilam province of Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 20(4), 565–577. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2012.107462 (In Persian)

Hosseini, A., Matinizadeh, M., Soleimani R., & Asgari, SH. (2024). Three-Year Results of Monitoring the Leaf Nutrients of Persian Oak Trees in Declining Forests. Iranian Journal of Forest, 16(1)-55-69. https://doi.org/10.22034/ijf.2023.376819.1910. (In Persian)

Iranmanesh, Y., & Parsapour, M.K. (2025). Biomass and carbon stock in deadwood, litter, and soil of Persian oak (Quercus brantii. Lindl) stands in Lordegan County, Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research 32(A), 373-389. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2024.365345.2156. (In Persian)

Jahanbazi, H. (1996). Study diameter growth Oak in Chaharmahal va Bakhtiari Province, Research Project: Agricultural and Natural Resources Research Center in Chaharmahal va Bakhtiari province, 78p. (In Persian)

Jahanbazi, H., Pourhashemi, M., Iranmanesh, Y., Khanhasani, M., Heidari, M., Rahimi, H., Zarafshar, M., Asgari, Y., Karamian, R., Negahdar Saber, M.R., Mehdifar, D., Henare Khaliani, J., Rasahidi, F., Hosseini, A., & Tahmasbi, M. (2022). Oak decline trend in the forest habitats of Zagros. Iran Nature, 7(5), 7–11. https://doi.org/10.22092/irn.2022.127987. (In Persian)

Jahanbazi, H., Pourhashemi, M., Iranmanesh, Y., Khanhasani, M., Heidari, M., Rahimi, H., Zarafshar, M., Asgari, Y., Karamian, R., Negahdar Saber, M.R., Mehdifar, D., Henare Khaliani, J., Rasahidi, F., Hosseini, A., & Tahmasbi, M. (2024). Measuring and monitoring of oak decline in Zagros forests (Phase one). Final report of the research project of the Research Institute of Forests and Rangeland. 160p.

Kianisalmi, S., Musavi, S.H., & Yeganeh Dastgerdi, P. (2017). Spatial planning and feasibility of areas susceptible to ecotourism with land use planning approach Case study: Chaharmahal & Bakhtiari Province. Scientific- Research Quarterly of Geographical Data (SEPEHR), 26(102), 217–228. https://doi.org/10.22131/sepehr.2017.27479

Korori, S.A.A., Shirvany, A., Matinizadeh, M., Shabestani, S., & Valipour K., H. (2011). Study of increment variations in plane tree species at 5 sites in Tehran (case study: Platanus orientalis). Iranian Journal of Forest, 2(4), 345–355. (In Persian)

Leblanc, D. (1998). Interactive effects of acidic deposition, drought, and insect attack on oak populations in the midwestern United States. Canadian Journal of Forest Research-Revue Canadienne De Recherche Forestiere - CAN J FOREST RES, 28, 1184–1197. https://doi.org/10.1139/cjfr-28-8-1184

Marvi Mohajer, M.R., (2012). Silviculture and Forest Management. University of Tehran Press, 418p.

Mausolf, K., Wilm, P., Haerdtle, W., Jansen, K., Schuldt, B., Sturm, K., Oheimb, G., Hertel, D., Leuschner, C., & Fichtner, A. (2018). Higher drought sensitivity of radial growth of European beech in managed than in unmanaged forests. Science of The Total Environment, 642. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.06.065

Maxwell, R. S., & Larsson, L.A. (2021). Measuring tree-ring widths using the CooRecorder software application. Dendrochronologia, 67, 125841. https://doi.org/10.1016/j.dendro.2021.125841

Nadi, M., Bazrafshan, J., Pourtahmasi, K., & Najafi Harsini, F. (2015). Relationship between oak’s tree-ring width and climatic indices (in regional and global scales) in Javanroud region, Kermanshah. Journal of Water and Soil Conservation, 22(3), 57–71. https://jwsc.gau.ac.ir/article_2611.html. (In Persian)

Najafi Harsini, F., Oladi, R., & Pourtahmasi, K. (2018). The Mutual Relationship between Earlywood Vessel Features of Persian oak (Quercus brantii Lindl.) and Tree Mortality. Iranian Journal of Forest, 10(2), 167–179. https://www.ijf-isaforestry.ir/article_68165.html. (In Persian)

Najafi-Harsini, F., Oladi, R., Pourtahmasi, K., Souto-Herrero, M., & García-González, I. (2022). Using tree-ring width and earlywood vessel features to study the decline of Quercus brantii Lindl in Zagros forests of Iran. European Journal of Forest Research, 141(3), 379–393. https://doi.org/10.1007/s10342-022-01450-y

Pourhashemi, M., Jahanbazi Goujani, H., Hoseinzadeh, J., Bordbar, S., kazem, Iranmanesh, Y., & Khodakarami, Y. (2017). The history of oak decline in Zagros forests. Iran Nature, 2(1), 30–37. https://doi.org/10.22092/irn.2017.109535. (In Persian)

Pourhashemi, M., & Sadeghi, SM. M. (2020). A Review on Ecological Causes of Oak Decline Phenomenon in Forests of Iran. Ecology of Iranian Forests, 8, 148–164. https://doi.org/10.52547/ifej.8.16.148. (In Persian)

Poursartip, L., Naseri Karimvand, S., Moradi, M., & Susani, J. (2017). Comparing the impact of climate variables on healthy and declined masses of oak (Quercus brantti Lindl) in the “Khorram Abad” city. Iranian Journal of Wood and Paper Industries, 7(4), 591–600. https://www.ijwp.ir/article_20334.html. (In Persian)

Rahimi, H., Jahanbazy Goujani, H., Pourhashemi, M., Khanhasani, M., Safari, H., & Jalilian, N. (2022). The trend of dieback and decline of oak forests (Case study: Totshami and Barzeh forests of Kermanshah province). Iran Nature, 7(5), 35–40. https://doi.org/10.22092/irn.2022.359029.1469. (In Persian)

Romagnoli, M., Moroni, S., Recanatesi, F., Salvati, R., & Mugnozza, G.S. (2018). Climate factors and oak decline based on tree-ring analysis. A case study of peri-urban forest in the Mediterranean area. Urban Forestry & Urban Greening, 34, 17–28. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.05.010

Sabeti, H. (1976) Forests, Trees, and Shrubs of Iran. Ministry of Agriculture and Natural Resources, 808p.

Sagheb Talebi, K., Sajedi, T., & Pourhashemi, M. (2014). Forests of Iran: A Treasure from the Past, A Hope for the Future. Springer.

Sochová, I., Kolar, T., & Rybníček, M. (2021). A Review of Oak Dendrochronology in Eastern Europe. Tree-Ring Research, 77(1), 10-19. https://doi.org/10.3959/TRR2020-2

Thomas, F., Blank, R., & Hartmann, G. (2002). Abiotic and biotic factors and their interactions as causes of oak decline in Central Europe. Forest Pathology, 32, 277–307. https://doi.org/10.1046/j.1439-0329.2002.00291.x

Teimouri, M. et al. (2023). Evaluation of Changes in the Chemical and Biological Soil Properties of Brant`s Oak (Quercus Brantii Lindl.) Forests in the Chaharmahal and Bakhtiari Province, Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 31(1), 14–26. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2023.360374.2075. (In Persian)

Valipour, A., Ebrahimi, S., Namiranian, M., & Ahmadaali, K. (2021). Analysis the diameter increment of Lebanon oak (Quercus libani Oliv.) under Galazani- a traditional silvopastoral system- in northern Zagros Forests of Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 29(3), 245–258. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2021.353982.1992. (In Persian)

Zhang, R., Hu, Z., Cherubini, P., Cooper, D.J., Zhu, L., & Lei, P. (2023). Tree-ring data reveal trees are suffering from severe drought stress in the humid subtropical forest. Forest Ecology and Management, 546, 121330. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2023.121330