تجزیه‌و‌تحلیل مدیریت ‌بهره‌برداری از جنگل در زاگرس شمالی (بررسی موردی: شهرستان بانه)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جنگلداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

2 دانشیار گروه جنگلداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری

3 استادیار، دانشگاه جامع علمی-کاربردی، واحد خراسان رضوی، مشهد

4 استادیار گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و مرکز پژوهش و توسعه جنگلداری زاگرس شمالی، دانشگاه کردستان

چکیده

فرایند دیپسیر، تحلیلی مبتنی بر رابطۀ "علت- معلولی" عوامل برای سیاستگذاری و برنامه‌ریزی مدیریتی است. هدف از این پژوهش بررسی وضعیت مدیریتی بهره‌برداری‌های سنتی در جنگل‌های زاگرس شمالی با استفاده از چارچوب دیپسیر است. برای اجرای این پژوهش سامان‌های عرفی گندمان، میرحسام و کوخ مامو از روستا‌های توابع بخش آرمرده شهرستان بانه در غرب استان کردستان انتخاب شدند. کاربری‌های زمین در این منطقه شامل جنگل، جنگل- زراعی، جنگل- چرایی و جنگل- چرایی- زراعی‌ است. برای تهیۀ نقشۀ کاربری اراضی منطقه از داده‌های ماهواره‌ای و نقشه‌های رقومی، پوشش گیاهی، نقشه‌های توپوگرافی و داده‌های حاصل از بازدید میدانی استفاده شد.  با استفاده از نقشۀ رقومی 1:25000 نقشۀ کلاسه‌بندی‌شده شیب و جهت استخراج شد. به‌منظور بررسی وضعیت کنونی عرصه‌های مورد پژوهش و ارزیابی پاسخ‌های مدیریتی از چارچوب دیپسیر استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که از  سیستم‌های بهره‌برداری سنتی در منطقه، سطوح جنگل- زراعی (44 درصد سطح جنگل) و گلازنی (3/42 درصد سطح جنگل) نسبت به دیگر سیستم‌های بهره‌برداری توسعه بیشتری یافته‌اند. این سیستم‌ها بیشترین تغییرات را در وضعیت اکوسیستم روستاهای مورد پژوهش ایجاد کرده و سبب شکل‌گیری موقعیت کنونی شده‌اند پاسخ‌های مدیریتی مختلفی از طرف دستگاه مدیریت دولتی و سازمآنهای دیگر برای مواجهه با این وضعیت بیان شده است از جمله ممنوع کردن گلازنی در سال‌های اخیر، مقابله با توسعۀ زراعت در جنگل، حمایت از طرح‌های طوبی و بیشه زراعی، جلوگیری از شکار گونه‌های نادر، طرح ساماندهی و مدیریت گلازنی، معرفی معیشت جایگزین و طرح استفاده از انرژی‌های نو (آبگرمکن خورشیدی)، گازرسانی توسط شرکت گاز بانه و صدور دفترچه‌های ویژۀ فعالیت در مرز. بررسی پاسخ‌های داده‌شده و نتایج آنها نشان می‌دهد که در بیشتر پاسخ‌ها به نیروهای پیشران (عوامل اصلی و کلیدی) توجه نشده است. بنابراین در کنار پاسخ‌های مدیریتی فوق پیشنهاد شد که به مواردی همچون اختصاص سیاست‌های تشویقی و حمایتی دولت در زمینۀ اجرای اصولی جنگلداری محلی و برگزاری دوره‌های ترویج و آموزش جوامع محلی به‌منظور ارتقای سطح آگاهی آنان از اهمیت محیط ‌زیست و اصلاح جنگلداری سنتی نیز توجه شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the local utilization of forest in north Zagros (Case study: Baneh Region)

نویسندگان [English]

  • maziar Heidari 1
  • morteza tashakori 3
  • Ahmad Valipour 4
چکیده [English]

DPSIR (Driver-Pressure-State-Impact-Response) is an analytical process, which is based on cause and effect relationship for making policy and management programing. The aim of the present study is to investigation of the local utilization of northern Zagros forests using DPSIR framework. For this purpose, three villages including Gandoman, Mirhesam, and Kokh-Mamo around Baneh city, west of Kurdistan province, were selected. Forest, Agrosilviculture, Silvopastoral and Agrosilvopastoral management were the main types of land use in the region which mapped according to satellite data, digital maps and GPS data collected from the field. The classified maps of slope and aspect were extracted of 1:25000 digital maps. In addition, DPSIR was applied to investigate the current state of the region and its management responses. The results showed that Agrosilviculture (44% of forested area) and Pollarding (42.3% of forested area) were more developed than other local utilization systems. These land use types are main drivers shaping local landscape and ecosystems features i.e. have made the current state of the region. Forest administration, NGOs and other organizations presented various management responses including banning the pollarding in recent years, to control deforestation in order to develop agriculture land, to plan and implement Tuba and agroforestry projects, to restrict the hunting of rare wild species, organizing and management of pollarding, introduce of alternative sources of revenue to local people, to extend the use of renewable energy (solar water heater), to develop LP gas project and issuing the special certificate allowing small trades from Iraqi borders. Analyzing consequences of the responses showed that in most cases, driving forces (key factors) have been neglected. Thus along with the above mentioned responses we suggested allocation of encourageous and supportive policies in order to proper performance of local forest management practices and holding workshops to improve local communities’ awareness of their surrounding environment as well as techniques to modify traditional forestry.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Agrosilviculture
  • Local forestry
  • Management response
  • Villages of Baneh city
  • Zagros forest