آثار هیدرولوژیکی تخریب سطح جنگل (مطالعۀ موردی: جنگل آموزشی دانشگاه تربیت مدرس، مازندران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

جنگل‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی، نقشی حیاتی در بقا، توسعه و رشد جوامع انسانی داشته‌اند، اما استفادۀ گسترده از منابع جنگلی، سبب تخریب محیط زیست و تبدیل اراضی به بیابان و در نتیجه محو شدن تمدن‌ها شده است. تخریب پهنه‌های جنگلی، پیامدهای نامناسبی در منابع زیست‌محیطی حوضۀ آبخیز بالادست مانند افزایش توان سیل‌خیزی، رخداد فرسایش و تولید رسوبات دارد. از این‌رو از دیرباز، بررسی‌های متعددی در زمینۀ اعمال تیمارهای مختلف مدیریتی و فنی و مهندسی بر رفتار آبخیزهای جنگلی صورت گرفته است. اما‌ پیامدهای هیدرولوژیک ناشی از تخریب جنگل‌ها کمتر بررسی شده است. بر این اساس، در تحقیق حاضر، تأثیر تخریب جنگل بر مؤلفه‌های هیدرولوژی در مقیاس پلات‌های شش متر مربعی، در قالب سه تکرار مبتنی بر هفده رگبار رخ داده از مهر 1388 تا فروردین 1389 در حوضۀ آبخیز جنگلی دانشگاه تربیت مدرس در استان مازندران واقع در منطقۀ کجور بررسی شده است. به این منظور پس از هر رگبار بعد از قرائت مقدار بارش با استفاده از باران‌سنج نصب‌شده در حوضۀ آبخیز، مقدار رواناب از درون ظرف‌ها قرائت شد و غلظت و تولید رسوب با روش تخلیه آب‌رویی و رسوبگذاری مواد و در نهایت توزین در آزمایشگاه به‌دست آمد. نتایج تحقیق نشان‌دهندۀ تأثیر معنی‌دار (001/0P<) تخریب جنگل بر مؤلفه‌های هیدرولوژی مانند رواناب، ضریب رواناب، غلظت و تولید رسوب بود. به‌نحوی‌که مقدار تولید رواناب، ضریب رواناب و غلظت و تولید رسوب در منطقۀ تخریب‌شده، نسبت به منطقۀ جنگلی تخریب‌نشده به‌ترتیب 5، 7، 6 و 18 برابر بیشتر ارزیابی شد 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Hydrological effects of forest surface disturbance, a case study

چکیده [English]

Forests have had a vital role in survival, growth and development of human communities in various epochs of history. Overexploitation of the forest resources induced environmental disturbance leading to desertification and disappearance of civilizations. Deforestation has detrimental effects on the watershed environment which resulted in increasing flooding and sediment yield. Since long time ago, many studies have been conducted to evaluate the effects of managerial and engineering treatments on forest ecosystems characteristics. Since the hydrologic response of forest disturbance has been rarely considered, the present study has been conducted to investigate the effect of forest disturbance on hydrological components in sample plot scale with three replicates in the northern forests ofIranduring seventeen storm events occurred from October 2009 to April 2010. The rain depth was measured by using a rain gauge installed in the study area. The runoff volume and sediment yield were also measured through field data collection and lab analyses by weighting and decantation methods. The results of the study showed significant effects of forest degradation (P <0.001) on hydrological components of runoff volume and coefficient, sediment yield and concentration. So that, the amount of runoff, runoff coefficient, sediment concentration and yield in disturbed area was found 5, 10, 18 and 6 times of those recorded for the undisturbed forest area, respectively. 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Forest disturbance
  • Sediment yield
  • Forest watershed
  • Hydrological components