تأثیر متغیرهای هواشناسی و مقدار باران بر باران¬ربایی کاج تهران و سرو نقره¬ای در منطقۀ خشک (مطالعۀ موردی: بیارجمند شاهرود)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

این پژوهش با هدف اندازه‌گیری مقدار باران‌ربایی و تعیین سهم مهم‌ترین متغیرهای هواشناسی مؤثر و مقدار باران بر مقدار باران‌ربایی گونه‌های کاج تهران (Pinus eldarica Medw.) و سرو نقره‌ای (Cupressus arizonica Green.) در یکی از جنگلکاری‌های مناطق خشک کشور در شهر بیارجمند استان سمنان با میانگین سالیانۀ بارندگی، 127 میلی‌متر و درجۀ حرارت 16 درجۀ سانتی‌گراد، انجام گرفت. مقدار بارندگی با استفاده از سه جمع‌آوری‌کنندۀ نصب‌شده در یک فضای باز، اندازه‌گیری شد. برای اندازه‌گیری مقدار تاج‌بارش، از هر گونه پنج اصله درخت انتخاب شد و هشت جمع‌آوری‌کننده در زیر هر درخت نصب و اندازه‌گیری‌ها در طول سال 1388 انجام شد. تجزیۀ ارتباطی مقدار باران و مقادیر روزانۀ متغیرهای هواشناسی مانند سرعت باد، رطوبت نسبی، تبخیر و درجۀ حرارت در ارتباط با نسبت باران‌ربایی به باران کل (درصد باران‌ربایی) انجام شد. از مجموع 26 مورد بارندگی در طول دورۀ اندازه‌گیری، 6/44 درصد از بارندگی کل برای درختان کاج تهران و 6/32 درصد از بارندگی کل برای درختان سرو نقره‌ای به‌صورت باران‌ربایی از دسترس درختان خارج شد و به سطح خاک نرسید. نتایج نشان داد که عامل مقدار باران به‌تنهایی همبستگی به‌نسبت بالایی با مقدار درصد باران‌ربایی در هر دو گونه دارد و به‌کمک آن می‌توان مقدار باران‌ربایی را با دقت بالایی پیش‌بینی کرد. همچنین نتایج نشان داد که استفاده از متغیرهای هواشناسی مانند درجۀ حرارت، رطوبت نسبی و تبخیر به بهبود برآورد درصد باران‌ربایی با مدل‌های پیشنهادی کمک می‌کند، بنابراین استفاده از این متغیرها برای تخمین درصد باران‌ربایی به‌ویژه در جنگلکاری‌های شهری با گونه‌های یادشده و جنگلکاری‌های نزدیک ایستگاه‌های هواشناسی در مناطق خشک، توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effect of the meteorological parameters and rainfall size on rainfall interception of Cupressus arizonica and Pinus eldarica in the arid climate zone (case study: Biarjmand-e Shahroud)

چکیده [English]

The main goal was to measure interception loss (I) and to determine the contribution of the meteorological parameters as well as rainfall size in Pinus eldarica Medw. and Cupressus arizonica Green. in the arid climate zone of Iran. The selected trees were located inside a forest plantation in a dry area at Semnan province, where mean annual precipitation, and air temperature are 127 mm and 16˚C, respectively. The gross rainfall (GR) was measured by the mean of three hand-made collectors placed in an open area neighboring to the chosen trees. Eight throughfall (TF) collectors were positioned beneath the tree canopies to average into TF mean per species. Measurements were made on a rainfall event basis in a year, from March 2009 to March 2010. We investigated the correlations between intercepted rainfall (I:GR) with rainfall size (GR) and combination of the daily meteorological parameters of wind speed (WS), relative humidity (RH), evaporation (E) and air temperature (Ta). Averaged over all 26 events during a one-year measurement, approximately 44.6% of GR for P.eldarica and 32.6% for C. arizonica did not reach the soil surface beneath the afforestation and lost through evaporation process. The results showed that rainfall size was highly correlated with I:GR. However combinations of the meteorological parameters of Ta, RH and E improved the suggested models for estimation of I:GR. We concluded that the meteorological parameters could be usefully applied for estimation of interception of P. eldarica and C. arizonica planted in arid climate zone and in particular near meteorological stations like urban plantations.   

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rainfall size
  • Rainfall interception
  • Meteorological parameters
  • Cupressus arizonica
  • Pinus eldarica
  • Arid zone