آینده‌پژوهی وابستگی معیشتی مردم روستایی به جنگل در زاگرس شمالی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌اموخته‌کارشناسی‌ارشد دانشگاه کردستان

2 مشاور استاندار کردستان بازنشسته سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور

3 استادیار مرکز پژوهش و توسعه جنگلداری زاگرس شمالی، گروه جنگلداری دانشگاه کردستان

4 استادیار مرکر پژوهش و توسعه جنگلداری زاگرس شمالی، گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کردستان

5 استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، ارائۀ سناریوهای مدیریت جنگل در مقابل تغییرات آینده از طریق آینده­پژوهی بود. این پژوهش در جنگل­های آرمرده واقع در شهرستان بانه انجام گرفت. روند تغییرات اجتماعی- اقتصادی در طول دورۀ 1391- 1384 با استفاده از پرسشنامه، مصاحبه و مطالعۀ اسناد موجود بررسی شد. به‌منظور تعیین جایگاه نمایه­ها و نشانه­های اثرگذار بر تغییر میزان وابستگی معیشتی مردم محلی به جنگل تحلیل سلسله‌مراتبی با استفاده از نظرات 18 کارشناس انجام گرفت. سپس به‌منظور انجام آینده‏پژوهی در قالب روش دلفی، 15 کارشناس خبرۀ محلی به روش هدفمند انتخاب و در مراحل مختلف از آنها پرسش شد. از نتایج به‌دست‌آمده از مصاحبه با خبرگان محلی و متخصصان و نتیجۀ تحلیل سلسله‌مراتبی، پرسشنامۀ باز مرحلۀ اول دلفی طراحی و با ارسال به کارشناسان نظرات آنان گردآوری شد. با استفاده از نتیجۀ مرحلۀ اول دلفی، پرسشنامۀ سازمان‌یافتۀ مرحلۀ دوم طراحی شد و پس از ارسال مجدد به کارشناسان، امتیازدهی گویه­های حاصل از هم‌اندیشی مرحلۀ اول دلفی در طیف لیکرت صورت گرفت. نتایج حاکی از تغییرات اجتماعی- اقتصادی چشمگیری در دورۀ زمانی تحقیق است؛ به‌طوری که مهاجرت به شهر، کاهش شدید تعداد دام، روند ثابت هزینه­های کل معیشت، کاهش هزینه­های تأمین سوخت، نوسانات جزئی درآمد، ضعف شدید امکانات رفاهی و عدم بهبود معنی­دار کیفیت زندگی از جملۀ این موارد است. سناریوهای آینده در افق 1404 شامل ادامۀ روند کنونی، سناریوی مطلوب و سناریوی نامطلوب است که سناریوی مطلوب به دو زیرسناریوی مطلوب ممکن و مطلوب ناممکن تفکیک شده است. نتایج نشان داد که سناریوی نامطلوب بیشترین احتمال تحقق را در افق مورد نظر دارد و پس از آن به‌ترتیب سناریوهای مطلوب ممکن، ادامۀ روند و مطلوب ناممکن بیشترین احتمال تحقق را دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Foresight of rural communities livelihoods dependence on forest services and products in Northern Zagros

نویسندگان [English]

  • Shahin Shamohammadi 1
  • Bayazid Mardokhi 2
  • Hedayat Ghazanfari 3
  • Ahmad Valipour 4
  • Farzad Eskandari 5
1 M.Sc. Graduate
2 2. Retired Expert of Management and Planning Organization (Researcher on Economics, Planning & Foresighting)
3 Assistance Pro., The Center of Research & Development of Northern Zagros Forest Management, Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan.
4 3. Assistance Pro., The Center of Research & Development of Northern Zagros Forest Management, Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan.
5 ., Faculty of Agriculture, University of Kurdistan
چکیده [English]

Interaction between ecological and social functions of Zagros forest and traditional management reveals the importance of preemptive measures in spite of rapid socio-economic changes and consequences. Due to possible consequences (e.g. abandonment of forests and land-use change) of disruption of the interaction between people and forest, it is crucial to plan possible futures among socio-economic evolution. The main objective of this study was to structure forest management scenarios against future changes and to explain the state of traditional management in this context. The study was carried out in Armardeh forest, Baneh city, western Iran using foresight framework. In order to meet the objective a chronicle review of socio-economic situation is necessary. This study helps to distinguish the trajectory of social changes and their driving forces in relation to forest ecosystems. Thus trend of socio-economic changes was studied from 2003 to 2012 using literature review, face to face interviews and questionnaire. Weighted ranks of criteria and indicator which are effective on local livelihoods dependency on forest products were computed by using analytic hierarchy process (AHP) by participating 18 experts. Foresights were carried out with principles of Delphi method by collecting data from expert’s brainstorm and scoring. Results indicated socio-economic changes in the studied period including migration to the city, severe livestock reduction, constant trend of life expenses, reducing fuel costs, inconsiderable fluctuations of revenues, lack of social welfare and insignificant improvement of quality of life. Referring to expert’s assessment, socio-economic situation, service availability and communication are main criteria affecting the local livelihood system, respectively. Regarding to livelihood dependency on the forest resources, the Delphi analysis resulted in three management scenarios for 2023-time horizon in accordance with the vision of the Islamic Republic of Iran including (1) Business as usual, (2) Improvement of forests (favorable scenario) regarding to possibility, the scenarios were elaborated into feasible and impossible scenarios, and (3) Forest degradation (unfavorable scenario). Finally, Expert’s consensus indicated that forest degradation scenario, improvement (feasible), business as usual and improvement (impossible) have the most probabilities to happen, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Analytic hierarchical process
  • Armardeh
  • Foresight
  • Delphi
  • Scenario
  • Zagros forests