شناسایی و اولویت‌بندی اقتصادی محصولات غیرچوبی جنگل‌های ارسباران براساس برداشت‌های سنتی (مطالعۀ موردی حوضۀ آبخیز ایلگنه‌چای)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جنگلداری، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، اهر

2 دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج

3 استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج

چکیده

   امروزه اهمیت محصولات غیرچوبی جنگل بیش از پیش افزایش یافته است. با این‌‌حال، اطلاعات منسجمی در مورد این محصولات وجود ندارد. هدف این مطالعه، تهیۀ فهرست و اولویت‌بندی اقتصادی محصولات غیرچوبی جنگل‌های ارسباران بود. به این منظور، کلیۀ اطلاعات مرتبط با برداشت، مصرف، فروش و فراوری انواع محصولات غیرچوبی با استفاده از روش پیمایشی در سطح خانوار و روستا جمع‌آوری شد. به‌منظور توزیع بهتر نمونه‌ها در سطح منطقۀ تحقیق، کلیۀ روستاهای منطقه براساس شاخص مرتبط با جنگل (درصد جنگل روستا)، دامداری (تعداد دام خانوار) و کشاورزی (سطح زمین آبی خانوار)، شرایط طبیعی (ارتفاع از سطح دریا) و وضعیت سواد و اشتغال (نرخ اشتغال کل و نرخ سواد زنان) با استفاده از روش تحلیل عاملی در نرم‌افزار SPSS به سه طبقه تقسیم شدند. نمونه‌گیری از روستاها به روش طبقه‌بندی و تعداد نمونه‌ها به روش کوکران، توزیع نمونه‌ها در هر یک از طبقات براساس ارتفاع از سطح دریا و انتخاب نمونه‌ها به روش تصادفی صورت پذیرفت. اولویت‌بندی اقتصادی محصولات غیرچوبی براساس میانگین منافع اقتصادی سالانۀ برداشت در سطح خانوار صورت پذیرفت. نتایج نشان داد که محصولات غیرچوبی گونه‌های چوبی منطقه، 13 نوع میوۀ جنگلی را در برمی‌گیرد. گونه‌های زغال‌اخته، گردو و سماق جنگلی با میانگین منافع اقتصادی سالانۀ برداشت در خانوار 6370، 6317 و 1270 هزار ریال به‌ترتیب سه گونۀ مهم اقتصادی منطقه‌اند. مطالعات بیشتری لازم است تا فهرست اولویت‌بندی‌شدۀ محصولات غیرچوبی منطقه به لحاظ پتانسیل تولید مشخص و تأثیر آنها در توسعۀ محلی آشکار شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identification and economic prioritization of non-wood forest products of Arasbaran forests based on traditional harvest statistics (Case Study: Ilganachay Watershed)

نویسندگان [English]

  • Sajad Ghanbari 1
  • seyed mahdi heshmatolvaezin 2
  • taghi shamekhi 3
1 Assistant Prof., Department of Forestry, Ahar Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Tabriz, Ahar, I. R. Iran
2 Associate Prof., Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, I. R. Iran
3 Prof., Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, I. R. Iran
چکیده [English]

Nowadays, importance of non-wood forest products (NWFPs) has been increased. However, there is no comprehensive information about these products. The purpose of this study was to list and prioritize NWFPs of Arasbaran forests economically. To do so, all information related to the harvest, consumption, sales, and processing of NWFPs and other economic activities were collected by surveying at the household and village levels. For better distribution of samples within the study area, all the villages were grouped into three categories using factor analysis in SPSS software. The grouping was based on six effective indicators related to forest activities (area percentage of village forests), livestock (number of livestock per household) and agriculture (irrigation-fed land surface of household), natural conditions (altitude from sea level), literacy and employment (total employment rate and the female literacy rate). After estimating the sample size with Cochran formula, household samples was randomly selected within all groups covering all altitudes ranges. The collected species were ranked using mean annual economic benefits of harvest at household level. The results showed that fruit of 13 species was harvested by local people. In terms of economical prioritization, cornelian cherry, walnut, and sumac are the most important species with 6370, 6317, and 1270 thousand Rials, respectively. Further researches are required to rank the NWFPs in terms of production potential and to reveal their role in local economic development. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Forest fruit
  • market price
  • opportunity cost
  • processing
  • self-consumption