فراوانی و تنوع کرم‌ها در خاک سطحی رویشگاه‌های جنگلی تخریب و احیا‌شدۀ ناحیۀ خزری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی‌ کارشناسی ‌ارشد جنگل‌شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکدة منابع ‌طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور

2 استادیار گروه مرتعداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور

3 دانشیار گروه جنگلداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور

چکیده

کرم‌های خاکی، مهم‌ترین مشخصه در ارزیابی کیفیت و سلامت خاک اکوسیستم­های جنگلی به‌شمار می‌آیند. وضعیت رویشگاه­های جنگلی (تخریب­یافته یا حفاظت­شده) و نوع پوشش درختی از جمله عوامل مؤثر بر فراوانی و تنوع کرم­های خاکی معرفی شده­اند. با هدف بررسی اثر رویشگاه­های جنگلی تخریب‌شده و احیاشدۀ ناحیۀ خزری بر فراوانی و تنوع این موجودات خاک‌زی، نمونه­برداری از لاشبرگ و خاک (سطح 20 ×20 سانتی­متر، عمق 15 سانتی­متر) جنگل طبیعی کمتر‌دست­خوردۀ ممرز- انجیلی، جنگل طبیعی تخریب­یافتۀ پوشیده‌شده با تک­درختانی از ممرز و انجیلی، و جنگلکاری‌های توسکا، بلندمازو و زربین در منطقۀ نوشهر انجام گرفت. کرم­های خاکی، با توجه به شکل و مشخصه­های ظاهری، شناسایی شده و زی­تودۀ آنها به تفکیک هر گونه در آزمایشگاه اندازه­گیری شد. به‌منظور مطالعۀ تنوع زیستی کرم­های خاکی از شاخص­های تنوع سیمپسون، غنای مارگالف و یکنواختی کامارگو استفاده شد. در مجموع پنج گونۀ مختلف کرم خاکی در رویشگاه­های تحت مطالعه شناسایی شد. براساس نتایج، همۀ کرم­های خاکی شناسایی‌شده به یک خانواده (Lumbricidae)، چهار جنس (Lumbricus، Dendrobaena، Aporrectodea و Octolasion) و سه گروه اکولوژیک (Epigeic، Anecic و Endogeic)تعلق دارند. کرم­­ خاکی Dendrobaena octaedra از گروه اکولوژیک Epigeic در همۀ رویشگاه­های تحت مطالعه در این تحقیق مشاهده شد و دارای بیشترین فراوانی بود. گونه­های کرم خاکی متعلق به گروه‌های اکولوژیک Anecic و Endogeic در رویشگاه­های بلندمازو، زربین و عرصۀ تخریب­شده یافت نشدند. در مجموع گروه­های اکولوژیک کرم­های خاکی تحت رویشگاه­های جنگل طبیعی کمتر‌دست­خورده و توسکا، بیشترین فراوانی را داشتند که با مشخصه‌های نیتروژن لاشبرگ و خاک و همچنین pH خاک رابطۀ مثبت معنی­دار و با مشخصه­های کربن و نسبت کربن به نیتروژن لاشبرگ و خاک رابطۀ منفی معنی­دار نشان دادند. می­توان نتیجه­ گرفت که تخریب رویشگاه­های جنگلی، سبب کاهش فراوانی و تنوع کرم خاکی شده، درحالی که جنگلکاری عرصه­های تخریب‌یافته، به‌ویژه با گونۀ توسکا، تنوع و فراوانی کرم­های خاکی را افزایش داده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Frequency and diversity of worms in topsoil of degraded and reclaimed forest habitats of the Caspian region

نویسندگان [English]

  • Mahmood Tavakoli 1
  • Yahya Kooch 2
  • Moslem Akbarinia 3
1 M. Sc. Student of Silviculture and Forest Ecology, Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University, Noor, I. R. Iran
2 Assistant Prof., Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University, Noor, I. R. Iran
3 Associate Prof., Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University, Noor, I. R. Iran
چکیده [English]

Earthworms are considered as the most important characteristics in assessing the quality and soil health of forest ecosystems. Earthworms were identified according to their shape and appearance, and their biomass was measured at the laboratory. In order to study the earthworm's biodiversity, Simpson diversity and Margalef richness indices and Camargo evenness were employed. A total of 5 different types of earthworms were identified in the studied habitats. According to the results, all of the earthworms identified were belonged to a family (Lumbricidae), four genera (Lumbricus, Dendrobaena, Aporrectodea and Octolasion) and three ecological groups (Epigeic, Anecic and Endogeic). The Dredrobaena octaedra earthworms from the Epigeic ecological group in all studied habitats were observed in this study and have the highest frequency. The earthworm species belonging to the Anecic and Endogeic ecological groups were not found in the oak, cypresses and degraded areas. In general, ecological groups of earthworms under less degraded natural forest and alder habitats were the most frequent and they had positively significant relation with litter and soil nitrogen and also soil pH, whereas they were negatively related to litter and soil carbon and carbon to nitrogen ratio. As a conclusion, the degradation of forest habitats has reduced the frequency and diversity of earthworms, while the reforestation of degraded forests, especially alder plantation, has increased diversity and abundance of earthworms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Natural forest
  • Plantation
  • litter quality
  • earthworm ecological groups
  • Nowshahr region